|
| ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
پونه کوهی pūne-ye kūhī، با نام سنتی فودنج جبلی گیاهی دارویی، چندساله و معطر است. این گیاه بهصورت خودرو در مناطق کوهستانی، جنگلی و ساحلی میروید. دارای ساقههای کرکدار، برگهای بیضوی و گلهای ارغوانی یا سفید است که منبع غنی شهد برای زنبورهای عسل محسوب میشود. از نظر ترکیبات شیمیایی، پونهی کوهی دارای حدود ۱٪ اسانس روغنی، شامل فنولهایی نظیر کارواکرول، تایمول و بورنئول است. مونوترپینها، لینالیل، سینئول، تانن، مواد تلخ، اسید کافئیک، اسید اورسولیک، اسید رزمارینیک، صمغ و رزین از دیگر مواد موجود در پونهی کوهی است. از تقطیر این گیاه، اسانس معطری به نام اوریگان بهدست میآید که در صنعت عطرسازی و صابونسازی بهکار میرود. در طب سنتی، با طبیعت گرم و خشک، بهصورت دمکرده، تنتور یا ضماد استفاده میشود. خواص درمانی گستردهای دارد، از جمله: ضدعفونیکننده، تقویتکنندهی معده، ضدسرفه، مسکن، قاعدهآور، ادرارآور و آنتیاکسیدان. مصرف آن برای زنان باردار بهدلیل اثر تحریککنندگی روی رحم ممنوع است. [ویرایش] ۱ - معرفی پونه کوهیپونهی کوهی، گیاهی چندساله، خودرو، معطر با خاصیت دارویی است. این گیاه در منابع طب سنتی فودَنج جبلی نامیده میشود. گیاهی پایا با بلندی حدود ۳۰ تا ۶۰ سانتیمتر است. این گیاه ساقه و شاخههای راست، سخت و پوشیده از کرک به رنگ سبز مایل به قرمز دارد. [۱]
خوشبین، سهراب، گیاهان معجزهگر: معرفی ۲۵۰ گیاه دارویی، تهران، ۱۳۸۹ ش، ج۱، ص۲۴۷.
[۲]
زرگری، علی، گیاهان دارویی، تهران، ۱۳۶۹ ش، ج۴، ص۵۵.
[۳]
میرحیدر، حسین، معارف گیاهی، تهران، ۱۳۷۵ ش، ج۲، ص۲۸۲.
[۴]
نفیسی، علیاکبر، پزشکینامه، تهران، ۱۳۵۵ ش، ص۱۳۸.
[ویرایش] ۲ - زیستبوم و پراکنش جغرافیاییاین گیاه در سواحل دریاها، دامنهی کوهها، جنگلها و در شهرستان شمیران در دامنهی کوهها در ارتفاعات پایین میروید. در کوههای دارآباد، منطقهای موسوم به چالپونه که آبشاری بههمین نام نیز در آنجا جریان دارد، از رویشگاههای عمدهی این گیاه است. [۵]
پاشا، علیاصغر (کارشناس طبیعتگردی)، مصاحبه با مؤلف.
[ویرایش] ۳ - ریختشناسی گیاهبرگهای پونهی کوهی بیضوی، نوکتیز و به رنگ سبز تیره است که سطح زیرین آنها کرک دارد. گلهای این گیاه در نیمههای تابستان، به رنگ ارغوانی یا سفید و به شکل گروهی در انتهای ساقه ظاهر میشوند. هریک از گلها کاسهای با دندانههای مساوی و نیز جامی دارد که از کاسه بزرگتر است. میوهی این گیاه چهارفندقه و محصور در کاسهگل برجای مانده است. در میان پایههای پرشمار این گیاه در یک ناحیه، معمولاً گلهایی نیز دیده میشود که پرچمهای آنها رشد کمتری کردهاند. در عوض، مادگی بزرگتری دارند. از گلهای این گیاه، نوش معطر و فراوانی برای زنبورهای عسل فراهم میشود. [۶]
خوشبین، سهراب، گیاهان معجزهگر: معرفی ۲۵۰ گیاه دارویی، تهران، ۱۳۸۹ ش، ج۱، ص۲۴۷.
[۷]
زرگری، علی، گیاهان دارویی، تهران، ۱۳۶۹ ش، ج۴، ص۵۵-۵۶.
[۸]
میرحیدر، حسین، معارف گیاهی، تهران، ۱۳۷۵ ش، ج۲، ص۲۸۲.
[ویرایش] ۴ - ترکیبات شیمیایی و اسانساز نظر ترکیبات شیمیایی، پونهی کوهی دارای حدود ۱٪ اسانس روغنی، شامل فنولهایی نظیر کارواکرول، تایمول و بورنئول است. مونوترپینها، لینالیل، سینئول، تانن، مواد تلخ، اسید کافئیک، اسید اورسولیک، اسید رزمارینیک، صمغ و رزین از دیگر مواد موجود در این گیاه است. از تقطیر آن، اسانس معطری به نام اوریگان بهدست میآید که در صنعت عطرسازی و صابونسازی بهکار میرود. این اسانس به آسانی اکسیدپذیر است و تغییر رنگ میدهد. ازاینرو، آن را در ظروف دربسته نگهداری میکنند. [۹]
خوشبین، سهراب، گیاهان معجزهگر: معرفی ۲۵۰ گیاه دارویی، تهران، ۱۳۸۹ ش، ج۱، ص۲۴۷- ۲۴۸.
[۱۰]
زرگری، علی، گیاهان دارویی، تهران، ۱۳۶۹ ش، ج۴، ص۵۶-۵۷.
[۱۱]
میرحیدر، حسین، معارف گیاهی، تهران، ۱۳۷۵ ش، ج۲، ص۲۸۳.
[ویرایش] ۵ - خواص دارویی و کاربرد در طب سنتیدر طب گیاهی، برگ و سرشاخههای گلدار پونهی کوهی بهصورتهایی چون دمکرده، تنتور و سرکه مصرف میشود. از دیدگاه کتابهای طب سنتی، پونهی کوهی دارای طبیعتی گرم و خشک است و کاربرد درمانی زیادی دارد. این گیاه خاصیت ضدعفونیکنندگی دارد و برای معالجهی عفونت قارچی و میکربی از آن استفاده میشود • تقویتکنندهی بدن، بهویژه معده است • برای رفع گاز و ترشکردن معده مناسب است • به برطرف کردن سرفهی شدید کمک میکند • بخور پونهی کوهی سبب عطسه و خارج شدن مخاط میشود • [۱۲]
خوشبین، سهراب، گیاهان معجزهگر: معرفی ۲۵۰ گیاه دارویی، تهران، ۱۳۸۹ ش، ج۱، ص۲۴۸.
[۱۳]
زرگری، علی، گیاهان دارویی، تهران، ۱۳۶۹ ش، ج۴، ص۵۸.
[۱۴]
جرجانی، اسماعیل، ذخیره خوارزمشاهی، به کوشش محمدرضا محرری، تهران، ۱۳۸۲ ش، ج۲، ص۲۵۳.
[۱۵]
رازی، محمد بن زکریا، الحاوی، ترجمه سلیمان افشاریپور، تهران، ۱۳۸۴ ش، ج۲۱، ص۱۶۰.
ادرارآور و ملین است • سموم بدن را خارج میکند • موجب آرامش اعصاب است • عادت ماهیانه را بازمیکند و دردهای آن را تسکین میدهد • برای رفع درد و وزوز گوش مؤثر است • یرقان و زردی را برطرف میکند • برای درمان رماتیسم بهکار میرود • در معالجهی سل اثر مفید دارد • ضماد پونهی کوهی برای بهبود تورم و دررفتگی استخوان و التیام دمل سودمند است • روغن آن درد دندان را تسکین میدهد • از آنتیاکسیدانهای قوی بهشمار میرود • از آنجا که رحم را تحریک میکند، مصرف آن برای خانمهای باردار مناسب نیست. [۱۶]
خوشبین، سهراب، گیاهان معجزهگر: معرفی ۲۵۰ گیاه دارویی، تهران، ۱۳۸۹ ش، ج۱، ص۲۴۹.
[۱۷]
زرگری، علی، گیاهان دارویی، تهران، ۱۳۶۹ ش، ج۴، ص۵۷.
[۱۸]
میرحیدر، حسین، معارف گیاهی، تهران، ۱۳۷۵ ش، ج۲، ص۲۷۳-۲۸۴.
[۱۹]
رازی، محمد بن زکریا، الحاوی، ترجمه سلیمان افشاریپور، تهران، ۱۳۸۴ ش، ج۲۱، ص۱۵۹.
[ویرایش] ۶ - پانویس
[ویرایش] ۷ - منبعبنیجانی، علیرضا، مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی، دانشنامه تهران بزرگ، برگرفته از مقاله «»، ص۶۰۲#. ردههای این صفحه : پونه کوهی | گیاهان دارویی تهران
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
