|
| ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
معنوی، پرورشگاه parvarešgāh-e maºnavī، یا پرورشگاه شماره ۵ (دانشکده توانبخشی)، در ابتدا بهعنوان پرورشگاهی برای کودکان بیسرپرست با حمایتهای مالی خانواده پهلوی در سال ۱۳۳۶ تأسیس شد. پس از انقلاب اسلامی، این مکان به سازمان بهزیستی منتقل و درنهایت به دانشکده توانبخشی تبدیل شد. در طول سالها، کاربری این ساختمان چندین بار تغییر کرد. امروزه علاوه بر فعالیتهای آموزشی و پژوهشی دانشکده توانبخشی، بخشی از آن بهعنوان یک اقامتگاه غیرقانونی توسط ساکنان قدیمی پرورشگاه مورد استفاده قرار میگیرد. [ویرایش] ۱ - معرفی پرورشگاه معنویپرورشگاه معنوی از بناهای برجا مانده از دورهی پهلوی دوم است که بعد از انقلاب جای خود را به دانشکدهی توانبخشی داد. سنگ بنای پرورشگاه شمارهی ۵ که عدهی زیادی آن را با نام پرورشگاه معنوی میشناسند، در سال (۱۳۳۶ هـ.ش) گذاشته شد. مالک زمین، عبدالله معنوی از زمینداران عمدهی این منطقه بود که در آن زمان به داوودیه شهرت داشت. این زمین انجیرستانی به وسعت ۰۰۰‘۳۰ مـ۲ بوده است که هم اکنون، در حیطهی خیابانهای نظام، ابنسینا، فرجام و وزیریپور قرار دارد. گفته میشود که مالک آن به توصیهی ساواک در آنجا پرورشگاهی برای کودکان بیسرپرست ساخت. پرورشگاه در اختیار جمعیت خیریهی ثریا، وابسته به بنیاد پهلوی قرار گرفت. کار ساختوساز بنا یک سال به طول انجامید و در ۲۵ آذر (۱۳۳۷ هـ.ش) با حضور مقامات کشوری و سفرا، توسط غلامرضا پهلوی افتتاح شد و مورد بهرهبرداری قرار گرفت. [۱]
بلاغی، عبدالحجت، تاریخ تهران، قسمت شمالی و مضافات، شمران قدیم، قم، ۱۳۵۰ ش، ص۴۵.
[۲]
«افتتاح پرورشگاه عبدالله معنوی در حضور والا حضرت غلامرضا»، اطلاعات، تهران، ۲۶ / ۹ / ۱۳۳۷ ش، س ۳۳، شم ۷۹۱‘۹، ص۱۹.
[۳]
کنزی، مسعود (نخستین رئیس دانشکده توانبخشی)، مصاحبه با مؤلف.
[۴]
فناییمهر، کامران (از ساکنان قدیمی پرورشگاه معنوی)، مصاحبه با مؤلف.
این بنا پایینتر از میدان محسنی، حوالی مدرسهی مریم قرار دارد. [ویرایش] ۲ - تغییر ناماگرچه پیشنهاد اولیهی این پرورشگاه را ثریا، همسر دوم شاه داده بود و نامش پرورشگاه شمارهی ۵ بود، اما عدهای آن را به نام مؤسس آن، «پرورشگاه معنوی» مینامیدند. با ورود فرح دیبا به خاندان پهلوی بهعنوان سومین همسر شاه و تغییر نام جمعیت خیریهی ثریا به جمعیت خیریهی فرح پهلوی، نام پرورشگاه به پرورشگاه پهلوی تغییر یافت. [۵]
کنزی، مسعود (نخستین رئیس دانشکده توانبخشی)، مصاحبه با مؤلف.
[ویرایش] ۳ - موقعیت پرورشگاهدر این زمین، بنایی را با وسعت ۰۰۰‘۲۰ مـ۲ و با ظرفیت نگهداری ۰۰۰‘ ۳ کودک پایهریزی کردند که در زمان خود، بهترین و بزرگترین پرورشگاه ایران شناخته میشد. [۶]
«افتتاح پرورشگاه عبدالله معنوی در حضور والا حضرت غلامرضا»، اطلاعات، تهران، ۲۶ / ۹ / ۱۳۳۷ ش، س ۳۳، شم ۷۹۱‘۹، ص۱۹.
مهندس ساختمان، میکائیل قریب و معمار آن، حاجی علی خضرایی بود. پرورشگاه دارای دو حیاط شمالی و جنوبی بود که حیات جنوبی آن وسیعتر از شمالی و از هر دو حیاط، دسترسی به خیابان و ساختمان امکانپذیر بود. با ورود از درِ جنوبی پرورشگاه، حیاط جنوبی جلو رو بود. در میدان کوچک آن، شماری مجسمهی سنگی دیده میشد که از مجموع آن مجسمهها تنها یک کشتی باقی مانده است که بچههای پرورشگاه آن را به کشتی نوح تشبیه میکردند. [۷]
فناییمهر، کامران (از ساکنان قدیمی پرورشگاه معنوی)، مصاحبه با مؤلف.
[۸]
تحقیقـات میدانی مؤلف.
ساختمان در دو طبقه و بههم پیوسته ساخته شده است. بهطوریکه اگر بتوان از فراز پرورشگاه به آن نگاه کرد، به هواپیمایی با دو بال شباهت دارد که بیشتر فضای باغ را اشغال کرده است. [ویرایش] ۴ - امکانات پرورشگاهبا ورود از در شمالی، سالن ورزشهای زمستانی که مجهز به وسایل ورزشی و بازی بود، قرار داشت. در طرف چپ درِ ورودی، بهداری پرورشگاه قرار داشت که کودکان تازهوارد به محض ورود در آنجا معاینه میشدند. درصورت سلامت، به پرورشگاه وارد میشدند. در غیر اینصورت، به بیمارستان پرورشگاه واقع در طبقهی فوقانی که مجهز به پزشک و پرستار بود، منتقل و بعد از مداوا و بهبود به پرورشگاه وارد میشدند. بیمارستان یادشده، مجهز به بخشهای جراحی، طب و دندانسازی بود. در سمت راست درِ ورودی، دفتر پرورشگاه قرار داشت که امور دفتری و ثبتنام کودکان در آنجا انجام میشد. در طبقهی فوقانی دفتر، اتاق هیئت مدیره و اتاق پذیرایی از مهمانان خارجی بود. در طبقهی فوقانی سالن ورزش، سالن کنفرانس و نمایش قرار داشت که در آنجا، برای کودکان تئاتر و فیلم نمایش داده میشد. [ویرایش] ۵ - سالنها و کلاسهای پرورشگاهدر طبقهی اول در انتهای غربی سالن ورزش، سالن غذاخوریای به وسعت ۷۲۰ مـ۲ ساخته شد. در طبقهی دوم، ۱۲ سالن خواب با پنجرههایی که سراسر دیوار آن را پوشانده بودند، قرار داشت. در انتهای هر سالن خواب، یک اتاق برای اقامت دو پرستار وجود داشت. در طول شرقی و غربی راهرو وسیع مقابل سالن ورزش که دیوار آن با عکسهای مشاهیر علم و هنر مزین شده بود، ۱۶ کلاس درس دایر میشد. دو کلاس آن با امکانات تفریحی به کودکستان و ۱۴ کلاس دیگر به کلاس درس اختصاص داشت. از این شمار، ۶ کلاس به درسهای حرفهوفن مربوط و به ماشینآلات مکانیکی، نجاری، خیاطی و دیگر وسایل مجهز بود. هر یک از کودکان افزون بر درسهای علمی، با درسهای عملی نیز آشنا میشدند. [۹]
«پرورشگاه معنوی مورد توجه والا حضرت شاهپور غلامرضا قرار گرفت»، اطلاعات، تهران، ۲۷ / ۹ / ۱۳۳۷ ش، س ۳۳، شم ۷۹۲‘۹، ص۱۱و۱۶.
[۱۰]
فناییمهر، کامران (از ساکنان قدیمی پرورشگاه معنوی)، مصاحبه با مؤلف.
[ویرایش] ۶ - تقسیمبندی کودکانبا گشایش پرورشگاه، شمار زیادی از کودکان بیسرپرست و یا بدسرپرست از مکانهای دیگر به آنجا منتقل شدند. طبق گفتهی یکی از بچههای قدیمی پرورشگاه، ضلع شرقی به بچههای بدون پدر و مادر و ضلع غربی به بچههای دارای پدر یا مادر اختصاص یافت. به مرور، با رشد و بلوغ بچهها، تقسیمبندی جدیدی صورت گرفت. بهاین ترتیب که خوابگاه دختران در ضلع غربی و خوابگاه پسران در ضلع شرقی طبقهی دوم درنظر گرفته شد. با پایان دورهی دبستانِ گروهی از این کودکان، دبیرستان نیز دایر شد. آن دسته از بچههای علاقهمند به رشتههای فنی، در هنرستان فنی ـ حرفهای رضا پهلوی واقـع در میـدان شـوش کـه زیـر نظر آلمانیها اداره میشد، ادامهی تحصیل دادند. [۱۱]
سامگیس، بنفشه، «هر ثانیه خمیدهتر»، شرق، تهران، ۱۲ / ۷ / ۱۳۸۲ ش، س ۱، شم ۳۳، ص۱۲.
[۱۲]
فناییمهر، کامران (از ساکنان قدیمی پرورشگاه معنوی)، مصاحبه با مؤلف.
از سال (۱۳۵۴ هـ.ش)، ساختمان شمارهی ۲ قدیم پرورشگاه به آموزشگاه موسیقی تبدیل شد و نوجوانان در آنجا به فراگیری موسیقی پرداختند. در همان زمان، پروفسور ژنژر فرانسوی و تیمش مدرسهی آموزشیاری بهزیستی را برای تربیت مربیان و پرستاران در ضلع دیگر راهاندازی کردند. [۱۳]
فناییمهر، کامران (از ساکنان قدیمی پرورشگاه معنوی)، مصاحبه با مؤلف.
[ویرایش] ۷ - تأسیس سازمان بهزیستیپس از وقوع انقلاب اسلامی، دکتر فیاضبخش و دکتر لواسانی طرحی را به شورای انقلاب پیشنهاد کردند که بر پایهی آن، ۴۰ مؤسسهی همصنف و مجزا با هم در یک سازمان ادغام میشدند. این طرح را شورای انقلاب و مجلس شورای اسلامی تصویب کرد و بهاین ترتیب، سازمان بهزیستی در سال (۱۳۵۸ هـ.ش) تأسیس شد. پرورشگاه نیز به موجب این لایحهی قانونی، زیرمجموعهی سازمان بهزیستی قرار گرفت. [۱۴]
سامگیس، بنفشه، «هر ثانیه خمیدهتر»، شرق، تهران، ۱۲ / ۷ / ۱۳۸۲ ش، س ۱، شم ۳۳، ص۱۲.
[۱۵]
کنزی، مسعود (نخستین رئیس دانشکده توانبخشی)، مصاحبه با مؤلف.
[ویرایش] ۸ - استقرار دانشکده توانبخشی در محل پرورشگاهاز طرفی فضای وسیع پرورشگاه مورد توجه و ادعای شماری از سازمانها و ادارات قرار گرفت و هر کدام خواستار تملک آن شدند. بنیاد علوی که جایگزین بنیاد پهلوی شده بود، آنجا را از آن خود میدانست. این بنیاد در سالهای بعد با بنیاد مستضعفان ادغام شد و همچنان مدعی تملک این مکان باقی ماند. در این میان، دکتر کنزی، معاون بخش توانبخشی سازمان تازهتأسیس بهزیستی، توانست دکتر فیاضبخش، رئیس سازمان، را مجاب کند تا محل پرورشگاه را در اختیار مرکز توانبخشی و رفاه اجتماعی قرار دهد. بهاین ترتیب، مقرر شد دانشکدهی توانبخشی در محل پرورشگاه دایر گردد. [۱۶]
کنزی، مسعود (نخستین رئیس دانشکده توانبخشی)، مصاحبه با مؤلف.
برخلاف این دستورالعمل، بچههای پرورشگاه که در این زمان، شمار آنان به ۱۵۰ تن میرسید و بیشترشان کمتر از ۲۰ سال سن داشتند، آنجا را تخلیه نکردند. آنان بهسبب حس تعلق به این مکان و همچنین نداشتن توان مالی برای خرید یا اجارهی مکانی دیگر به ضلع شمال شرقی پرورشگاه رانده شدند و در آنجا اسکان یافتند. بهاین ترتیب، تنها ۰۰۰‘ ۲۳ مـ۲ از فضای پرورشگاه در (۱۳۶۰ هـ.ش)، برای بهرهبرداری از دانشکدهی توانبخشی آماده و کلاسها در (۱۳۶۱ هـ.ش) تشکیل شد. با حفظ بافت اصلی بنای پرورشگاه، بعضی از قسمتها ازجمله سالن ورزش به کتابخانه تغییر کاربری داد و بهمرور، کلینیکهای تخصصی نیز راهاندازی شدند. ساختمان ابنسینا در ضلع جنوب غربی برای کلاسهای درس و خوابگاه دانشجویان در ضلع جنوب شرقی ساخته شد. [۱۷]
کمالی، محمد (از استادان دانشکده توانبخشی)، مصاحبه با مؤلف.
[ویرایش] ۹ - دانشکده توانبخشی زیر نظر دانشگاه تهرانسال (۱۳۶۵ هـ.ش)، با تشکیل وزارت بهداشت، مجموعهی دانشکدههای علوم پزشکی از وزارت علوم جدا شدند. شماری از دانشکدههای مستقل نظیر دانشکدهی پیراپزشکی، دانشکدهی پرستاری و مامایی، دانشکدهی توانبخشی و جز آنها با هم تجمیع شدند و دانشگاه علوم پزشکی ایران را تشکیل دادند. سال (۱۳۸۹ هـ.ش)، با ادغام دانشگاه علوم پزشکی ایران با دانشکدهی علوم پزشکی دانشگاه تهران، دانشکدهی توانبخشی زیر نظر دانشگاه تهران قرارگرفت. [۱۸]
کمالی، محمد (از استادان دانشکده توانبخشی)، مصاحبه با مؤلف.
[۱۹]
کنزی، مسعود (نخستین رئیس دانشکده توانبخشی)، مصاحبه با مؤلف.
بنیاد علوی دست از تلاش نکشید و بهدنبال ادغام با بنیاد مستضعفان و جانبازان و صدور دو یا سه سند، سرانجام در سال (۱۳۷۰ هـ.ش) آنجا را به نام خود ثبت کرد. با صدور این سند وزارت بهداشت درصدد خرید این مکان از بنیاد علوی برآمد. از همان زمان، شمار بسیاری از ساکنان قدیمی پرورشگاه، در ازای دریافت مبلغی پول، پرورشگاه را ترک کردند و تنها حدود ۱۲ تن از آنان با میانگین سنی ۵۰ سال در آنجا باقی ماندند. امروزه، این بخش از پرورشگاه که دیگر متولی نیز ندارد، بهعنوان یک اقامتگاه غیرقانونی، هر از گاهی مورد تعرض قرار میگیرد. [۲۰]
کمالی، محمد (از استادان دانشکده توانبخشی)، مصاحبه با مؤلف.
[۲۱]
کنزی، مسعود (نخستین رئیس دانشکده توانبخشی)، مصاحبه با مؤلف.
[ویرایش] ۱۰ - امکانات دانشکده توانبخشیبخش دانشکدهی توانبخشی با ۴ معاونت اداری و مالی، آموزشی، پژوهشی، دانشجویی و فرهنگی همچنان به فعالیت خود ادامه میدهد. گروه آموزشی در بخشهای ارتوپدی فنی، بیناییسنجی، شنواییشناسی، فیزیوتراپی، کاردرمانی و گفتاردرمانی فعالیت میکند. ۸ آزمایشگاه که ۶ تا از آنها همنام با گروههای آموزشیِ یادشدهاند بهاضافهی آزمایشگاههای علوم پایه و مدیریت توانبخشی مشغول بهکار هستند. ۶ کلینیک ارتوپدی فنی نیز در این دانشکده به ارائهی خدمات در امور طراحی، قالبگیری و ساخت ملزومات توانبخشی به مراجعان میپردازند. درحال حاضر، دانشجویان امکان ادامهی تحصیل تا سطح دکتری را در ۴ گروه از گروه آموزشی یادشده دارند. [۲۲]
دانشکدۀ توانبخشیِ دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی تهران (مل)، بش.
در این دانشکده، فصلنامههای تخصصی شنواییشناسی از سال (۱۳۷۱ هـ.ش) و توانبخشی نوین از سال (۱۳۸۶ هـ.ش منتشر میشوند. فصلنامهی دوم به دو زبان فارسی و انگلیسی است. [۲۳]
دانشکده توانبخشیِ دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی تهران (مل)، بش.
[ویرایش] ۱۱ - پانویس
[ویرایش] ۱۲ - منبععطاری، هما، مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی، دانشنامه تهران بزرگ، برگرفته از مقاله «پرورشگاه معنوی»، ص۱۵۳۶. ردههای این صفحه : پرورشگاه معنوی | پرورشگاههای تهران | پهلوی دوم | خاندان پهلوی | دانشنامه تهران بزرگ | کودکان
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
