گرمابدر
ذخیره مقاله با فرمت پی دی اف
{{منابع:گرمابدر (تهران)|عناوین مقالات دانشنامه تهران بزرگ|گرمابدر (تهران)}}
گرمابدر garm-āb-dar، از روستاهای بخش رودبار قصران.
گرمابدر، روستایی از توابع بخش رودبار قصران، در ارتفاع ۲,۴۳۵ متری و ۱۳ کیلومتری شمالشرقی فشم واقع شده است.
جمعیت آن در تابستان حدود ۲۵۰ خانوار و در زمستان کمتر از ۹۰ خانوار است.
شغل اصلی اهالی باغداری، به ویژه کشت گیلاس و آلبالو، و آب آشامیدنی از چشمههای محلی تأمین میشود.
این روستا در دوران قاجار و پهلوی جمعیت کمی داشت، اما از دهههای اخیر توسعه یافته و بافت قدیمی آن تخریب شده است.
چند محوطه تاریخی در اطراف روستا وجود دارد که به ثبت ملی رسیدهاند.
در جریان جنگ عراق و ایران، ۵ تن از اهالی شهید شدند.
گرمابدر اکنون دارای امکاناتی مانند مدارس و سالن ورزشی است و پیشبینی میشود در آینده به یکی از بزرگترین روستاهای منطقه تبدیل شود.
[ویرایش]
روستای گرمابدر در فاصلهی ۱۳کیلومتری شمالشرقی شهر فشم، در °۳۵ و ´۵۹ عرض شمالی، و °۵۱ و ´۳۷ طول شرقی، و در ارتفاع ۴۳۵‘۲ متری از سطح دریا واقع است.
این روستا آخرین و شرقیترین روستایی است که در مسیر جاده و دره و مسیل رودخانهی زاگنِهرو قرار دارد.
[ویرایش]
دره و مسیل یادشده که آبریز آن از شرق به غرب است و رودخانههای متعدد فصلی و دائمی این مسیر را در خود جای میدهد، در شهر فشم به رودخانهی شمشک و میگون متصل میشود و بخش علیای رودخانهی جاجرود را تشکیل میدهد.
[ویرایش]
در مسیر این دره و مسیل از غرب به شرق، روستاهای روته، زایگان، لالان، آبنیک و گرمابدر واقع شدهاند.
[ویرایش]
هرچند روستای گرمابدر مانند دیگر روستاهای این ناحیه در قسمتی از دهانهی شرقی تنگتنگه واقع شده است، اما بخش عمدهی زمینهای آن در شرق، در محدودهای قرار گرفتهاند که پهنای تنگه هرچه به سمت شرق امتداد مییابد، به مرور فراختر میشود و به پهنای بیش از ۷۰۰ متر میرسد و به چند شاخه که هرکدام درهای مستقل هستند، تقسیم میشود و زمینهای نسبتاً وسیعی در آنها وجود دارد.
درهی جنوب غربی منتهاالیه شرقی زمینهای گرمابدر در جنوب منطقهی پیرجبار و جنوب غربی ناحیهی شیربرکش واقع شده است.
در این منطقه، اراضی صدچال، چارزکمرد و سوربندی به ترتیب از شمال به جنوب در امتداد یکدیگر قرار دارند.
[ویرایش]
درهی دیگر این منطقه از ناحیهی شیربرکش به سمت جنوب شرقی کشیده شده است و در امتداد مسیر رودخانهی سیروندی که از جنوبشرقی به شمالغربی جریان دارد، ادامه مییابد.
انتهای این دره و شاخههای آن به کوههای کاسونک و تنگ گرگکُش در شرق گرمابدر و مرز لواسان منتهی میشود.
[ویرایش]
در این منطقه، تنگهها و درههای فرعی دیگری نیز وجود دارد که رودخانهی خاتون بارگاه از آبریز آنها تشکیل میشود.
این درهها در شمال و شمال شرقی آبنیک واقع شده، و منتهاالیه آنها را کوههای خاتونبارگاه (شرق)، اشترگاه (شمال شرقی) و خرسنگ (شکال) مسدود کردهاند.
محدودهی این درهها و تنگهها و زمینها و مراتع واقع در حریم آنها بهسبب ارتفاع نسبتاً بلند و کوههایی که دچار فرسایش نشدهاند، از بهترین و مرغوبترین زمینها و مراتع در سطح منطقه به شمار میروند.
طول مسیر این تنگه و مسیل از شهر فشم تا منتهاالیه شرق آن حدود ۲۵ کمـ است.
اما تا ۱۵کیلومتری آن مورد ساختوساز قرارگرفته، و حجم وسیعی از حصارهای سنگی و واحدهای مسکونی ترکیب منطقه را دگرگون کرده است.
در طول این مسیر ۱۵کیلومتری، زمینهای مهمی مانند حسندر (فردآباد)، میمنایی، سرخهبند، پلارک و پهنه زارع، و نیز زمینهای اطراف روستاهای طول مسیر مصادره شدهاند.
[ویرایش]
بافت روستای گرمابدر تا دهههای (۱۳۶۰ و ۱۳۷۰ هـ.ش) در داخل درهی چشمهسر قرار داشت.
اما امروزه از آن خارج شده، و در امتداد جادهی آسفالته به سمت شرق و کوههای خاتونبارگاه در حال گسترش است.
[ویرایش]
نام مزارع، مراتع و مناطق حدفاصل سهراهی گرمابدر به سمت شرق عبارتاند از: بندابون، لَپو، کنگرجاری، هَشْتَدر، مسلم، بَرجانو، بَل تخته، کو بَلْمِ نو، سوربند، شیوَرکش، کشتان و لَسَرک.
[ویرایش]
مناطق و مزارع اطراف خاتونبارگاه زردهبند، هشتدر، ولیآباد، دریوک، خاتونبارگاه و گردنهی یونهزار (یونجهزار) نام دارد که پس از آن دشت لار آغاز میشود.
در شمال روستای گرمابدر، کوه گِلچال وجود دارد که انتهای آن به کوههای خاتونبارگاه شمالی منتهی میشود.
[ویرایش]
روستای گرمابدر در تابستان حدود ۲۵۰، و در زمستان کمتر از ۹۰ خانوار جمعیت دارد.
[ویرایش]
نام خانوادگی اهالی اصیل و بومی روستای گرمابدر عبارت است از: گرمابدری، مجیدی، صفاییپور، شیبانی، داناییفر، یزدیفر، شعبانی و فرهمندنژاد.
[ویرایش]
شغل قدیم آنها نیز کشاورزی و دامداری بوده، و بهسبب وسعت زمینها و پوشش بسیار خوب مراتع، کسب و کار آنها رونق خوبی داشته است.
اما امروزه کار کشاورزی کمرونق شده، و به جای آن باغداری رونق گرفته است.
[ویرایش]
محصول عمدهی باغهای این روستا گیلاس و آلبالو ست و بهسبب غنای خاک و خنکی هوا و در نتیجه، استفاده نکردن از کودهای شیمیایی و سموم دفع آفات، محصول آنها کیفیت مطلوبی دارد.
[ویرایش]
رونق دامداری نیز در این روستا کاهش یافته است و گفته میشود حدود ۵۰۰‘۱ رأس دام در آنجا نگهداری میشود.
[ویرایش]
امروزه بیشتر جوانان روستای گرمابدر برای کار به شهرهای اطراف، به خصوص تهران مهاجرت کردهاند و به مشاغل خدماتی پرداخته، و برخی نیز کارمند دولت شدهاند.
[ویرایش]
آب مورد نیاز باغهای این روستا از دو رودخانهی گرمابدر و رودخانهای که از شرق و خاتونبارگاه میآید، تأمین میشود.
[ویرایش]
آب آشامیدنی اهالی نیز از دو چشمهی شیورکش و بِذَرگش که با لوله به روستا منتقل میشود، تأمین میگردد.
[ویرایش]
از وسعت و شمار محدود واحدهای مسکونی روستای گرمابدر چنین برمیآید که جمعیت این روستا در دوران قاجار و پهلوی اندک بوده است.
عمدهی توسعهی آن مربوط به چند دههی پس از انقلاب اسلامی ایران است.
اما برخی از شواهد و مدارک ازجمله محوطههای تاریخی و فرهنگی مانند محوطهی تاریخی لوسرتخته، امامزاده شاهچراغ، زیارتگاه مقبرهی پیرجبار و محوطهی خاتونبارگاه که در اطراف آن وجود دارد، چنین برمیآید که این روستا در سدههای ۸، ۹ و ۱۰ ق دارای وسعت و اهمیت زیادی بوده است.
به خصوص آنکه یکی از مسیرهای عبور کاروانها و راههای تاریخی منطقه از آبنیک عبور، و ارتباط میان نواحی مرکزی ایران را با نواحی نور، علمده، کُجور و مازندران برقرار میکرده است.
[ویرایش]
در حال حاضر، بافت قدیم روستای گرمابدر و بناهای تاریخی ـ فرهنگی آن نظیر مسجد، تکیه و خانههای قدیمی بهکلی تخریب، و نوسازی شدهاند و اثری از آنها باقی نمانده است، اما چند محوطـهی تـاریخی ـ فرهنگی در اطراف روستای گرمابدر وجود دارد که عبارتاند از:
۱. امامزاده شاهچراغ، واقع در فاصلهی ۳۰۰ متری شمال روستای گرمابدر و در سمت شرق درهی چشمه.
دیرینگی این امامزاده با توجه به نمونهی سفالهای یافتشده در محل به اواخر دورهی صفویه و یا اوایل زندیه بازمیگردد.
از شواهد و قراین موجود در محل چنین برمیآید که این امامزاده در دوران رونق روستای گرمابدر دارای مقبره و بنا بوده است.
اما در دورهی فترت روستا، بنای آن تخریب و اکنون جز آثاری از پی آن باقی نمانده است.
این اثر در مهر ماه (۱۳۸۲) با شمارهی ۳۹۸‘۱۰ در فهرست آثار ملی به ثبت رسیده است.
۲. محوطهی تاریخی لوسرتخته، واقع در بالای تپهی سمت غرب روستای گرمابدر.
برپایهی یافتههای باستانشناختی این تپه در دورههای پارتی، ساسانی با قدمت دورهی تاریخی و اوایل دورهی اسلامی مسکونی بوده است.
احتمالاً این مکان، محل اولیهی روستای گرمابدر بوده و از اوایل دورهی اسلامی به نقطهی فعلی منتقل شده باشد.
این اثر در مهرماه (۱۳۸۲) با شمارهی ۳۹۹‘۱۰ در فهرست آثار ملی به ثبت رسیده است.
۳. زیارتگاه مقبرهی پیرجبار، واقع در فاصلهی ۳ کیلومتری جنوب شرقی روستای گرمابدر.
در این محل آثار و بقایایی از معماری دیده میشود.
اما میزان تخریب به حدی است که نمیتوان از کیفیت اولیهی آن اطلاعی کسب کرد.
برخی از معتمدان محل در اظهارات خود از برجی آرامگاهی در این محل میگویند که در حدود سالهای پایانی دورهی پهلوی دوم تخریب شده است.
۴. محوطهی خاتونبارگاه واقع در منتهاالیه سمت شرق دره و مسیل رودخانهی زاگنهرو و روستای گرمابدر.
محوطهی خاتونبارگاه منطقهی نسبتاً وسیعی است که در بخشی از آن، دو صخرهی سنگی نسبتاً بلند در امتداد شرق و غرب یکدیگر واقع شدهاند و از میان آنها رودی کوچک میگذرد.
در بدنهی سمت شرق صخرهی غربی غاری وجود دارد که حدود ۳۵ متر طول دارد.
اهالی منطقه داستانهای فراوانی در مورد این محوطه نقل میکنند، اما تاکنون مدرک مستدلی که بتواند تاریخی بودن محل را اثبات نماید، به دست نیامده است.
[ویرایش]
مردم این روستا در جریان جنگ عراق با ایران ۵ تن شهید تقدیم میهن کردهاند.
[ویرایش]
در حال حاضر سال (۱۳۹۱ هـ.ش)، روستای گرمابدر دارای ۳ مدرسهی ابتدایی مختلط، ساختمان بهزیستی، مهدکودک، ساختمان مخابرات و سالن ورزشی است.
[ویرایش]
پیشبینی میشود روستای گرمابدر بهسبب داشتن زمینهای وسیع و دشت نسبتاً فراخ در حدفاصل مکان فعلی روستا تا محوطهی خاتونبارگاه و سیل جمعیتی که به آنجا روی آوردهاند، در آینده به یکی از بزرگترین و پرجمعیتترین روستاهای منطقه بدل شود.
[ویرایش]
•
پازوکی طرودی، ناصر، مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی، دانشنامه تهران بزرگ، برگرفته از مقاله"گرمابدر"، ص۱۳۵۷.
