|
| ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
ارژنگی aržangī، (۱۳۱۷–۱۳۴۰ هـ.ش / ۱۹۳۸–۱۹۶۱ م)، نقاش، نوازندهی تار و آهنگساز ایرانی بود که در خانوادهای هنرمند و اهل تبریز در تهران زاده شد. او از کودکی به موسیقی علاقهمند شد و زیر نظر استادانی چون علیاکبر شهنازی و شکرالله حجازی آموزش دید. ارژنگی در ۱۸ سالگی استاد هنرستان موسیقی ملی شد و همزمان به تدریس، آهنگسازی و اجرای برنامههای تلویزیونی پرداخت. وی با گروه فرامرز پایور همکاری کرد و ردیفهای سنتی تار (روایت میرزا حسینقلی و شهنازی) را نتنویسی نمود. از آثار او میتوان به ساخت ۲۲ آهنگ، کتابهای «دورهی کلاسیک در ایران»، «دورهی ردیف عالی» و «سازشناسی و موسیقی در خاورزمین» اشاره کرد. بسیاری از آثارش با مرگ زودهنگام و مشکوک وی ناتمام باقی ماندند و شناخت از هنر او محدود به چند ضبط رادیویی و تکنوازیهاست. [ویرایش] ۱ - زندگی و خانوادهفرهـاد (۱۳۱۷-۱۳۴۰ هـ.ش/ ۱۹۳۸- ۱۹۶۱ م)، نقاش، نوازندهی تار و آهنگساز. فرهاد ارژنگی در تهران در خانوادهای اصالتاً تبریزی و اهل هنر زاده شد. هنرهایی همچون نگارگری، خوشنویسی، پیکرتراشی، طراحی، نقوش قالی، شعر، نویسندگی، موسیقی و بازیگری در خاندان وی از نسلی به نسل دیگر سینهبهسینه انتقال یافته است. پدرش سام ارژنگی از چهرههای برجسته و ماندگار هنر نقاشی و مینیاتور در تاریخ معاصر ایران به شمار میرود. ۱.۱ - نیاکان هنرمندمیر حیدر نیای بزرگ خاندان ارژنگی از هنرمندان خوشنویس (سدهی ۹ هـ.ق/ ۱۵ م) و معاصر امیر تیمورگورکانی بود. آقا میرک کوچکترین پسر میر حیدر از نقاشان بزرگ عهد صفوی به شمار میآید و ابراهیم میر از جملهی نخستین نقاشان ایرانی در روزگار قاجار است که شیوهی نقاشی اروپایی را فراگرفت. از دیگر افراد هنرمند این خاندان میتوان به اختر مصور و استاد حسین میرمصور ارژنگی اشاره کرد. [۱]
«نگاهی در زندگی و آثار استاد رسام»، ارژنگی (بش).
[ویرایش] ۲ - آموزش و تحصیلاتفرهاد ارژنگی در چنین محیط خانوادگی پرورش یافت و از همان کودکی به موسیقی علاقهمند شد و استعداد منحصربهفرد وی در این زمینه باعث شد تا پدرش، برخلاف میل باطنی، زمینهی رشد صحیح او را فراهم آورد. فرهاد اصول آغازین موسیقی را نزد عموی خویش فراگرفت و در هفت سالگی نوازندگی تار را از استاد علیاکبر شهنازی آموخت. همزمـان از محضر استاد شکرالله حجازی که با ردیفها و گوشههای موسیقی سنتی ایران کاملاً آشنا بود، نیز بهره برد. ۲.۱ - تحصیلات رسمیپس از پایان تحصیلات دورهی ابتدایی در دبستان ابنیمین، به دبیرستان دارالفنون راه یافت و سرپرستی ارکستر این دبیرستان را عهدهدار شد و در این مدت افزونبر موسیقی، در رشتههای شعر و نقاشی نیز پیشرفت کرد. پس از آن به تحصیل در رشتهی شیمی در دانشگاه تهران ادامه داد و مسئول برنامههای هنری و موسیقی دانشگاه شد. فرهاد ارژنگی در تمام طول زندگی کوتاهش علاقهی وافر به موسیقی را در کنار درسخواندن حفظ کرد. [ویرایش] ۳ - فعالیتهای هنری و آموزشیدر (۱۳۳۵ هـ.ش)، در ۱۸سالگی، با خالیشدن کرسی استاد موسى خان معروفی در هنرستان موسیقی ملی، در آزمونی دشوار از دیگر رقیبان خود پیشی گرفت و بهعنوان جوانترین استاد در کلاسهای تار هنرستان عالی موسیقی مشغول به کار شد و پس از آن به درخواست ادارهی هنرهای زیبا در تلویزیون برنامه اجرا کرد. وی همزمان با تحصیل در رشتهی شیمی، به ساختن آهنگ نیز میپرداخت و دستگاههای ایرانی را به نت درمیآورد. همکاری ارژنگی با ادارهی کل هنرهای زیبا ۳ سال به طول انجامید و در این مدت بههمراه گروه هنرمندان آن اداره، رهسپار کشورهای ترکیه، افغانستان و پاکستان شد و در شهرهای استانبول، پیشاور، راولپندی، آنکارا، کابل، کراچی و لاهور برنامه اجرا کرد. از اقدامات مهم وی آوردن ساز «رباب» از افغانستان به ایران است. [۲]
ایرانبوم (بش).
ارژنگی میان سالهای (۱۳۳۷-۱۳۴۰ هـ.ش)، ردیفهای سنتی تار (روایت میرزا حسینقلی و روایت شهنازی) را که طی سالیان دراز نزد استادش علیاکبر شهنازی آموخته بود، با راهنمایی و زیرنظر وی نتنویسی کرد؛ برخلاف بسیاری از ساختههای او که مفقود شدهاند، این نتها محفوظ ماندهاند. وی همچنین عضو ثابت گروه فرامرز پایور بود و با نوازندگانی همچون هوشنگ ظریف، عماد رام و ربیعالله بدیعی همکاری داشت. [۳]
ایرانبوم (بش).
[ویرایش] ۴ - جایگاه و سبکفرهاد ارژنگی با قابلیتهای بسیاری که در نواختن تار و بهویژه در شناخت دقیق ردیف علیاکبر شهنازی داشت، از پیشگامان ردیف شهنازی از «نسل میانی» به شمار میرود؛ نسل پیشین شامل افرادی مانند محمد عذاری، حبیبالله صالحی و نصرالله زرینپنجه بود که در سالهای (۱۲۹۸- ۱۳۱۸ هـ.ش)، آموزش دیده بودند و از نسل آخر میتوان از محمدرضا لطفی، داریوش طلایی، داریوش پیرنیاکان، عطاءالله جنگوک و حسین علیزاده نام برد. هنر تارنوازی وی در تنها سند تصویری که ادارهی هنرهای زیبا در سالهای (۱۳۳۸- ۱۳۴۰ هـ.ش) برداشته شده، کاملاً مشهود است. ابتکار و خلاقیت این هنرمند توانا تا به امروز از نظرها پوشیده مانده است. شناخت او محدود به چند ضبط رادیویی و شماری ضبط خصوصی از تکنوازیها و همنوازیهایش بههمراه داریوش صفوت است. [ویرایش] ۵ - آثار و نوشتههااز آثار ارژنگی افزونبر ساختن ۲۲ آهنگ که حاصل مطالعه و تحقیق وی بود، میتوان به کتابهای دورهی کلاسیک در ایران (از مکتب آقاحسینقلی)، دورهی ردیف عالی (ساختهی استاد شهنازی) و سازشناسی و موسیقی در خاور زمین اشاره کرد. بسیاری از ساختههای فرهاد ارژنگی با مرگ ناگهانی و مشکوک وی که علت آن بر هیچکس معلوم نشد، ناتمـام مـانده اسـت. [۴]
ارژنگی،هما، زندگی بیستودوسالهی فرهاد ارژنگی، تهران، ۱۳۴۰ ش، ص۳-۴۴.
[۵]
نصیریفر، حبیبالله، سیمای هنرمندان ایران، تهران، ۱۳۷۴ ش، ج۱، ص۱۷۷-۱۹۱.
[۶]
امرداد (بش).
[ویرایش] ۶ - پانویس
[۷]
Amordad, www. amordad. net (acc. Jun. ۹, ۲۰۱۵).
[۸]
Arzhangi, www.arzhangi.blogfa.com (acc. Jun. ۹, ۲۰۱۵); Iranboom, www. iranboom. ir (acc. Jun. ۹, ۲۰۱۵).
[ویرایش] ۷ - منبع• خسروی آدینهوند، فهیمه، مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی، دانشنامه تهران بزرگ، برگرفته از مقاله «فرهاد ارژنگی»، ص۹۱. |
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
