• خواندن
  • نمایش تاریخچه
  • ویرایش
 

دبیرستان جلال آل احمد

ذخیره مقاله با فرمت پی دی اف



شاهپور، دبیرستان dabīrestān-e šāh-pūr، (تأسیس: ۱۲۸۵ هـ.ش) از نخستین دبیرستانهای منطقه‌ی شمیران، که پس از انقلاب اسلامی به دبیرستان جلال آل‌احمد تغییر نام داده شد. 
دبیرستان جلال آل احمد
نام دبیرستان جلال آل احمد
نام‌ پیشین دبیرستان شاهپور
تأسیس ۱۲۸۵ ش
بنیانگذار وزارت فرهنگ و معارف
کشورایران
شهرتهران
موقعیت جغرافیایی منطقه‌ی شمیران
مساحتحدود ۵۰۰‘۶ مـ۲

دبیرستان شاهپور، که در سال (۱۲۸۵ هـ.ش) تأسیس شد، از نخستین دبیرستان‌های منطقه شمیران است و پس از انقلاب اسلامی به دبیرستان جلال آل‌احمد تغییر نام داد.
این دبیرستان در (۱۳۱۵ هـ.ش) به‌عنوان دبستان و بعدها دبیرستان در باغ‌فردوس تجریش تأسیس شد.
در سال (۱۳۱۶ هـ.ش) دبستان فردوسی به این مکان منتقل شد و در سال (۱۳۱۸ هـ.ش) دوره اول دبیرستان با تأسیس کلاس سوم به پایان رسید.
دبیرستان شاهپور تا پیش از تأسیس دبیرستان جم در سال (۱۳۲۰ هـ.ش) تنها دبیرستان منطقه بود و دانش‌آموزان از مناطق اطراف به آنجا می‌آمدند.
دبیرستان در دهه‌های (۱۳۲۰ و ۱۳۳۰ هـ.ش) دوران شکوفایی را تجربه کرد و جلال آل‌احمد، نویسنده مشهور، در این مدرسه تدریس می‌کرد.
پس از انقلاب اسلامی، نام دبیرستان به جلال آل‌احمد تغییر یافت.
در سال (۱۳۸۲ هـ.ش) سازمان نوسازی مدارس تصمیم به نوسازی دبیرستان گرفت که با اعتراض سازمان میراث فرهنگی مواجه شد.
امروزه، در نخستین جمعه مهرماه هر سال، دانش‌آموزان پیشین در محل باغ‌فردوس گرد هم می‌آیند و خاطرات خود را زنده می‌کنند.

[ویرایش]

۱ - موقعیت جغرافیایی



دبیرستان کنونی جلال آل‌احمد واقع در ضلع جنوبی محوطه‌ی باغ‌فردوس تجریش، از کهن‌ترین مدارس شمیران به شمار می‌رود که در سال (۱۳۱۵ هـ.ش) از سوی وزارت فرهنگ ــ به‌صورت دبستان و بعدها دبیرستان ــ برای تحصیل دانش‌آموزان شمیران ساخته شد.
دانش‌آموزان منطقه‌ی تجریش پیش از افتتاح این مدرسه، در دبستان فردوسی بـه مدیـریت علی شعشعانی ــ از متنفذتـرین اعضای هیئت امنـای تجریش ــ کـه دارای تحصیلات سنتی بود، تحصیل می‌کردند.
تاریخ گشایش دبستان فردوسی ــ در مکانی غیر از محل مدرسه‌ی فعلی ــ به سال (۱۲۸۵ هـ.ش) بازمی‌گردد.
این دبستان همچون بسیاری از مدارس ابتدایی زمان خود، مدرسه‌ای دارای ۴ کلاس ــ کـلاس اول تـا چهـارم ــ بود.
[۱] سالنامه دبیرستان شاهپور تجریش، سال تحصیلی ۱۳۲۲-۱۳۲۳ ش، تهران، ۱۳۲۳ ش، ص۷-۸.
[۲] سالنامه دبیرستان شاهپور تجریش، سال تحصیلی ۱۳۲۲-۱۳۲۳ ش، تهران، ۱۳۲۳ ش، ص۱۱.

[ویرایش]

۲ - تاریخچه تأسیس



در سال (۱۳۱۶ هـ.ش) وزارت فرهنگ و معارف به دستور علی‌اصغر حکمت، وزیر وقت فرهنگ و معارف کشور، عمارت باغ‌فردوس را که در آن تاریخ در اختیار دولت بود، به‌منظور تأسیس مؤسسه‌ای تابستانی در اختیار گرفت و ساختمان آن را تا حدی مرمت کرد.
[۳] ستوده، منوچهر، «باغ‌فردوس»، نامواره دکتر محمود افشار، به کوشش ایرج افشار و کریم اصفهانیان، تهران، ۱۳۶۵ ش، ج ۲، ص ۱۰۲۰.
[۴] یغمایی، اقبال، «علی‌اصغر حکمت، سی و چهارمین وزیر معارف و اوقاف و صنایع مستظرفه»، آموزش و پرورش، تهران، ۱۳۵۳ ش، شم‌ ۷۵، ص ۴۱۹.
[۵] سالنامه دبیرستان شاهپور تجریش، سال تحصیلی ۱۳۲۲-۱۳۲۳ ش، تهران، ۱۳۲۳ ش، ص۲۳.

در آن زمان، دبستان فردوسی تجریش و گویا دبستان مختلط تجریش به این عمارت منتقل شدند.
از آن پس، عمارت باغ‌فردوس در ایام تحصیل دانش‌آموزان به دبستان و دبیرستان تبدیل شد، و در تابستانها نیز به‌عنوان مرکز آموزشی مورد استفاده‌ی کودکان پرورشگاهی قرار گرفت.
همچنین در عصرهای پنجشنبه‌ی تابستانها مجموعه‌سخنرانیهای سازمان پرورش افکار در این مکان برگزار می‌شد.
در روز جمعه سوم مهرماه همان سال، جشن گشایش دبستانهای تجریش با حضور رئیس‌الوزرا (نخست‌وزیر)، رئیس مجلس، وزیر معارف و دیگر رجال دولتی در عمارت باغ‌فردوس برپا شد.
در این مراسم، بدرالزمان صابری، مدیر دبستان مختلط تجریش ــ که در آن زمان تنها ۲۱ سال داشت ــ به ایراد سخنرانی پرداخت.
صابری بعدها به دانش‌سرای عالی منتقل و در سال (۱۳۴۳ هـ.ش) از دانشکده‌ی ادبیات و علوم انسانی بازنشسته شد و در سال (۱۳۶۱ هـ.ش) نیز درگذشت.
[۶] «آیین گشایش دبستانهای تجریش»، تعلیم و تربیت ، تهران، ۱۳۱۵ ش، س ۶، شم‌ ۷، ص ۵۳۰-۵۳۱.
[۷] سالنامه دبیرستان شاهپور تجریش، سال تحصیلی ۱۳۲۲-۱۳۲۳ ش، تهران، ۱۳۲۵ ش، ص۴۱.

دبستان جدید پس از گشایش و در تداول اهالی مدرسه‌ی محل، «شاپور» نامیده شد.
در آن زمان علی شعشعانی به‌عنوان مدیر دبستان برگزیده شد.
او پس از افتتاح کلاسهای پنجم و ششم دبستان، تدریس در آنها را نیز بر عهده گرفت و تا سال (۱۳۲۲ هـ.ش) در سمت آموزگار و مدیر باقی ماند.
[۸] سالنامه دبیرستان شاهپور تجریش، سال تحصیلی ۱۳۲۲-۱۳۲۳ ش،تهران، ۱۳۲۳ ش، ص ۸.
[۹] سالنامه دبیرستان شاهپور تجریش، سال تحصیلی ۱۳۲۲-۱۳۲۳ ش،تهران، ۱۳۲۳ ش، ص ۱۱.
[۱۰] سالنامه دبیرستان شاهپور تجریش، سال تحصیلی ۱۳۲۲-۱۳۲۳ ش،تهران، ۱۳۲۳ ش، ص ۲۶.

چند دهـه پس از آن نیـز عبـاس شعشعـانی ــ فـرزند علـی شعشعانی ــ همچون پـدر خـود در مدرسه‌ی شاهپـور به تدریس پرداخت.
[۱۱] تحقیقات میدانی مؤلف.

[ویرایش]

۳ - افزوده شدن مقطع دبیرستان



دبستان شاهپور در ابتدا در پایه‌ی اول تا چهارم، ۸ کلاس داشت که در هر پایه دو کلاس مختلط در نظر گرفته شده بود.
۱۰۰ نفر از دانش‌آموزان این مدرسه دختر و ۲۵۰ نفر از آنها پسر بودند، اما کلاسهای پنجم و ششم دبستان که به‌تازگی تشکیل شده بود، مختلط نبودند.
کلاس پنجم و ششم پسران در سال تحصیلی (۱۳۱۴-۱۳۱۵ هـ.ش) ۲۰ نفر فارغ‌التحصیل داشت.
افزون‌براین، دو کلاس اکابر نیز در محل دبستان برای تحصیل بزرگ‌سالان در نظر گرفته شده بود.
[۱۲] «آیین گشایش دبستانهای تجریش»، تعلیم و تربیت، تهران، ۱۳۱۵ ش، س ۶، شم‌ ۷، ص۵۳۱.

یک سال بعد در سال (۱۳۱۶ هـ.ش) کلاس اول متوسطه در مدرسه‌ی شاهپور تأسیس شد، و فارغ‌التحصیلان کلاس ششم دبستان در آن به ادامه‌ی تحصیل پرداختند.
بدین‌ترتیب، مقطع دبیرستان نیز به مدرسه‌ی شاهپور افزوده و علی شعشعانی افزون بر سمت قبلی خود، به‌ عنوان مدیر دبیرستان منصوب شد.
[۱۳] سالنامه دبیرستان شاهپور تجریش، سال تحصیلی ۱۳۲۲-۱۳۲۳ ش، تهران، ۱۳۲۳ ش، ص ۱۱.

دوره‌ی اول دبیرستان شاهپور (سیکل اول متوسطه) در سال (۱۳۱۸ هـ.ش) با تأسیس کلاس سوم دبیرستان کامل شد و در آن، ۷ دانش‌آموز موفق به اتمام دوره‌ی اول دبیرستان شدند.
تا تاریخ (۱۳۲۲ هـ.ش) دانش‌آموزان سال آخر دبیرستان بیشتر بین ۷ تا ۱۰ نفر بودند، گرچه در کلاسهای پایین‌تر شمار دانش‌آموزان به‌مراتب بیشتر بود.
[ویرایش]

۴ - فارغ‌التحصیلان معروف دبیرستان شاهپور



ایرج افشار (د ۱۳۹۰ هـ.ش) پژوهشگر، کتاب‌شناس و ایران‌شناس برجسته؛ سبکتکین سالور (د ۱۳۷۰ هـ.ش)، نویسنده و فیلم‌نامه‌نویس؛ و اسماعیل نیاورانی، محقق و شمیران‌پژوه، از جمله‌ی فارغ‌التحصیلان دبیرستان شاهپور در سال (۱۳۲۰ هـ.ش) و پس از آن بودند.
[۱۴] سالنامه دبیرستان شاهپور تجریش، سال تحصیلی ۱۳۲۲-۱۳۲۳ ش، تهران، ۱۳۲۳ ش، ص ۱۱.
[۱۵] سالنامه دبیرستان شاهپور تجریش، سال تحصیلی ۱۳۲۲-۱۳۲۳ ش، تهران، ۱۳۲۳ ش، ص۱۳.
[۱۶] سالنامه دبیرستان شاهپور تجریش، سال تحصیلی ۱۳۲۲-۱۳۲۳ ش، تهران، ۱۳۲۳ ش، ص۴۶.
[۱۷] سالنامه دبیرستان شاهپور تجریش، سال تحصیلی ۱۳۲۲-۱۳۲۳ ش، تهران، ۱۳۲۳ ش، ص۴۷.

[ویرایش]

۵ - آغاز دوره‌ی دوم آموزش متوسطه



دبیرستان شاهپور تا سال (۱۳۲۵ هـ.ش) ۳ کلاس داشت و تنها دارای دوره‌ی اول بود.
در این سال با تأسیس کلاس چهارم در دبیرستان، دوره‌ی دوم آموزش متوسطه نیز در مدرسه‌ی شاهپور آغاز شد.
[۱۸] سالنامه دبیرستان شاهپور تجریش، سال تحصیلی ۱۳۲۲-۱۳۲۳ ش، تهران، ۱۳۲۳ ش، ص ۱۱.
[۱۹] سالنامه دبیرستان شاهپور تجریش، سال تحصیلی ۱۳۲۲-۱۳۲۳ ش، تهران، ۱۳۲۵ ش، ص ۵۰.

[ویرایش]

۶ - تنها دبیرستان منطقه شمیران



دبیرستان شاهپور تا پیش از تأسیس دبیرستان جم در سال (۱۳۲۰ هـ.ش) تنها دبیرستان منطقه‌ی شمیران به شمار می‌رفت و دانش‌آموزان آن عمدتاً از دزاشیب، نیاوران، جماران، چیذر، رستم‌آباد و قلهک به این مدرسه می‌آمدند.
[۲۰] سالنامه دبیرستان شاهپور تجریش، سال تحصیلی ۱۳۲۲-۱۳۲۳ ش، تهران، ۱۳۲۳ ش، ص ۱۱.
[۲۱] سالنامه دبیرستان جم، تهران، ۱۳۴۵ ش، ص ۸۵.

[ویرایش]

۷ - امکانات



سالن طبقه‌ی اول عمارت باغ‌فردوس به کتابخانه‌ی دبیرستان اختصاص داشت که به طور عملی از سال (۱۳۲۳ هـ.ش) به بعد مورد استفاده‌ی دانش‌آموزان قرارگرفت.
[۲۲] سالنامه دبیرستان شاهپور تجریش، سال تحصیلی ۱۳۲۲-۱۳۲۳ ش، تهران، ۱۳۲۳ ش، ص۲۶.
[۲۳] سالنامه دبیرستان شاهپور تجریش، سال تحصیلی ۱۳۲۲-۱۳۲۳ ش، تهران، ۱۳۲۳ ش، ص۲۸.

در دو طرف این سالن، ۸ اتاق وجود داشت که به همراه اتاقهای طبقه‌ی دوم، کلاس درس دانش‌آموزان را تشکیل می‌داد.
سالنهای طبقه‌ی سوم که درواقع دو ایوان و یک سالن بودند، در اوایل تأسیس دبیرستان به اشاره‌ی رضا شاه در طی بازدید وی از آنجا، به تالار تبدیل شدند.
[۲۴] سالنامه دبیرستان شاهپور تجریش، سال تحصیلی ۱۳۲۲-۱۳۲۳ ش، تهران، ۱۳۲۳ ش، ص ۲۵-۲۶.

[ویرایش]

۸ - تأسیس دبستان نوبنیاد



در سال (۱۳۲۴ ش) با افزایش شمار دانش‌آموزان دبستان شاهپور و با کوشش هوشنگ بهمنیار، مدیر وقت دبیرستان، دبستان دیگری به نام «نوبنیاد» در خانه‌ای اجاره‌ای در منطقه‌ی تجریش گشایش یافت و حدود ۱۵۰ نفر از دانش‌آموزان دبستان شاهپور به این دبستان منتقل شدند.
[۲۵] سالنامه دبیرستان شاهپور تجریش، سال تحصیلی ۱۳۲۲-۱۳۲۳ ش، تهران، ۱۳۲۵ ش، ص ۶۰-۶۱.

در سال (۱۳۲۵ هـ.ش) دبستان شاهپور ۴۴۰، و دبیرستان آن ۱۳۶ دانش‌آموز داشت.
[۲۶] سالنامه دبیرستان شاهپور تجریش، سال تحصیلی ۱۳۲۲-۱۳۲۳ ش، تهران، ۱۳۲۵ ش، ص ۴.

دبستان و دبیرستان شاهپور تا آن تاریخ از یکدیگر تفکیک نشده بودند و به‌سبب کمبود دبستان در شمیران، تعداد دانش‌آموزان هر کلاس بیش از حد معمول بود.
[۲۷] سالنامه دبیرستان شاهپور تجریش، سال تحصیلی ۱۳۲۲-۱۳۲۳ ش، تهران، ۱۳۲۵ ش، ص ۵۰.

[ویرایش]

۹ - فعالیت های دبیرستان شاهپور



دبیرستان شاهپور به‌ویژه در دوره‌ی مدیریت بهمنیار، دارای نشاط آموزشی خاصی بود و دانش‌آموزان با تأسیس انجمنهای دانش‌آموزی و انتشار سالنامه، در کنار آموزشهای معمول به امور فرهنگی نیز می‌پرداختند.
[۲۸] سالنامه دبیرستان شاهپور تجریش، سال تحصیلی ۱۳۲۲-۱۳۲۳ ش، تهران، ۱۳۲۳ ش، ص ۲۶.
[۲۹] سالنامه دبیرستان شاهپور تجریش، سال تحصیلی ۱۳۲۲-۱۳۲۳ ش، تهران، ۱۳۲۳ ش، ص ۳۰.

در سال (۱۳۲۶ هـ.ش) دوره‌ی شش‌ساله‌ی متوسطه در دبیرستان شاهپور کامل شد و در پی آن، شاخه‌های ادبی، تجربی و ریاضی به رشته‌های تحصیلی آن افزوده شد.
دبیرستان شاهپور در سالهای نخست انقلاب اسلامی ایران در دو رشته‌ی تجربی و انسانی (اقتصاد) به فعالیت مشغول بود.
[۳۰] یادمان دبیرستان آل‌احمد منطقه ۱ تهران، به کوشش نادر حبیبیان، تهران، ۱۳۷۳ ش، ص ۱۵-۱۶.

[ویرایش]

۱۰ - فعـالیتهای فرهنگی عمارت باغ‌فردوس



چنان‌که پیش از این گفته شد، عمارت باغ‌فردوس تـابستانها بـرای فعـالیتهای فرهنگی دیگری نیـز مـورد استفاده قرار می‌گرفت.
در سال (۱۳۱۸- ۱۳۱۹ هـ.ش) از سالن کتابخانه‌ی مدرسه‌ی شاهپور برای برگزاری جلسات سخنرانی، نمایش و موسیقیِ سازمان پرورش افکار استفاده می‌شد.
این سازمان برنامه‌های خود را در فصل زمستان در مدرسه‌ی دارالفنون اجرا می‌کرد.
[۳۱] ستوده، منوچهر، «باغ‌فردوس»، نامواره دکتر محمود افشار، به کوشش ایرج افشار و کریم اصفهانیان، تهران، ۱۳۶۵ ش، ج ۲، ص ۱۰۲۰.
[۳۲] زهیری، علیرضا، عصر پهلوی به روایت اسناد، تهران، ۱۳۷۹ ش، ص۵۷.

مجموعه سخنرانیها و فعالیتهای سازمان پرورش افکار در باغ‌فردوس در سال (۱۳۱۸ هـ.ش) به‌صورت کتابی با عنوان مجموعه سخنرانیها و قطعات موسیقی و نمایشنامه‌های پرورش افکار منتشر شده است.
همچنین در تابستانها دختران پرورشگاهی را بـا مدیریت مریم اردلان، برای ییلاق به ساختمان باغ ـ فردوس می‌آوردند.
[۳۳] تحقیقات میدانی مؤلف.

[ویرایش]

۱۱ - مدیران دبیرستان شاهپور



مدیران دبیرستان شاهپور در نخستین دوره‌های آن عبارت بودند از:
۱. علی شعشعانی (از ابتدای تأسیس تا ۱۳۲۲ هـ.ش که مستعفی شد)
۲. هوشنگ بهمنیار (مدیریت: ۱۳۲۲-۱۳۲۵ هـ.ش) دارای مدرک لیسانس ریاضیات و علوم تربیتی؛ او پیش از مدیریت به مدت ۳ سال دبیر ریاضی دبیرستان بود و پس از سال (۱۳۲۵ هـ.ش) به سمت مدیر آموزش حومه‌ی تهران منصوب شد.
در سال (۱۳۴۲ هـ.ش) برای تجلیل از خدمات بهمنیار دبستانی در خیابان شهباز جنوبی (۱۷ شهریور جنوبی کنونی) به نام او نام‌گذاری شد.
[۳۴] «خبرهای فرهنگی»، آموزش و پرورش، تهران، ۱۳۴۲ ش، س ۳۳، شم‌ ۹، ص۶۴.

۳. لطف‌الله مفخم‌پایان (تا مرداد ۱۳۲۵) که بنا بر سالنامه‌ی دبیرستان شاهپور تجریش، در سال (۱۳۲۵ هـ.ش) از سمت خود استعفا کرد.
[۳۵] سالنامه دبیرستان شاهپور تجریش، سال تحصیلی ۱۳۲۲-۱۳۲۳ ش، تهران، ۱۳۲۵ ش، ص ۲۴.

[ویرایش]

۱۲ - دبیران مدرسه‌ی شاهپور



پیش از گشایش دبیرستان شاهپور، تعداد اندکی از آموزگاران دبستان آن دارای تحصیلات دانشگاهی بودند و اغلب تحصیلات سنتی داشتند.
در ابتدای فعالیت دبیرستان نیز شمار دبیران از دو یا ۳ تن تجاوز نمی‌کرد و به‌تدریج بر شمار دبیران تحصیل‌کرده افزوده شد.
نام برخی از دبیران و آموزگاران مدرسه‌ی شاهپور تا سال (۱۳۲۵ هـ.ش) از این قرار است: مسعود کشتکار (۱۳۱۶- ۱۳۱۹ ش)، فارغ‌التحصیل دانش‌سرای کشاورزی، دبیر زبان خارجی و ریاضیات؛ رحیم چیت‌ساز (۱۳۱۶-۱۳۲۲ هـ.ش)، فارغ‌التحصیل دانش‌سرای مقدماتی، دبیر، کتابدار و ناظم؛ مرتضى غفوری (۱۳۱۶-۱۳۲۲ هـ.ش)، فارغ‌التحصیل دارالمعلمین ورزش، دبیر ورزش؛ علی قاسمی (۱۳۱۶-۱۳۲۲ هـ.ش)، دارای تحصیلات سنتی، دبیر خط؛ مهدی بهبهانی (۱۳۱۸-۱۳۲۲ هـ.ش)، دارای تحصیلات قدیم، دبیر دروس مختلف و پیشاهنگی؛ عین‌الله فلاحی (۱۳۱۸-۱۳۲۱ هـ.ش)، دارای تحصیلات قدیم، دبیر ادبیات؛ محمد مؤید بهارلو (۱۳۱۸-۱۳۲۳ هـ.ش)، دارای گواهی‌نامه از دبیرستان آلیانس، دبیر زبان فرانسه؛ جلال میرآفتاب (۱۳۱۹-۱۳۲۰ هـ.ش)، فارغ‌التحصیل دانش‌سرای کشاورزی، دبیر تاریخ و جغرافی؛ دست‌غیب بهشتی، دبیر انگلیسی؛ رکنی‌فرد، دبیر ریاضی؛ عبدالمجیدی، دبیر ریاضی؛ کاردار، دبیر ادبیات؛ معمارپور، دبیر ادبیات؛ لطف‌الله مفخم‌پایان (۱۳۲۱-۱۳۲۵ هـ.ش)، دارای مدرک لیسانس از دانش‌سرای عالی، دبیر تاریخ و جغرافی؛ عبدالعلی سمندری (۱۳۲۰-۱۳۲۳ ش)، فارغ‌التحصیل دانش‌سرای مقدماتی، دبیر تاریخ و جغرافی و انگلیسی، و ناظم دبیرستان؛ علی‌اکبر فارسی (۱۳۲۱-۱۳۲۲ هـ.ش)، دارای مدرک لیسانس از دانش‌سرای عالی، دبیر تاریخ و جغرافی؛ محمدعلی شهنازی (۱۳۲۲-۱۳۲۳ هـ.ش)، فارغ‌التحصیل دانش‌سرای مقدماتی، دبیر انگلیسی؛ غلامحسین فردوس برین (۱۳۲۲-۱۳۲۳ هـ.ش)، دارای مدرک دیپلم علمی، دبیر ریاضی؛ مهدی آریان (۱۳۲۲-۱۳۲۳ ش)، لیسانس دانشکده‌ی معقول و منقول، دبیر ادبیات؛ محسن ابطحی (۱۳۲۲-۱۳۲۳ هـ.ش)، دارای مدرک دیپلم علمی، دبیر طبیعیات؛ شفیعی، دبیر طبیعیات؛ و اربابان غفوری، دبیر ورزش. همچنین در بخش دبستان، دوشیزه معتضدی، بانو رئیس قاسمی، بانو صارمی و دوشیزه حکمت معلم سالهای اول تا چهارم، و آقایان فکری، فهیمی، ملکی و هاشمی علیا معلمان سالهای پنجم و ششم بودند.
آقای نامدار نیز هنرآموز ورزش دبستان بود.
[۳۶] سالنامه دبیرستان شاهپور تجریش، سال تحصیلی ۱۳۲۲-۱۳۲۳ ش، تهران، ۱۳۲۳ ش، ص ۱۵.
[۳۷] سالنامه دبیرستان شاهپور تجریش، سال تحصیلی ۱۳۲۲-۱۳۲۳ ش، تهران، ۱۳۲۳ ش، ص ۳۱.
[۳۸] سالنامه دبیرستان شاهپور تجریش، سال تحصیلی ۱۳۲۲-۱۳۲۳ ش، ص ۵۱، تهران، ۱۳۲۵ ش.

[ویرایش]

۱۳ - انجمنهای دانش‌آموزی



دبستان شاهپور از ابتدای تأسیس دارای کتابخانه بود.
[۳۹] سالنامه دبیرستان شاهپور تجریش، سال تحصیلی ۱۳۲۲-۱۳۲۳ ش، تهران، ۱۳۲۵ ش، ص ۴۱.

پس از تأسیس دبیرستان و اختصاص طبقه‌ی اول عمارت به کتابخانه، برخی از انجمنهای دانش‌آموزی در کتابخانه‌ی این مجموعه برپا می‌شد.
از این انجمنها می‌توان به انجمن سالنامه اشاره کرد که توانست در فاصله‌ی سالهای (۱۳۲۳-۱۳۲۵ هـ.ش) ۳ شماره‌ی سالنامه را منتشر کند.
[۴۰] سالنامه دبیرستان شاهپور تجریش، سال تحصیلی ۱۳۲۲-۱۳۲۳ ش، تهران، ۱۳۲۳ ش، ص ۲۸.
[۴۱] سالنامه دبیرستان شاهپور تجریش، سال تحصیلی ۱۳۲۲-۱۳۲۳ ش، تهران، ۱۳۲۵ ش، ص ۵۲.

انجمن نمایش هم توسط دانش‌آموزان اداره می‌شد و چند نمایش ازجمله نمایش «معاشرین بد» را در سال (۱۳۲۴ هـ.ش) اجرا کرد.
این انجمن در سال (۱۳۲۵ هـ.ش) بنا به بخش‌نامه‌ی وزارت معارف به‌طور موقت تعطیل شد.
[۴۲] سالنامه دبیرستان شاهپور تجریش، سال تحصیلی ۱۳۲۲-۱۳۲۳ ش، تهران، ۱۳۲۵ ش، ص ۵۴-۵۵.

انجمن ورزش این مدرسه نیز با تشکیل تیمهای ورزشی‌ای همچون والیبال و دوومیدانی، در مسابقات مدارس شرکت می‌کرد.
اسماعیل نیاورانی از جمله‌ی قهرمانان ورزشی دبیرستان شاهپور در رشته‌های دوومیدانی و پرتاب وزنه به شمار می‌آمد.
دبیرستان شاهپور به‌سبب برخورداری از موقعیت مناسب و محوطه‌ی باغ‌فردوس، با دعوت از مدارس منطقه مسابقاتی را میان دانش‌آموزان این مدارس برگزار می‌کرد.
[۴۳] سالنامه دبیرستان شاهپور تجریش، سال تحصیلی ۱۳۲۲-۱۳۲۳ ش، تهران، ۱۳۲۳ ش، ص ۴۰.
[۴۴] سالنامه دبیرستان شاهپور تجریش، سال تحصیلی ۱۳۲۲-۱۳۲۳ ش، تهران، ۱۳۲۳ ش، ص ۴۴.
[۴۵] سالنامه دبیرستان شاهپور تجریش، سال تحصیلی ۱۳۲۲-۱۳۲۳ ش، تهران، ۱۳۲۵ ش، ص ۵۵.
[۴۶] سالنامه دبیرستان شاهپور تجریش، سال تحصیلی ۱۳۲۲-۱۳۲۳ ش، تهران، ۱۳۲۵ ش، ص ۵۷.

از انجمنهای دیگری که در مدرسه برپا بود، می‌توان به انجمن سخنرانی اشاره کرد.
[۴۷] سالنامه دبیرستان شاهپور تجریش، سال تحصیلی ۱۳۲۲-۱۳۲۳ ش، تهران، ۱۳۲۳ ش، ص ۳۳.

[ویرایش]

۱۴ - تفکیک بخشی از محوطه باغ فردوس



در حدود سال (۱۳۲۸ هـ.ش) بخش جنوبی محوطه‌ی باغ ـ فردوس با مساحت ۵۰۰‘۶ مـ۲ به‌عنوان دبیرستان شاهپور، از بخش اصلی آن تفکیک شد.
[۴۸] یادمان دبیرستان آل‌احمد منطقه ۱ تهران، به کوشش نادر حبیبیان، تهران، ۱۳۷۳ ش، ص۷.
[۴۹] یادمان دبیرستان آل‌احمد منطقه ۱ تهران، به کوشش نادر حبیبیان، تهران، ۱۳۷۳ ش، ص۱۵.
[۵۰] عبدیه، شهرزاد، «تاریخچه مدرسه شاپور تجریش (جلال آل‌احمد)»، ایران، تهران، ۸ / ۷ / ۱۳۸۴ ش.

[ویرایش]

۱۵ - تدریس جلال آل‌احمد در دبیرستان شاهپور



دهه‌های (۱۳۲۰ و ۱۳۳۰ هـ.ش) را می‌توان دوران شکوفایی دبیرستان شاهپور دانست.
این دبیرستان پس از ایـن دو دهـه سیر نـزولی داشت.
[۵۱] سالنامه دبیرستان شاهپور تجریش، سال تحصیلی ۱۳۲۲-۱۳۲۳ ش، تهران، ۱۳۲۵ ش، ص ۱۹.
[۵۲] یادمان دبیرستان آل‌احمد منطقه ۱ تهران، به کوشش نادر حبیبیان، تهران، ۱۳۷۳ ش، ص ۱۵.

آگاهی از این دوره‌ی زمانی بسیار محدود است.
در این دوره می‌توان به تدریس جلال آل‌احمد، نویسنده‌ی معاصر، در کلاس ادبیات دبیرستان شاهپور اشاره کرد.
محمود گلابدره‌ای، از شاگردان جلال آل‌احمد، خاطرات تحصیل در دبیرستان شاهپور و ارتباط با آل‌احمد را به‌صورت رمانی به نام آقا جلال منتشر کرده است (ص ۲۸-۳۱).
به نظر می‌رسد که از این زمان به بعد، دبیرستان جم در قلهک به‌تدریج به‌عنوان مهم‌ترین دبیرستان شمیران مطرح شد.
[ویرایش]

۱۶ - تغییرنام پس از انقلاب اسلامی



پس از انقلاب اسلامی، با پیشنهاد معلمان دبیرستان شاهپور نام این مدرسه به «جلال آل‌احمد» تغییر کرد.
[۵۳] یادمان دبیرستان آل‌احمد منطقه ۱ تهران، به کوشش نادر حبیبیان، تهران، ۱۳۷۳ ش، ص ۷.

[ویرایش]

۱۷ - مدیران دبیرستان پس از انقلاب اسلامی



مدیران دبیرستان آل‌احمد پس از انقلاب اسلامی تا (۱۳۷۲ هـ.ش) عبارت بودند از: احمد امراللٰهی، عبدالرحیم جاوید، محمدتقی رامین، سید احمد میری و حمیدرضا عمادی.
[۵۴] یادمان دبیرستان آل‌احمد منطقه ۱ تهران، به کوشش نادر حبیبیان، تهران، ۱۳۷۳ ش، ص ۱۶.

۵۶ تن از دانش‌آموزان این دبیرستان در جریان جنگ ایران و عراق به شهادت رسیده‌اند.
[۵۵] یادمان دبیرستان آل‌احمد منطقه ۱ تهران، به کوشش نادر حبیبیان، تهران، ۱۳۷۳ ش، ص ۹۱-۹۳.

[ویرایش]

۱۸ - بازسازی دبیرستان جلال آل‌احمد



در سال (۱۳۸۲ هـ.ش) سازمان نوسازی مدارس تصمیم به نوسازی دبیرستان جلال آل‌احمد گرفت.
این اقدام اعتراض سازمان میراث فرهنگی را مبنی بر تخریب حریم و هویت تاریخی مجموعه‌ی باغ‌فردوس به همراه داشت.
[۵۶] «هویت تاریخ مجموعه باغ‌فردوس در آستانه تخریب است»، همشهری، تهران، ۱۳ / ۳ / ۱۳۸۲ ش، س ۱۱، بش ۰۶۸‘ ۳.

سرانجام شهرداری تهران با بازسازی دبیرستان جلال آل‌احمد موافقت کرد و دبیرستان امروزی جلال آل‌احمد مورد بازسازی قرارگرفت.
[۵۷] «شرطی برای توقف ساخت مدرسه جلال آل‌احمد»، همشهری، تهران، ۲۳ / ۴ / ۱۳۸۲ ش، س ۱۱، بش ۱۰۶‘ ۳.

[ویرایش]

۱۹ - دیدار هر ساله دانش‌آموزان پیشین



امروزه در نخستین جمعه‌ی مهرماه هر سال با شروع سال تحصیلی، دانش‌آموزان پیشین دبیرستان شاهپور در محل باغ‌فردوس گرد هم می‌آیند و خاطرات دوران تحصیل خود را زنده می‌کنند.
[ویرایش]

۲۰ - پانویس


 
۱. سالنامه دبیرستان شاهپور تجریش، سال تحصیلی ۱۳۲۲-۱۳۲۳ ش، تهران، ۱۳۲۳ ش، ص۷-۸.
۲. سالنامه دبیرستان شاهپور تجریش، سال تحصیلی ۱۳۲۲-۱۳۲۳ ش، تهران، ۱۳۲۳ ش، ص۱۱.
۳. ستوده، منوچهر، «باغ‌فردوس»، نامواره دکتر محمود افشار، به کوشش ایرج افشار و کریم اصفهانیان، تهران، ۱۳۶۵ ش، ج ۲، ص ۱۰۲۰.
۴. یغمایی، اقبال، «علی‌اصغر حکمت، سی و چهارمین وزیر معارف و اوقاف و صنایع مستظرفه»، آموزش و پرورش، تهران، ۱۳۵۳ ش، شم‌ ۷۵، ص ۴۱۹.
۵. سالنامه دبیرستان شاهپور تجریش، سال تحصیلی ۱۳۲۲-۱۳۲۳ ش، تهران، ۱۳۲۳ ش، ص۲۳.
۶. «آیین گشایش دبستانهای تجریش»، تعلیم و تربیت ، تهران، ۱۳۱۵ ش، س ۶، شم‌ ۷، ص ۵۳۰-۵۳۱.
۷. سالنامه دبیرستان شاهپور تجریش، سال تحصیلی ۱۳۲۲-۱۳۲۳ ش، تهران، ۱۳۲۵ ش، ص۴۱.
۸. سالنامه دبیرستان شاهپور تجریش، سال تحصیلی ۱۳۲۲-۱۳۲۳ ش،تهران، ۱۳۲۳ ش، ص ۸.
۹. سالنامه دبیرستان شاهپور تجریش، سال تحصیلی ۱۳۲۲-۱۳۲۳ ش،تهران، ۱۳۲۳ ش، ص ۱۱.
۱۰. سالنامه دبیرستان شاهپور تجریش، سال تحصیلی ۱۳۲۲-۱۳۲۳ ش،تهران، ۱۳۲۳ ش، ص ۲۶.
۱۱. تحقیقات میدانی مؤلف.
۱۲. «آیین گشایش دبستانهای تجریش»، تعلیم و تربیت، تهران، ۱۳۱۵ ش، س ۶، شم‌ ۷، ص۵۳۱.
۱۳. سالنامه دبیرستان شاهپور تجریش، سال تحصیلی ۱۳۲۲-۱۳۲۳ ش، تهران، ۱۳۲۳ ش، ص ۱۱.
۱۴. سالنامه دبیرستان شاهپور تجریش، سال تحصیلی ۱۳۲۲-۱۳۲۳ ش، تهران، ۱۳۲۳ ش، ص ۱۱.
۱۵. سالنامه دبیرستان شاهپور تجریش، سال تحصیلی ۱۳۲۲-۱۳۲۳ ش، تهران، ۱۳۲۳ ش، ص۱۳.
۱۶. سالنامه دبیرستان شاهپور تجریش، سال تحصیلی ۱۳۲۲-۱۳۲۳ ش، تهران، ۱۳۲۳ ش، ص۴۶.
۱۷. سالنامه دبیرستان شاهپور تجریش، سال تحصیلی ۱۳۲۲-۱۳۲۳ ش، تهران، ۱۳۲۳ ش، ص۴۷.
۱۸. سالنامه دبیرستان شاهپور تجریش، سال تحصیلی ۱۳۲۲-۱۳۲۳ ش، تهران، ۱۳۲۳ ش، ص ۱۱.
۱۹. سالنامه دبیرستان شاهپور تجریش، سال تحصیلی ۱۳۲۲-۱۳۲۳ ش، تهران، ۱۳۲۵ ش، ص ۵۰.
۲۰. سالنامه دبیرستان شاهپور تجریش، سال تحصیلی ۱۳۲۲-۱۳۲۳ ش، تهران، ۱۳۲۳ ش، ص ۱۱.
۲۱. سالنامه دبیرستان جم، تهران، ۱۳۴۵ ش، ص ۸۵.
۲۲. سالنامه دبیرستان شاهپور تجریش، سال تحصیلی ۱۳۲۲-۱۳۲۳ ش، تهران، ۱۳۲۳ ش، ص۲۶.
۲۳. سالنامه دبیرستان شاهپور تجریش، سال تحصیلی ۱۳۲۲-۱۳۲۳ ش، تهران، ۱۳۲۳ ش، ص۲۸.
۲۴. سالنامه دبیرستان شاهپور تجریش، سال تحصیلی ۱۳۲۲-۱۳۲۳ ش، تهران، ۱۳۲۳ ش، ص ۲۵-۲۶.
۲۵. سالنامه دبیرستان شاهپور تجریش، سال تحصیلی ۱۳۲۲-۱۳۲۳ ش، تهران، ۱۳۲۵ ش، ص ۶۰-۶۱.
۲۶. سالنامه دبیرستان شاهپور تجریش، سال تحصیلی ۱۳۲۲-۱۳۲۳ ش، تهران، ۱۳۲۵ ش، ص ۴.
۲۷. سالنامه دبیرستان شاهپور تجریش، سال تحصیلی ۱۳۲۲-۱۳۲۳ ش، تهران، ۱۳۲۵ ش، ص ۵۰.
۲۸. سالنامه دبیرستان شاهپور تجریش، سال تحصیلی ۱۳۲۲-۱۳۲۳ ش، تهران، ۱۳۲۳ ش، ص ۲۶.
۲۹. سالنامه دبیرستان شاهپور تجریش، سال تحصیلی ۱۳۲۲-۱۳۲۳ ش، تهران، ۱۳۲۳ ش، ص ۳۰.
۳۰. یادمان دبیرستان آل‌احمد منطقه ۱ تهران، به کوشش نادر حبیبیان، تهران، ۱۳۷۳ ش، ص ۱۵-۱۶.
۳۱. ستوده، منوچهر، «باغ‌فردوس»، نامواره دکتر محمود افشار، به کوشش ایرج افشار و کریم اصفهانیان، تهران، ۱۳۶۵ ش، ج ۲، ص ۱۰۲۰.
۳۲. زهیری، علیرضا، عصر پهلوی به روایت اسناد، تهران، ۱۳۷۹ ش، ص۵۷.
۳۳. تحقیقات میدانی مؤلف.
۳۴. «خبرهای فرهنگی»، آموزش و پرورش، تهران، ۱۳۴۲ ش، س ۳۳، شم‌ ۹، ص۶۴.
۳۵. سالنامه دبیرستان شاهپور تجریش، سال تحصیلی ۱۳۲۲-۱۳۲۳ ش، تهران، ۱۳۲۵ ش، ص ۲۴.
۳۶. سالنامه دبیرستان شاهپور تجریش، سال تحصیلی ۱۳۲۲-۱۳۲۳ ش، تهران، ۱۳۲۳ ش، ص ۱۵.
۳۷. سالنامه دبیرستان شاهپور تجریش، سال تحصیلی ۱۳۲۲-۱۳۲۳ ش، تهران، ۱۳۲۳ ش، ص ۳۱.
۳۸. سالنامه دبیرستان شاهپور تجریش، سال تحصیلی ۱۳۲۲-۱۳۲۳ ش، ص ۵۱، تهران، ۱۳۲۵ ش.
۳۹. سالنامه دبیرستان شاهپور تجریش، سال تحصیلی ۱۳۲۲-۱۳۲۳ ش، تهران، ۱۳۲۵ ش، ص ۴۱.
۴۰. سالنامه دبیرستان شاهپور تجریش، سال تحصیلی ۱۳۲۲-۱۳۲۳ ش، تهران، ۱۳۲۳ ش، ص ۲۸.
۴۱. سالنامه دبیرستان شاهپور تجریش، سال تحصیلی ۱۳۲۲-۱۳۲۳ ش، تهران، ۱۳۲۵ ش، ص ۵۲.
۴۲. سالنامه دبیرستان شاهپور تجریش، سال تحصیلی ۱۳۲۲-۱۳۲۳ ش، تهران، ۱۳۲۵ ش، ص ۵۴-۵۵.
۴۳. سالنامه دبیرستان شاهپور تجریش، سال تحصیلی ۱۳۲۲-۱۳۲۳ ش، تهران، ۱۳۲۳ ش، ص ۴۰.
۴۴. سالنامه دبیرستان شاهپور تجریش، سال تحصیلی ۱۳۲۲-۱۳۲۳ ش، تهران، ۱۳۲۳ ش، ص ۴۴.
۴۵. سالنامه دبیرستان شاهپور تجریش، سال تحصیلی ۱۳۲۲-۱۳۲۳ ش، تهران، ۱۳۲۵ ش، ص ۵۵.
۴۶. سالنامه دبیرستان شاهپور تجریش، سال تحصیلی ۱۳۲۲-۱۳۲۳ ش، تهران، ۱۳۲۵ ش، ص ۵۷.
۴۷. سالنامه دبیرستان شاهپور تجریش، سال تحصیلی ۱۳۲۲-۱۳۲۳ ش، تهران، ۱۳۲۳ ش، ص ۳۳.
۴۸. یادمان دبیرستان آل‌احمد منطقه ۱ تهران، به کوشش نادر حبیبیان، تهران، ۱۳۷۳ ش، ص۷.
۴۹. یادمان دبیرستان آل‌احمد منطقه ۱ تهران، به کوشش نادر حبیبیان، تهران، ۱۳۷۳ ش، ص۱۵.
۵۰. عبدیه، شهرزاد، «تاریخچه مدرسه شاپور تجریش (جلال آل‌احمد)»، ایران، تهران، ۸ / ۷ / ۱۳۸۴ ش.
۵۱. سالنامه دبیرستان شاهپور تجریش، سال تحصیلی ۱۳۲۲-۱۳۲۳ ش، تهران، ۱۳۲۵ ش، ص ۱۹.
۵۲. یادمان دبیرستان آل‌احمد منطقه ۱ تهران، به کوشش نادر حبیبیان، تهران، ۱۳۷۳ ش، ص ۱۵.
۵۳. یادمان دبیرستان آل‌احمد منطقه ۱ تهران، به کوشش نادر حبیبیان، تهران، ۱۳۷۳ ش، ص ۷.
۵۴. یادمان دبیرستان آل‌احمد منطقه ۱ تهران، به کوشش نادر حبیبیان، تهران، ۱۳۷۳ ش، ص ۱۶.
۵۵. یادمان دبیرستان آل‌احمد منطقه ۱ تهران، به کوشش نادر حبیبیان، تهران، ۱۳۷۳ ش، ص ۹۱-۹۳.
۵۶. «هویت تاریخ مجموعه باغ‌فردوس در آستانه تخریب است»، همشهری، تهران، ۱۳ / ۳ / ۱۳۸۲ ش، س ۱۱، بش ۰۶۸‘ ۳.
۵۷. «شرطی برای توقف ساخت مدرسه جلال آل‌احمد»، همشهری، تهران، ۲۳ / ۴ / ۱۳۸۲ ش، س ۱۱، بش ۱۰۶‘ ۳.

[ویرایش]

۲۱ - منبع



تاره، مسعود، دانشنامه تهران بزرگ، مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی، برگرفته از مقاله «شاهپور، دبیرستان»، صفحه۱۰۷۶.    






جعبه ابزار