|
| ||||||||||||||||||||||||||||||
امامزاده صالح، چنار čenār-e emām-zāde sāleh، یکی از کهنترین چنارهای ایران و جهان، همجوار بقعهی امامزاده صالح تجریش که در (۱۳۷۸هـ.ش) قطع شد. این درخت شگفتانگیز در طول سدهها در سفرنامههای سیاحانی چون پولاک و ژان دیولافوا توصیف شده است. دیولافوا (۱۸۸۱م) محیط آن را حدود ۱۵ متر دانسته و از نقش آن در زندگی اجتماعی محله، از نمازخوانی و آموزش کودکان تا قهوهخوری و آبرسانی، یاد کرده است. در دورهی فتحعلیشاه قطر آن را بیش از ۱۵ ذرع ثبت کرده است. روایتی عامیانه عمر هزارسالهی آن را نتیجهی دعای خیر پیرزنی برای مردی میدانست که قلمهی آن را کاشته بود. در اول شهریور سال (۱۳۴۶ هـ.ش) بر اثر بیاحتیاطی در جوشکاری تسمهی فلزی حفاظتی، دچار آتشسوزی شد که مهار آن ۳٫۵ ساعت طول کشید. در دهههای بعد، خشکشدن و نشست قنات مجاور حیاتش را تهدید کرد. سازمان ملی حفاظت آثار باستانی در سال (۱۳۶۳هـ.ش) ریزش قنات را عامل اصلی دانست، اما اقدامی جدی صورت نگرفت. سرانجام در سال (۱۳۷۸هـ.ش) با مجوز سازمان میراث فرهنگی، به دلیل نگرانی از خطر ریزش، قطع و در سال (۱۳۸۲هـ.ش) ریشههایش نیز برچیده شد. هرچند شاهدان مدعی بودند که درخت در آن زمان دوباره جوانه زده بود. [ویرایش] ۱ - معرفی چنار امامزاده صالحچنار امامزاده صالح از کهنترین چنارهای ایران و جهان است. همجوار بقعهی امامزاده صالح تجریش که در (۱۳۷۸ هـ.ش) قطع شد. [ویرایش] ۲ - تاریخچهبسیاری از جهانگردان و سیاحانی که از ایران بازدید کردهاند، در سفرنامههایشان از این چنار قدیمی و اعجابانگیز که در جوار بقعهی امامزاده صالح تجریش قرار داشت، نام بردهاند. پولاک در سفرنامهی خود این چنار را درختی فوقالعاده کهن در قریهی تجریش خوانده است، که از مهمترین نمونههای درخت چنار در جهان شمرده میشود. [۱]
پولاک، یاکوب ادوارد، سفرنامه، ترجمه کیکاووس جهانداری، تهران، ۱۳۶۸ ش، ص۹۶.
در سال (۱۸۸۱ م/ ۱۲۹۸ هـ.ق) ژان دیولافوا، جهانگرد معروف دربارهی این چنار مینویسد: «در مسجد تجریش چنار عجیب و غریبی است که کمتر نظیر آن در دنیا پیدا میشود. قطر فوقالعادهی آن را نمیتوان دقیقاً با رقم معین کرد، اما تقریباً محیط آن به ۱۵ متر میرسد. هر یک از شاخههای آن مانند تنهی درختی کهنسال در بالای مسجد و اطراف، سر به آسمان کشیده است. این درخت عدهای زیاد را در سایهی خود پناه میدهد، مؤمنان در زیر سایهی آن نماز میخوانند؛ مکتبدار، اطفال را در آنجا جمع کرده و درس میدهد، قهوهچی سماور و استکان و لوازم خود را روی آن قرار داده است و سقا هم کوزههای پر از آب خود را در گوشهای از تنهی آن گذارده است.» [۲]
.Dieulafoy, J., La Perse, la Chaldée et la Susiane,(۱۵۸) Paris, ۱۸۸۷
میرزا صالح شیرازی ایلچی نیز در دورهی فتحعلیشاه قاجار در گزارشی که برای پادشاه انگلستان تهیه کرده بود، قطر این چنار را بیش از ۱۵ ذرع بیان کرده است. [۳]
معتمدی، محسن، جغرافیای تاریخی تهران، تهران، ۱۳۸۱ ش، ص۹۴.
روایتی مردمی دربارهی چنار امامزاده صالح وجود داشت و آن اینکه: این درخت ابتدا قلمهی جوانی بوده، اما به پشتوانهی دعای خیر یک پیرزن در حق مردی که این قلمه را کاشته و شب عید برای فرزندان فقیر او نان و شیرینی آورده، عمری هزار ساله پیدا کرده است. [۴]
هدایت، صادق، نیرنگستان، تهران، ۱۳۱۱ ش، ص۱۶۵-۱۶۴.
[ویرایش] ۳ - آسیب دیدن درختچنار امامزاده صالح، اول شهریور سال (۱۳۴۶ هـ.ش) به دلیل سهلانگاری کارگرانی که میخواستند با بستن یک تسمهی فلزی به دور تنهی درخت، از شکسته شدن آن جلوگیری کنند، هنگام جوشکاری آتش گرفت. خاموش کردن این آتش ۳ ساعت و نیم به طول انجامید. در سالهای بعد حیات چنار امامزاده بهسبب خشک شدن و نشست و ریزش مجرای قنات مجاورش به خطر افتاد و کارشناسان سازمان ملی حفاظت آثار باستانی ایران در سال (۱۳۶۳ هـ.ش) ریزش قنات را عامل اصلی مشکلات این چنار دانستند و هزینهی لازم برای رفع این مشکل را ۰۰۰‘۶۰ ریال برآورد کردند. [۵]
ستوده، منوچهر، جغرافیای تاریخی شمیران، ج۱، تهران، ۱۳۷۱ ش، ص۲۶۳-۲۶۲.
باوجوداین، پس از آن اتفاق هیچ اقدامی برای حفاظت از این چنار صورت نگرفت. تا اینکه در سال (۱۳۷۸ هـ.ش) متولیان نگهداری از امامزاده صالح تجریش با استناد به مجوز سازمان میراث فرهنگی و به سبب مخاطرات جانی و بیم تلفات ناگهانی از ریزش اجزاء درخت، بهرغم همهی انتقادها چنار امامزاده را قطع کردند. در سال (۱۳۸۲ هـ.ش) بقایای ریشههای آن را نیز بیرون آوردند. این در حالی بود که شاهدان عینی و منتقدان پس از آن بارها بر این نکته تأکید کردند که چنار در آن زمانی که قطع شد، دوباره جوانه زده بود. [۶]
صباغزاده، سولماز و ساناز مانی، «نگاهی به وضعیت مجموعه مذهبی امامزاده صالح: لفافهای بر خـاطرات فیروزهای»، همشهری، تهران، ۱۳۸۳ ش، شم ۵۹۵‘ ۳، س ۱۳.
[۷]
همان دو، « ... تا دستنخورده و سالم باقی بماند»، همان، شم ۶۰۸‘ ۳.
[۸]
صرفی، طاهره، «کمی تا قسمی هماهنگ، گاه ناهماهنگ»، ایران، تهران، ۱۳۸۲ ش، شم ۶۸۱‘۲.
[ویرایش] ۴ - پانویس
[ویرایش] ۵ - منبع• لالمی، شیده، مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی، دانشنامه تهران بزرگ، برگرفته از مقاله «امام زاده صالح (چنار)»، ص۱۹۵. |
||||||||||||||||||||||||||||||
