|
| ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
نیکنامده nīk-nām-deh، روستای نیکنامده، از بزرگترین و پرجمعیتترین روستاهای دهستان لواسان بزرگ در بخش لواسانات است که در ارتفاع حدود ۱۸۷۹ متر از سطح دریا و ۱۲ کیلومتری پلیسراه جاجرود واقع شده است. این روستا با بیش از ۱٬۶۰۰ واحد مسکونی و ۶۷۰ خانوار، جمعیتی بالغ بر ۲٬۳۰۰ نفر در تابستان و حدود ۱٬۷۰۰ نفر در زمستان دارد. نیکنامده دارای محلات متعدد و نام خانوادگی غالب گندمی است که از بومیان اولیه به شمار میآیند. رودخانه برگجهان از غرب روستا عبور میکند و سد لتیان در زمینهای این منطقه ساخته شده است. پیشتر اهالی به کشاورزی دیم و دامداری اشتغال داشتند و اکنون باغداری و پرورش زنبور عسل شغلهای رایج هستند. تأمین آب روستا از سال ۱۳۸۸ از طریق تونل سد لار انجام میشود. با وجود قدمت و وسعت، روستا فاقد بافت فرهنگی تاریخی منسجم است و بسیاری از بناهای قدیمی تخریب شدهاند، اما محوطه باستانی استل سومهوار در مزارع شرق روستا به عنوان اثر ملی ثبت شده است. از روستاهای دهستان لواسان بزرگ در بخش لواسانات. [ویرایش] ۱ - موقعیت جغرافیایی نیکنامدهنیکنامده از روستاهای دهستان لواسان بزرگ در بخش لواسانات است. این روستا در °۵۱ و ´۴۴ طول شرقی، و °۳۵ و ´۴۹ عرض شمالی، در ارتفاع ۸۷۹‘ ۱متری از سطح دریا و فاصلهی ۱۲کیلومتری پلیسراه جاجرود و دوکیلومتری شمال جادهی آسفالتهی جاجرود به روستاهای شرقی لواسان واقع شده است. در شمال این روستا کوه چالکرمی، پشتکیله و تپهی عمرکشان، در شرق آن، قلهی درازچشمه، در غرب، قلهی اَلون، و در جنوب، کوه آراکوه قرار دارد. برخی از اهالی نیکنامده معتقدند آراکوه زادگاه زردشت بوده است. [ویرایش] ۲ - مزارع و مراتعدر مرکز و اطراف نیکنامده، مزارع و مراتعی وجود دارد که عبارتاند از: سَماوا، مرجارک، کهنهده، مزرعهی هنزا، زریندر، سُوآدر، گُلْبیون، تنگ حسین، تنگ علی و صحرای کرچک. [ویرایش] ۳ - جمعیت و طوایفروستای نیکنامده از بزرگترین و پرجمعیتترین روستاهای منطقهی لواسان و شمیران بهشمار میآید و بالغ بر ۲۰۰‘۱ واحد مسکونی و ۶۷۰ خانوار جمعیت دارد. جمعیت این روستا در زمستان به میزان اندکی کاهش مییابد. گفته میشود جمعیت این روستا در تابستان حدود ۳۰۰‘۲ نفر، و در زمستان حدود ۷۰۰‘۱ نفر است. بیشتر جمعیت نیکنامده دارای نام خانوادگی گندمی هستند که از ساکنان اولیه و بومی این روستا بهشمار میآیند. بقیهی افراد روستا نیز نام خانوادگی جمالیان، عبادی، شیرجیان، طاهریان، ملکیان، بندعلیان، سبزعلیان، جعفری و یافتیان که خود به ۳ طایفهی شاهانی، آهاری و کرمی تقسیم میشوند، دارند. بنا به گفتهی اعضای شورای نیکنامده به جز طایفهی گندمی بقیهی افراد، مهاجران یا تبعیدیانی هستند که در زمان حکومت زندیه و قاجار در این محل اسکان داده شدهاند. [ویرایش] ۴ - محلاتروستای نیکنامده محلاتی دارد که مهمترین آنها عبارتاند از: محلهی شاهان در شرق، درهی حصار در مرکز، بالِنْکوه در شمال، چالباغ، خدابخشی یا استلک، پشت محله در مرکز، پشت باران در شمال، مرجارک در شرق و هنزا در جنوب. [ویرایش] ۵ - تاریخچه نام-بنا بر گفتهی اهالی کهنسال این روستا، روستای نیکنامده تا اواسط حکومت قاجار بهمنده نامیده میشد. زیرا موقعیت جغرافیایی و شرایط اقلیمی و آبوهوای سرد منطقه موجب بارش برف زیاد و بهمنهای سنگین در زمستان در اطراف روستا، بهویژه از کوههای سمت شمال شرقی میشد. [ویرایش] ۶ - رودخانه و سد لتیاناز غرب روستای نیکنامده و در جهت شمال شرقی به جنوب غربی، رودخانهی برگجهان جریان دارد. این رودخانه در جنوب غربی روستای نیکنامده در محلی به نام خانهرودبار به رودخانهی لواسان یا لومبون متصل شده و به سمت غرب امتداد مییابد، سپس به سد لتیان میریزد. سد لتیان در زمینهای روستای نیکنامده ساخته شده است. لتیان نام مزرعه و روستای کوچکی در جنوب غربی محل سد لتیان بود. مزرعه و روستای کوچک دیگری با نام ملارد در شمال شرقی ــ محلی که امروز تاج سد در آن قرار دارد ــ وجود داشت. در غرب سد نیز مزرعهی دیگری بود که امروزه جنگلکاری شده است. [ویرایش] ۷ - اشتغال و معیشتدرگذشته اهالی این روستا به کار دامداری و کشاورزی، بهویژه کشت دیم گندم اشتغال داشتند. میزان تولید گندم درگذشته به حدی بود که به نقاط دیگر صادر میشد. امروزه شمار زیادی از اهالی روستا شغل باغداری و پرورش زنبور عسل دارند، بقیه نیز با کار در کارگاههای صنعتی ناحیهی کمرد جاجرود یا مشاغل دولتی و خدماتی امورات خود را میگذرانند. [ویرایش] ۸ - منابع آبآب مصرفی اهالی روستای نیکنامده از اوایل سال (۱۳۸۸ هـ.ش) از طریق تونل آب سد لار که به تهران منتقل میگردد، تأمین میشود. پیش از این، آب مصرفی روستا از چشمههایی که بیشتر در محلات مختلف بود تأمین میش. اما میزان آن برای نیاز مردم کافی نبود. از چشمههای معروف روستای نیکنامده که آب گوارا و خنکی دارد، میتوان از سوآدر و زریندر نام برد. [ویرایش] ۹ - تشکیلات و مؤسساتدر روستای نیکنامده بهسبب جمعیت زیاد و کمابیش ثابت، مؤسسات و تشکیلات روستایی نظیر مدرسههای ابتدایی، راهنمایی، دبیرستان و هنرستان، خانهی بهداشت، مخابرات و جز آنها فعالاند. [ویرایش] ۱۰ - بافت تاریخیروستای نیکنامده به رغم وسعت و قدمت فراوان، فاقد بافت فرهنگی ـ تاریخی است. بیشتر بناهای تاریخی آن نظیر مسجد، حسینیه، حمام و خانههای تاریخی در سالهای پس از دههی (۱۳۵۰ هـ.ش) تخریب و به جای آنها ساختمانهای نوساز بنا شدهاند. [ویرایش] ۱۱ - محوطهی باستانیروستای نیکنامده به رغم وسعت و قدمت فراوان، فاقد بافت فرهنگی ـ تاریخی است. بیشتر بناهای تاریخی آن نظیر مسجد، حسینیه، حمام و خانههای تاریخی در سالهای پساز دههی (۱۳۵۰ هـ.ش) تخریب، و به جای آنها ساختمانهای نوساز بنا شدهاند. در جنوب روستا محلی وجود دارد که اهالی آن را توکدشت مینامند و معتقدند که در آنجا گنجهای فراوانی وجود داشته که سالها قبـل از آنجا بـرده شده است. تنها اثـر تاریخـی ـ فرهنگی باقیمانده در اطراف روستای نیکنامده، محوطهی باستانی استل سومهوار در مزارع و زمینهای شرق روستا ست که سَماوا نامیده میشود. این اثر در سال (۱۳۸۲ هـ.ش) با شمارهی ۳۶۷‘۱۰ در فهرست آثار ملی به ثبت رسید. • موقعیت جغرافیایی و جغرافیای طبیعی طول و عرض جغرافیایی و ارتفاع از سطح دریا کوهها و تپههای اطراف (چالکرمی، پشتکیله، عمرکشان، درازچشمه، اَلون، آراکوه) مزارع و مراتع اطراف روستا • جمعیت و ساختار اجتماعی تعداد واحدهای مسکونی و خانوارها نوسانات جمعیت در فصلهای مختلف نامهای خانوادگی و طوایف اصلی (گندمی، جمالیان، عبادی، شیرجیان، طاهریان و غیره) مهاجرت و اسکان در دوره زندیه و قاجار • محلات روستا محلۀ شاهان، درۀ حصار، بالنکوه، چالباغ، خدابخشی (استلک)، پشت محله، پشت باران، مرجارک و هنزا • تاریخچه و نامهای قدیمی نام قدیمی «بهمنده» و ارتباط آن با اقلیم سرد و بارشهای سنگین برف • رودخانهها و منابع آبی رودخانۀ برگجهان و اتصال به رودخانۀ لواسان سد لتیان و مناطق اطراف آن (ملارد و مزرعههای اطراف) • اشتغال و اقتصاد سابقه کشاورزی دیم و دامداری تولید گندم و صادرات آن مشاغل کنونی: باغداری، پرورش زنبور عسل، کار در صنایع و خدمات دولتی • تأمین آب مصرفی تأمین آب از تونل سد لار (از سال ۱۳۸۸) چشمههای معروف سوآدر و زریندر وضعیت منابع آبی پیش از انتقال آب سد لار • امکانات و مؤسسات روستا وجود مدارس ابتدایی، راهنمایی، دبیرستان و هنرستان خانه بهداشت، مخابرات و سایر امکانات خدماتی • وضعیت فرهنگی و تاریخی تخریب بناهای تاریخی نظیر مسجد، حسینیه، حمام و خانههای قدیمی پس از دهه ۱۳۵۰ محل «توکدشت» و افسانههای مرتبط با گنجینههای گذشته محوطۀ باستانی استل سومهوار در مزارع شرق روستا (ثبت شده در فهرست آثار ملی) [ویرایش] ۱۲ - منبع• پازوکی طرودی، ناصر، دانشنامه تهران بزرگ، مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی، برگرفته از مقاله «نیکنامده»، ص۱۶۳۰. |
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
