|
| ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
چای کوهی čāy-e kūhī، گیاهی چندساله و خودرو است که در مزارع گندم و جنگل‌های تنک می‌روید. این گیاه با برگ‌های خاص دارای غدد قرمزرنگ و گل‌های سفید یا زرد، در دامنه‌های کوهستانی ایران به وفور یافت می‌شود. از نظر ترکیبات شیمیایی، چای کوهی حاوی هایپرین، هایپریسین، تانن و اسید نیکوتینیک است. این چای در اشکال مختلفی مانند خشک شده، جوشانده، عصاره و کپسول مصرف می‌شود. در طب سنتی، این گیاه طبیعتی گرم و خشک دارد و برای درمان طیف وسیعی از بیماری‌ها کاربرد دارد، از جمله: • درمان زخم‌ها و سوختگی‌ها: مایع قرمزرنگ برگ‌ها برای التیام زخم و سوختگی مؤثر است. • مشکلات گوارشی: ضد کرم معده و روده، برطرف‌کننده حبس ادرار و اسهال. • بیماری‌های عصبی: کمک به درمان کزاز، تشنج، مننژیت و فلج. • مشکلات تنفسی: بهبود آسم، تنگی نفس و خون‌ریزی ریه. • سایر: درمان سیاتیک، نقرس، سردرد، بیماری‌های کبدی، افسردگی و بی‌خوابی. همچنین توصیه می‌شود افرادی که از چای کوهی استفاده می‌کنند، از مصرف گوشت‌های کنسروشده، شکلات و خوراکی‌های شور پرهیز کنند. [ویرایش] ۱ - معرفی چای کوهیچای کوهی گیاهی چندساله، علفی، عموماً خودرو و از گیاهان دارویی که بیشتر در مزارع گندم و جنگل‌های تُنُک می‌روید. این گیاه در طب سنتی با نام‌هایی چون هیوفاریقون، داذی رومی و گل هزارچشم شناخته می‌شود. از دیرباز در ایران و سرزمین‌های اروپایی و آمریکایی مصارف خوراکی و دارویی داشته است. [۱]
خوش‌بین، سهراب، گیاهان معجزه‌گر، معرفی ۲۵۰ گیاه دارویی، ج۲، تهران، ۱۳۸۹ ش، ص۱۱.
[۲]
میرحیدر، حسین، معارف گیاهی، ج۵، تهران، ۱۳۷۳ ش، ص۲۸۲.
[۳]
بیرونی، ابوریحان، الصیدنة، به کوشش عباس زریاب، تهران، ۱۳۷۰ ش، ص۶۳۱.
از دیدگاه طب سنتی ایران، چای کوهی دارای طبیعتی گرم و خشک است. [ویرایش] ۲ - مشخصات ظاهری• بلندی گیاه چای کوهی به حدود نیم‌متر می‌رسد. • برگ‌های آن روبه‌روی هم و به صورت جفت به ساقه چسبیده‌اند. • بر روی این برگ‌ها که به شکل بیضی نسبتاً درازند، صدها نقطه‌ی شفاف شبیه سوراخ قرار دارد که در آن‌ها غده‌هایی حاوی مایع و شیره‌ی قرمزرنگی وجود دارد. • گل‌های چای کوهی، معطر و به رنگ سفید یا زرد است که در ماه‌های اردیبهشت تا مهر در نوک ساقه به شکل مجتمع دیده می‌شوند. • میوه‌ی این گیاه کپسول‌مانند است که در داخل آن تخم‌های گیاه جای دارند. [ویرایش] ۳ - ترکیبات شیماییاز نظر ترکیبات شیمیایی، مهم‌ترین مواد شیمیایی تشکیل‌دهنده‌ی چای کوهی، هایپرین و هایپریسین است. جز آن‌ها، تانن و اسید نیکوتینیک نیز در ترکیبات چای کوهی وجود دارند. [۴]
خوش‌بین، سهراب، گیاهان معجزه‌گر، معرفی ۲۵۰ گیاه دارویی، ج۲، تهران، ۱۳۸۹ ش، ص۱۱-۱۲.
[۵]
میرحیدر، حسین، معارف گیاهی، ج۵، تهران، ۱۳۷۳ ش، ص۲۸۴-۲۸۲.
[۶]
جرجانی، اسماعیل، الاغراض الطبیة، به کوشش حسن تاج‌بخش، ج۱، تهران، ۱۳۸۴ ش، ص۲۹۷.
[۷]
ابن‌سینا، قانون، ترجمه عبدالرحمان شرفکندی، ج۲، تهران، ۱۳۷۰ ش، ص۱۲۶.
[ویرایش] ۴ - پراکنش جغرافیایی در ایراناین گیاه در ایران در دامنه‌های کوه‌های البرز، کرج، چالوس، استان مازندران و غرب کشور به مقدار زیادی می‌روید. در کوه‌های شهرستان شمیران در بلندی‌های میان ۰۰۰‘۲ تا ۰۰۰‘۴متری از سطح دریا یافت می‌شود. [ویرایش] ۵ - روش‌های استفادهبراساس منابع طب گیاهی، از چای کوهی به صورت‌های خشک‌شده، جوشانده، عصاره، کپسول، روغن و تنتور استفاده می‌شود. [۸]
خوش‌بین، سهراب، گیاهان معجزه‌گر، معرفی ۲۵۰ گیاه دارویی، ج۲، تهران، ۱۳۸۹ ش، ص۱۲.
[۹]
میرحیدر، حسین، معارف گیاهی، ج۵، تهران، ۱۳۷۳ ش، ص۲۸۳.
[ویرایش] ۶ - کاربردهای درمانی گیاه• مایع قرمزرنگ موجود در برگ‌های چای کوهی با فشار دادن برگ‌ها خارج شده و برای التیام زخم‌ها و درمان سوختگی‌ها به کار می‌رود. [۱۰]
خوش‌بین، سهراب، گیاهان معجزه‌گر، معرفی ۲۵۰ گیاه دارویی، ج۲، تهران، ۱۳۸۹ ش، ص۱۲.
[۱۱]
میرحیدر، حسین، معارف گیاهی، ج۵، تهران، ۱۳۷۳ ش، ص۲۸۴.
[۱۲]
عقیلی علوی شیرازی، محمدحسین، «مخزن الادویه»، همراه اختیارات بدیعی، تهران، ۱۳۷۱ ش، ص۸۹۴.
[۱۳]
جرجانی، اسماعیل، الاغراض الطبیة، به کوشش حسن تاج‌بخش، ج۱، تهران، ۱۳۸۴ ش، ص۲۹۷.
[۱۴]
رازی، محمد بن زکریا، الحاوی، ترجمه سلیمان افشاری‌پور، تهران، ۱۳۸۴ ش.
[۱۵]
عقیلی علوی شیرازی، محمدحسین، «مخزن الادویه»، همراه اختیارات بدیعی، ج۲۱، تهران، ۱۳۷۱ ش، ص۴۱۲.
[۱۶]
ابن‌سینا، قانون، ترجمه عبدالرحمان شرفکندی، ج۲، تهران، ۱۳۷۰ ش، ص۱۲۶.
• چای کوهی ضد کرم معده و روده است. • خاصیت ادرارآور و برطرف‌کننده‌ی حبس ادرار دارد، قاعده‌آور است و عادت ماهانه را منظم می‌کند. • برای درمان کزاز مفید است. • گرفتگی صدا را باز می‌کند و خلط‌آور است. • دم‌کرده‌ی برگ چای کوهی یا تنتور و عصاره‌ی آن برای درمان سیاتیک، نقرس و سردرد مؤثر است. • پودر برگ این گیاه مـوجب التیـام زخم‌های عمیق می‌شود و برای بهبود اسهال و اسهال خونی سودمند است. • روغن چای کوهی که از ترکیب گل آن با روغن زیتون به دست می‌آید، برای درمان تشنج مفید است. • این گیاه به درمان بیماری‌های کبدی و بیماری‌های اعصاب و روان کمک می‌کند. • تورم ریوی و خون‌ریزی ریه را متوقف می‌سازد و تمیزکننده‌ی کبد است، • سنگ کلیه را از بین می‌برد. • برای بهبود آسم، تنگی نفس، درد صورت و سینه تأثیر دارد. • برای شکستگی استخوان و ضرب‌دیدگی عضلات و استخوان، دارویی مفیدی است. [۱۷]
خوش‌بین، سهراب، گیاهان معجزه‌گر، معرفی ۲۵۰ گیاه دارویی، ج۲، تهران، ۱۳۸۹ ش، ص۱۳.
[۱۸]
میرحیدر، حسین، معارف گیاهی، ج۵، تهران، ۱۳۷۳ ش، ص۲۸۹.
[۱۹]
نفیسی، علی‌اکبر، پزشکی‌نامه، تهران، ۱۳۵۵ ش، ص۲۸۳ٍ.
[۲۰]
عقیلی علوی شیرازی، محمدحسین، «مخزن الادویه»، همراه اختیارات بدیعی، تهران، ۱۳۷۱ ش، ص۸۹۳.
[۲۱]
جرجانی، اسماعیل، الاغراض الطبیة، به کوشش حسن تاج‌بخش، ج۱، تهران، ۱۳۸۴ ش، ص۲۹۷.
[ویرایش] ۷ - سایر خواصسایر حواص چای کوهی عبارتند از: • تقویت‌کننده‌ی میل جنسی است؛ • برای درمان بیماری مننژیت و نیز فلج به کار می‌رود؛ • سرماخوردگی و سیاه‌سرفه را از بین می‌برد؛ • از این گیاه برای تسکین درد پشت و گردن و خشکی گردن استفاده می‌شود؛ • برای کم‌خونی مفید است؛ • به برطرف کردن قولنج کبدی، ریوی و زردی کمک می‌کند؛ • ضد افسردگی و بی‌خوابی است؛ • برای درمان تب و نیش سمی حشرات به کار می‌رود. [ویرایش] ۸ - توصیه‌ها و احتیاطاتکسانی که از چای کوهی استفاده می‌کنند، بهتر است از مصرف گوشت‌های کنسروشده، شکلات و خوراک‌های شور پرهیز کنند. [۲۲]
خوش‌بین، سهراب، گیاهان معجزه‌گر، معرفی ۲۵۰ گیاه دارویی، ج۲، تهران، ۱۳۸۹ ش، ص۱۴.
[۲۳]
میرحیدر، حسین، معارف گیاهی، ج۵، تهران، ۱۳۷۳ ش، ص۲۹۰.
[۲۴]
رازی، محمد بن زکریا، الحاوی، ترجمه سلیمان افشاری‌پور، تهران، ۱۳۸۴ ش.
[ویرایش] ۹ - پانویس
[ویرایش] ۱۰ - منبع• بنی‌جانی، علیرضا، مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی، دانشنامه تهران بزرگ، برگرفته از مقاله «چای کوهی»، ص۷۳۱. رده‌های این صفحه : گیاه های تهران | گیاهان دارویی تهران
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
