|
| ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
داوودیه که در گذشته روستای حصارملّا نامیده میشد. امروزه محلهای در شمیران و منطقهی ۳ شهرداری تهران است. این منطقه ابتدا به ارغون میرزا، فرزند حسنعلی میرزا شعاعالسلطنه تعلق داشت و بعداً به میرزا نصرالله خان (آقاخان نوری) واگذار شد که باغ و عمارت بزرگی در آن بنا کرد. عمارت داوودیه که به عنوان یکی از تفرجگاههای ناصرالدین شاه شناخته میشد، دارای تالاری بزرگ و زیبا بود و محل پذیرایی از شاه و رجال دربار بود. پس از برکناری آقاخان نوری، باغ داوودیه به ناصرالدین شاه تعلق گرفت و بعداً به فرزندان او بازگردانده شد. با گسترش شهر تهران در دههی (۱۳۴۰ هـ.ش) داوودیه به این کلانشهر متصل شد و به محلهای اعیاننشین تبدیل گردید. امروزه، این محله از شمال به قلهک و زرگنده، از جنوب به ضرابخانه، از شرق به خیابان دکتر علی شریعتی و از غرب به خیابان ولیعصر محدود میشود. میدان مادر (محسنی) و بلوار میرداماد از مکانهای مهم این محله هستند. پیش از انقلاب اسلامی، داوودیه محل زندگی مستشاران آمریکایی و انگلیسی بود و اکنون مکانهای مهمی مانند دانشگاه صنعتی خواجه نصیرالدین طوسی و مجتمع آموزشی حضرت مریم در آن واقعاند. [ویرایش] ۱ - مالک آن در دوره قاجارمنطقهای که امروزه در سال (۱۳۹۲ هـ.ش) داوودیه یا محلهی میرداماد خوانده میشود، در گذشته متعلق به ارغون میرزا، از فرزندان حسنعلی میرزا شعاعالسلطنه (پسر فتحعلیشاه) بود. [ویرایش] ۲ - دلیل نامگذاریشعاعالسلطنه خود این زمینها را آباد کرد و به نام فرزندش «ارغونیه» نامید. [۱]
اعتمادالسلطنه، محمدحسن، مرآة البلدان، به کوشش عبدالحسین نوایی و هاشم محدث، ج۲، تهران، ۱۳۶۷ ش، ص۱۱۳۴.
نـام ایـن بـاغ ـ روستا در برخی از منابع ارغوانیه نیز آمده است. شاید سبب این نامگذاری، وجود درختان ارغوان فراوانی بوده که در آن کاشته شده بود. [۲]
بامداد، مهدی، شرح حال رجال ایران، ج۱، حاشیه ۲، تهران، ۱۳۴۷ ش، ص۴۹۴.
[ویرایش] ۳ - مالک آن بعد از مصادرهپس از آنکه در اواخر حکومت فتحعلیشاه، فرزندانش به اردبیل برده شدند و املاک وی نیز مصادره شد. میرزا نصرالله خان معروف به آقاخان نوری، صدراعظم ناصرالدینشاه، این زمینها را به مالکیت خود درآورد. [۳]
خانملک ساسانی، احمد، سیاستگران دوره قاجار، حاشیه ۲، تهران، ۱۳۳۸ ش، ص۱۷.
او بر وسعت این زمینها افزود و آن را به نام فرزند دوم خود، میرزا داوودخان ــ وزیر لشکر ــ داوودیه نامید. [۴]
اعتمادالسلطنه، محمدحسن، مرآة البلدان، به کوشش عبدالحسین نوایی و هاشم محدث، تهران، ۱۳۶۷ ش، ص۱۱۳۵-۱۱۳۴.
میرزا آقاخان نوری در باغ داوودیه که دارای انبوهی از درختان چنار، تبریزی و نیز درختان میوه بود، عمارت باشکوهی بنا نهاد که تا پیش از پایان ساخت آن، مبلغ ۰۰۰‘ ۳۰ تومان هزینه شد. [۵]
سپهر، محمدتقی، ناسخ التواریخ، به کوشش جمشید کیانفر، ج۱، تهران، ۱۳۷۷ ش، ص۱۵۱۶.
[۶]
اعتمادالسلطنه، محمدحسن، صدر التواریخ، بهکوشش محمد مشیری، تهران، ۱۳۵۷ ش، ص۲۴۷.
[ویرایش] ۴ - ویژگیهای عمارتعمارت داوودیه در ۳ طبقه ساخته شده بود و تالار بزرگی داشت که بنجامین، نخستین وزیر مختار آمریکا در ایران، طی بازدید خود از این عمارت در سال (۱۳۰۱ هـ.ق) آن را همچون تالار آیینهی کاخ گلستان توصیف کرده است. بهنوشتهی او، این تالار سقفی گنبدی شکل داشت که روی ۸ ستون بزرگ استوار شده بود. همچنین، پنجرههایی در اطراف این تالار و در میان اتاقها تعبیه شده بود که بهخوبی جریان هوا را به بخشهای مختلف منتقل میکرد. یک ردیف پلهی مارپیچ، تالار و طبقهی اول را به طبقههای دوم و سوم متصل میکرد. [۷]
Benjamin, S. G. W., Persia and the Persians,(۱۱۵-۱۱۷) London, ۱۸۸۷
افزون بر این، در بخش جنوبی باغ، ساختمانی برای سکونت خدمتکاران و در کنار آن نیز حمام بزرگی مشتمل بر چندین خزینه و استخر سرپوشیده ساخته شده بود. [۸]
شعری اصفهانی، طاهر، گنج شایگان، تهران، ۱۲۷۲ ق، ص۴۲۲-۴۲۳.
ارنست اُرسُل، جهانگرد بلژیکی، در سفرنامهی خود، از عمارت داوودیه با عنوان کاخی که نقاشیهای عجیبی از نخستین شاهزادگان قاجار روی دیوارهای آن نقش بسته بود یاد کرده است. [۹]
اُرسل، ارنست، سفرنامه، ترجمه علیاصغر سعیدی، تهران، ۱۳۵۳ ش، ص۲۱۵-۲۱۶.
[ویرایش] ۵ - مراسمات برگزار شده در عمارتمیرزا آقاخان نوری در زمان صدارت خود، چندین بار و به مناسبتهای مختلف، از ناصرالدینشاه قاجار در باغ داوودیه پذیرایی کرد. چنانکه در سال (۱۲۷۰ هـ.ق) در روزی که شاه تصمیم داشت برای بازدید از سپاه خود به میدان مشق برود، میرزا آقاخان در نامهای او را به اقامت در این باغ دعوت کرد. [۱۰]
خانملک ساسانی، احمد، سیاستگران دوره قاجار، تهران، ۱۳۳۸ ش، ص۱۷.
همچنین در روزهای دهم و هجدهم ذیحجهی (۱۲۷۰) به ترتیب، مصادف با عیدهای قربان و غدیر، مراسم ویژهای با حضور شاهزادگان و بسیاری از رجال حکومت در آنجا ترتیب داده شد. در این روزها، مردم برای عرض تبریک به حضور ناصرالدینشاه میرفتند. [۱۱]
وقایع اتفاقیه، چ تصویری، تهران، ۱۳۷۳ ش، شم ۱۸۸، ص۱۲۰۷.
[۱۲]
وقایع اتفاقیه، چ تصویری، تهران، شم۱۸۹، ص۱۲۱۳.
[۱۳]
اعتمادالسلطنه، محمدحسن، مرآة البلدان، به کوشش عبدالحسین نوایی و هاشم محدث، ج۲، تهران، ۱۳۶۷ ش، ص۱۱۹۰-۱۱۹۱.
[۱۴]
اعتمادالسلطنه، محمدحسن، تاریخ منتظم ناصری، بهکوشش محمداسماعیل رضوانی، ج۳، تهران، ۱۳۶۷ ش، ص۱۷۸۱-۱۷۸۲.
درسالهای (۱۲۷۰-۱۲۷۱ هـ.ق) که محل سلام عام ناصرالدینشاه از کاخ گلستان به عمارت داوودیه تغییر یافت و شاه چند روزی در آنجا اقامت کرد، شایعهای مبنی بر مرگ وی در میان مردم پیچید. از اینرو، شاه بـرای پایان دادن به آن ناگزیر ساعاتی بیرون از کاخ در اطراف شهر به گردش پرداخت. [۱۵]
Polak, J. E., Persien, des Land und seine Bewohner,(۷۴-۷۵/II) Leipzig, ۱۸۶۵
در ۶ صفر (۱۲۷۲) نیز جشنی به مناسبت سالروز تولد ناصرالدین شاه در باغ داوودیه برگزار شد. [۱۶]
اعتمادالسلطنه، محمدحسن، تاریخ منتظم ناصری، بهکوشش محمداسماعیل رضوانی، ج۳، تهران، ۱۳۶۷ ش، ص۱۷۸۱.
[۱۷]
خانملک ساسانی، احمد، سیاستگران دوره قاجار، تهران، ۱۳۳۸ ش، ص۲۰.
[ویرایش] ۶ - مالک آن بعد از آقاخان نوریپس از برکناری و تبعید میرزاآقاخان نوری در سال (۱۲۷۵ هـ.ق) بخشی از داراییها و املاک او از جمله باغ داوودیه، از سوی ناصرالدینشاه مصادره شد و از آن پس، باغ و عمارت داوودیه به تملک وی درآمد. [۱۸]
نوربخش، مسعود، تهران به روایت تاریخ، ج۲، تهران، ۱۳۸۱ ش، ص۱۳۰۰.
در آن زمان، باغ ـ روستای داوودیه بهسبب نزدیکی به تهران، بهعنوان یکی از تفرجگاههای ناصرالدین شاه، همواره مورد توجه او قرار داشت. [۱۹]
اعتمادالسلطنه، محمدحسن، روزنامه خاطرات، به کوشش ایرج افشار، تهران، ۱۳۴۵ ش، ص۱۹۴.
[۲۰]
هدایت، مهدیقلی، خاطرات و خطرات، تهران، ۱۳۴۴ ش، ص۹۳.
در سال (۱۲۸۵ هـ.ق) و چند سال پس از مرگ میرزاآقاخان نوری، به فرمان ناصرالدین شاه اموال او از جمله نظامیه و داوودیه به فرزندانش میرزا کاظمخان و میرزا داوودخان پس داده شد. [۲۱]
خورموجی، محمدجعفر، تاریخ قاجار (حقایق الاخبار ناصری)، به کوشش حسین خدیوجم، تهران، ۱۳۴۴ ش، ص۲۸۳.
[۲۲]
Polak, J. E., Persien, des Land und seine Bewohner,(۷۴-۷۵/II) Leipzig, ۱۸۶۵
[ویرایش] ۷ - تغییرات در دوره قاجاردر دورهی قاجار، تأسیساتی برای استحصال سرب از سنگهای سرب معدن پسقلعه به دست مرتضی قلیخان صنیعالدوله ــ از رجـال دورهی قـاجـار ــ در داوودیـه احداث شد که بعدها از میان رفت. اما به نوشتهی مهدیقلی هدایت تا مدتها بعد (در دههی ۱۳۴۰ هـ.ش) هنوز مقداری سنگ سرب در این مکان وجود داشت. [۲۳]
هدایت، مهدیقلی، خاطرات و خطرات، حاشیه ۱، تهران، ۱۳۴۴ ش، ص۶۴.
در دورر ناصرالدینشاه قاجار پس از اعطای امتیاز تأسیس قزاقخانه در سال (۱۲۹۵ هـ.ق) به روسها و ورود کلنل الکسی ایوانویچ دومنتویچ افسر روس در سال (۱۲۹۶ هـ.ق) به ایران، اراضی داوودیه برای تأسیس قزاقخانه برگزیده شد. بنابراین، قزاقخانهی ناصرالدینشاه در زمان ریاست دومنتویچ در داوودیه مستقر بود و بعدها در زمان ریاست چورکوسکی در سال (۱۲۹۹ هـ.ق) به قصر قاجار انتقال یافت. [۲۴]
بامداد، مهدی، شرح حال رجال ایران، ج۲، تهران، ۱۳۴۷ ش، ص۲۸۶.
افزون بر این، ازجمله بناهای مهمی که در دورهی قاجار در روستای داوودیه وجود داشت، میتوان به عمارت نظامالملک و باغ آن اشاره کرد. [۲۵]
محمودیان، علیاکبر، شهرستان شمیران، تهران، ۱۳۸۸ ش، ص۱۸۴.
[ویرایش] ۸ - موقعیت جغرافیاییروستای داوودیه از شمال به قلهک، از جنوب به زمینهای ضرابخانه و سیدخندان، از شرق به جادهی قدیم شمیران، و از غرب به جادهی پهلوی (ولیعصر کنونی) منتهی میشد. [ویرایش] ۹ - وضعیت سکونت و منبع آباین روستا در سالهای میانی دههی (۱۳۲۰ هـ.ش) ۳۰ تن جمعیت داشت و آب مورد نیاز آن در گذشته از چند حلقه چاه در اطراف آن و نیز از رشتهقناتی تأمین میشد که خود از قناتی در تجریش منشعب میشد. [۲۶]
فرهنگ جغرافیایی ایران (آبادیها)، استان مرکزی، دایرۀ جغرافیایی ستاد ارتش، ج۱، تهران، ۱۳۲۸ ش، ص۸۷.
[۲۷]
ستوده، منوچهر، جغرافیای تاریخی شمیران، ج۱، تهران، ۱۳۷۱ ش، ص۳۸۰.
تپهماهورهای معروف به درهقشلاق نیز به زمینهای غربی داوودیه متصل میشد. [۲۸]
ستوده، منوچهر، جغرافیای تاریخی شمیران، ج۱، تهران، ۱۳۷۱ ش، ص۳۷۸.
جمعیت داوودیه طبق نخستین سرشماری رسمی ایران در سال (۱۳۳۵ هـ.ش) به ۲۲۰‘ ۱ تن افزایش یافت. [۲۹]
گزارش مشروح حوزه سرشماری تهران، وزارت کشور، تهران، ۱۳۳۷ ش، ص۳.
[ویرایش] ۱۰ - تغییر از روستا به محلهتا آنکه در دههی (۱۳۴۰ هـ.ش) با گسترش کالبدی شهر تهران، روستای داوودیه نیز همچون دیگر روستاهای شمیران به این کلانشهر ضمیمه و پس از آن به یکی از محلههای تهران تبدیل شد. در حال حاضر محلهی داوودیه (میرداماد) که در منطقهی ۳ شهرداری تهران قرار دارد، از شمال به محلههای زرگنده و قلهک، از جنوب به محلهی ضرابخانه، از شرق به خیابان دکتر علی شریعتی، و از غرب به خیابان ولیعصر محدود میشود. [۳۰]
طباطبایی، سید محمدهادی و دیگران، تهران ۱۰۰، ویژهنامه صدسالگی شهرداری تهران، تهران، ۱۳۸۷ ش، ص۸۰.
[ویرایش] ۱۱ - اماکن مهم این محلهبلوار میرداماد و میدان مادر (محسنی) از اماکن مهم این محله به شمار میآیند. میدان محسنی در دههی (۱۳۵۰ هـ.ش) توسط مهندس محسنی، از مهندسان بنام شهرداری منطقهی ۱ تهران و مالک زمینهای محدودهی شمالی این میدان، طراحی شد. او در طراحی میدان با الهام گرفتن از الگوی معماری شهرهای آلمان، درصدد بود تا این منطقه را به مکانی تفریحی بدل سازد. برای این منظور، میدان محسنی و بلوار میرداماد در ابتدا به صورت پیادهرو و تنها برای عبور کالسکه طراحی شد؛ اما در نهایت، بهرغم تلاشهای فراوان وی و نیز شخصی به نام نجفی، این طرح اجرا نشد و میدان محسنی به صورت فعلی آن ساخته شد. در آن زمان، در وسط این میدان قنات پرآبی وجود داشت که از قنات الٰهیه سرچشمه میگرفت. [ویرایش] ۱۲ - وضعیت کنونیپیش از انقلاب اسلامی ایران، مجسمهی بزرگی از جوانی محمدرضا شاه در این میدان نصب شده بود که پس از پیروزی انقلاب اسلامی پایین آورده شد. در دههی (۱۳۷۰ هـ.ش) مجسمهای به نام «نرگس عاشقان» که سردیسی از یک مادر و فرزند و ساختهی زهرا رهنورد است، در این محل نصب شد و از آن پس، این میدان «مادر» نام گرفت. میدان مادر پس از انقلاب اسلامی مدتی به نام شهید زمانی خوانده میشد. پیش از انقلاب، کافه هارلم (در حال حاضر: رستوران میرداماد)، محل شبنشینیهای آمریکاییان ساکن این محله و ساختمان مدرن و مجلل معروف به کاخ جوانان از اماکن مهم محلهی داوودیه در نخستین سالهای شکلگیری آن بودند. در دهههای (۱۳۴۰ و ۱۳۵۰ هـ.ش) بسیاری از ساکنان این محله را مستشاران انگلیسی و آمریکایی تشکیل میدادند. در حال حاضر، مجموعهی ورزشی شهید کشوری، برجهای مسکونی اسکان (ه م)، ساختمان بانک مرکزی جمهوری اسلامی، مجتمع آموزشی حضرت مریم، مسجد الغدیر و دانشگاه صنعتی خواجه نصیرالدین طوسی از مکانهای مهم محلهی داوودیه به شمار میآیند. [۳۱]
«محله داوودیه»، شهرداری منطقه ۳ تهران (بش ).
[ویرایش] ۱۳ - پانویس
[ویرایش] ۱۴ - منبع• آقامحمدحسنی، میترا، مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی، دانشنامه تهران بزرگ، برگرفته از مقاله «داوودیه»، ص۸۴۶. ردههای این صفحه : دانشنامه تهران بزرگ | منطقه سه تهران
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
