|
| ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
جاجرود، پلها polhā-ye jājrūd، دو سازهی مهم بر روی رودخانهی جاجرود هستند. این دو پل در فاصلهی ۶۰۰ متری از یکدیگر قرار دارند و نقش حیاتی در ارتباطات جادهای منطقه ایفا کردهاند. نخسن پل تاریخی جاجرود است که این پل با شالودهای متعلق به دورهی سلجوقیان، سازهای باستانی با چهار دهانه است. طول آن حدود ۷۰ متر و عرض آن ۶ متر میباشد. پایههای آن به شکل چندضلعی و با دماغههای آبشکن برای مقاومت در برابر جریان آب ساخته شدهاند. مصالح اصلی بهکار رفته در ساخت آن سنگ لاشه، سنگ مالون، ملات ساروج و گچ است. تنوع در مصالح بهدلیل مرمتهای مکرر و گاه غیراصولی در دورههای مختلف تاریخی (از جمله دورهی پهلوی اول) مشهود است. این پل با شماره ۹۴۹۲ در تاریخ ۱۴ مرداد (۱۳۸۲ هـ.ش) در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. دوم پل جدید جاجرود است که این مجموعه درواقع متشکل از سه پل مجزا است. در سه مقطع زمانی مختلف (دههی ۱۳۲۰، ۱۳۵۰-۱۳۶۰ و اواخر دههی ۱۳۸۰ هـ.ش) ساخته شده است. اکنون بهصورت یک پل واحد و گسترده دیده میشود. این پلها بهترتیب برای پاسخگویی به افزایش حجم ترافیک و بار احداث شدهاند. امروزه بهعنوان مسیر اصلی رفت و برگشت جادهی تهران به دماوند و مازندران مورد استفاده قرار میگیرند. مصالح اصلی بهکار رفته در آنها بتن مسلح و اسکلت فلزی است. [ویرایش] ۱ - موقعیت و اهمیتدو پل واقع بر رودخانهی جاجرود است. پلهای جاجرود دو سازهی مهم هستند. این دو پل در فاصلهی ۶۰۰ متری از یکدیگر قرار دارند. نقش حیاتی در ارتباطات جادهای منطقه ایفا کردهاند. [ویرایش] ۲ - پل نخستنخستین پل، پلی تاریخی جاجرود است. ۲.۱ - پیشینه و تاریخچهبا توجه به سبک ساخت و مصالح بهکار رفته در پل نخست میتوان دیرینگی شالودهی آن را متعلق به دورهی سلجوقیان دانست. این پل در جبههی غربی روستای سعیدآباد، بر روی رودخانهی جاجرود و در جهت شرقی ـ غربی ساخته شده است. ۲.۲ - معماری و مشخصات فنیپل دارای ۴ دهانه است. طول سطح آن حدود ۷۰ متر و عرض آن حدود ۶ متر است. طول ۳ سکوی پل که در جهت شمالی ـ جنوبی احداث شده است تا پایههای پل بر روی آنها بناگردد، با احتساب دماغههای آبشکن حدود ۱۲ متر و عرضش حدود ۷ متر است. بهصورت ششضلعی نامنظمِ کشیده ساخته شده است. پایههای پل نیز چندضلعی، اما در ابعاد کوچکتر ساخته شدهاند. از هر طرف حدود ۵/ ۱ متر بیرونزدگی دارند. قسمت بیرونزدهی پایههای پل در پایین چندضلعی است. در سطح بالاتر به دایره تبدیل و از میزان بیرونزدگی آن کاسته میشود، بهگونهای که در سطح پل تقریباً به صفر میرسد. ۲.۳ - مصالح و سبک ساختمصالح بهکار گرفته شده در احداث پل در قسمتهای مختلف و دهانههای چهارگانه متفاوت است. اسکلت آن نیز در نقاط گوناگون دارای ترکیب خاص است. عمده مصالح احداث این پل سنگ لاشه، سنگهای ریز و درشت کف رودخانهای، سنگ مالون و ملات آن سیمان، گچ سنتی و ساروج است. علت گوناگونی مصالح احداث پل در قسمتهای مختلف آن، مرمتهای مکرر در دورههای مختلف است که گاهی اصولی و گاهی نیز غیراصولی انجام گرفته است. ۲.۴ - مرمتهای اولیهمرمتهای غیر اصولی در بعضی از نقاط پل ترکیب اولیهی آن را دگرگون کرده است. شالودهی اصلی پل، که بخشهایی از آن را در تمامی دهانهها و پایهها میتوان دید، دارای استحکام و ظرافت اجرایی زیادی است. نقاطی که بر اثر عوامل متعدد انسانی یا طبیعی و یا گذشت زمان آسیب دیدهاند، بهصورت سطحی و بدون توجه به اصالت پل مرمت شده است. این تفاوتها را در قوسهای بالای دهانههای چهارگانهی پل بهوضوح میتوان دید. با وجود اینکه همهی قوسهای بالای دهانهها جناغیاند، اما برخی از آنها بسیار ظریف و ماهرانه با آجر و برخی دیگر نیز ناشیانه با سنگ و آجر ساخته شدهاند. ۲.۵ - آخرین دوره مرمتبهنظر میرسد آخرین دورهی مرمت پل تاریخی جاجرود در دورهی پهلوی اول و همزمان با احداث راهآهن سراسری ایران بوده است. این راه تنها راه انتقال تجهیزات و مصالح مورد نیاز برای ساخت راهآهن از طریق تهران به فیروزکوه بوده است. دیگر آنکه برای مرمت پل از سنگ مالون و ملات سیمان استفاده کردهاند، که در آن دوران از مصالح رایج و متداول بهشمار میرفته است. پل تاریخی جاجرود با شمارهی ۴۹۲‘۹ در تاریخ (۱۴/ ۵/ ۸۲ هـ.ش) در فهرست آثار ملی به ثبت رسیده است. طی سالهای (۱۳۸۳ و ۱۳۸۴ هـ.ش) اقدامات مرمتی و استحکامبخشی روی آن صورت گرفته است. [ویرایش] ۳ - پل جدید جاجرودپل دوم در فاصلهی ۶۰۰متری پل تاریخی جاجرود قرار دارد. این پل در حقیقت شامل ۳ پل است. در دورههای مختلف احداث شدهاند. اکنون بهصورت یک پل دیده میشوند. بهاین ترتیب ۳ پل با توجه به ضرورت زمان و افزایش بار رفتوآمدهای خودروها ساخته شدهاند. امروزه از آنها بهعنوان مسیر رفت و برگشت جادهی تهران به دماوند و مازندران بهرهبرداری و استفاده میشود. ۳.۱ - پل اولپل اول که در سمت جنوب دو پل دیگر قرار دارد، در دههی (۱۳۲۰ هـ.ش) با مصالح بتون مسلح و قوس نیمدایرهی باز یا بیزکُند ساخته شده است. طول دهانهی آن حدود ۲۵ متر در کف، عرض ۸ متر و ارتفاع حدود ۱۰ متر از کف کنونی است. در هر طرف قوس این پل برای پر کردن فضای خالی پشت قوس و همسطح کردن آن با جادهی طرفین، ۳ دهانهی خالی با قوس نیمدایره در سرتاسر عرض پل احداث کردهاند. دهانهی میانی از دو دهانهی دیگر بـزرگتر است. این دهانههای توخالی ضمن سبککردن بار پایهها جلوه و زیبایی خاصی به پل بخشیدهاند. این پل بهرغم گذشت بیش از نیم قرن از عمرش، از استحکام بالایی برخوردار است. همچنان بار سنگین ترافیک مسیر رفت از تهران به سمت مازندران را تحمل میکند. ۳.۲ - پل دومپل دوم با فاصلهی حدود ۱۰ متر از پل اول و در سمت شمال آن طی دهههای (۱۳۵۰-۱۳۶۰ هـ.ش) احداث شده است. دارای ستون مدور بتونی در هر طرف و سقف فلزی است. عرض پایههای پل ۸ متر و طول دهانه حدود ۳۰ متر است. پشت پایههای بتونی هر طرف برای جلوگیری از ریزش یا رانش خاک، دیوار بتونی به فاصلهی چند متر از پایهها ساخته شده است. بخشی از بار سقف پل بر روی آن وارد میشود. ۳.۳ - پل سومپل سوم که در اواخر دههی (۱۳۸۰ هـ.ش) احداث شده است. در حقیقت فاصلهی میان پل اول و پل دوم را که حدود ۱۰ متر بود، پر کرده است. این پل دارای دیوار بتونی قطوری در دو طرف و سقفی با اسکلت فلزی است. [ویرایش] ۴ - منبعپازوکی طرودی، ناصر،مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی، دانشنامه تهران بزرگ، برگرفته از مقاله «پل های جاجرود»، ص۶۷۱. ردههای این صفحه : پل های تهران | دانشنامه تهران بزرگ
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
