|
| ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
عصار لواسانی assār-e lavāsānī، (درگذشت ۱۳۵۳هـ.ش/ ۱۹۷۵م)، عالم دینی، فیلسوف، مدرس و استاد دانشگاه، از چهرههای برجسته علمی و دینی معاصر ایران بود. وی فرزند محمد بن محمود حسینی، در حدود سال (۱۳۰۱ تا ۱۳۰۶ هـ.ق) در سامرا یا کاظمین به دنیا آمد. او در خانوادهای اصالتاً لواسانی و اهل علم رشد کرد. از همان کودکی تحصیلات سنتی خود را در تهران آغاز کرد و در رشتههایی چون فقه، اصول، منطق، فلسفه و علوم جدید (از جمله ریاضیات، فیزیک و زبان فرانسه) تحصیل کرد. تحصیلات حوزوی او در مدارس تهران، اصفهان، نجف و سامرا ادامه یافت. از استادانی چون آخوند کاشی، آقاضیاء عراقی، نائینی و میرزای شیرازی دوم بهره برد و موفق به دریافت اجازه اجتهاد شد. او به عنوان یک مدرس برجسته فلسفه و حکمت اسلامی در مدرسههای دینی و دانشگاهی تهران، از جمله مدرسه سپهسالار و دانشگاه تهران به تدریس پرداخت و شاگردان زیادی پرورش داد. در عین حال، در عرصه سیاست و اجتماع نیز حضوری فعال داشت، از جمله در جنبش مشروطه و در دوره رضاشاه نیز در برابر تغییر اجباری لباس مقاومت کرد. از جمله خدمات مهم وی، نقش در تصویب نهایی قانون مدنی ایران بود. وی انسانی صریحاللهجه، آزاداندیش، دائمالذکر و صاحب سبک در تعلیم و تربیت بود. تا پایان عمر در تهران به فعالیتهای علمی و فرهنگی ادامه داد. [ویرایش] ۱ - معرفی سید محمدکاظم عصار لواسانیسید محمدکاظم عصار لواسانی عالم دینی، فیلسوف و مدرس، که فرزند محمد بن محمود حسینی بود. پیش از (۱۳۰۱ هـ.ق) در سامرا متولد شد. [۱]
صدوقی سها، منوچهر، حاشیه بر منتخب معجم الحکماء، به نقل از عصار، محمدکاظم، «زندگینامه خودنگاشت»، رساله در برخی مسائل الٰهی عام، به کوشش منوچهر صدوقی سها، تهران، ۱۳۸۲ ش، ص۱۶۲.
اگرچه محل تولد او کاظمین نیز گفته شده است. [۲]
شریف رازی، محمد، اختران فروزان ری و تهران، قم، مکتبة الزهراء، ص۲۴۴.
همچنین سال تولد وی را به اختلاف (۱۳۰۱ هـ.ق)، [۳]
گلچین معانی، احمد، گلزار معانی، تهران، ۱۳۶۳ ش، ص۴۵۹.
(۱۳۰۵هـ.ق) [۴]
شریف رازی، محمد، اختران فروزان ری و تهران، قم، مکتبة الزهراء، ص ۲۴۴.
[۵]
سحاب، ابوالقاسم، تاریخ مدرسه عالی سپهسالار، تهران، ۱۳۲۹ ش، ص۱۶۹.
[۶]
مدرس گیلانی، مرتضى، منتخب معجم الحکماء، به کوشش منوچهر صدوقی سها، تهران، ۱۳۸۴ش، ص۱۴۳.
[۷]
مرعشی نجفی، محمود، تراجم شیوخ الاجازة، قم، ۱۴۱۶ ق، ج۲، ص۳۹۱.
و (۱۳۰۶ هـ.ق) [۸]
مرسلوند، حسن، زندگینامه رجال و مشاهیر ایران، تهران، ۱۳۷۴ ش، ج۴، ص۳۲۵.
نیز آوردهاند.[ویرایش] ۲ - تحصیلات مقدماتیپدر محمدکاظم عصار لواسانی از علما و فقهای طراز اول زمان خود بود. [۹]
مرسلوند، حسن، زندگینامه رجال و مشاهیر ایران، تهران، ۱۳۷۴ ش، ج۴، ص۳۲۵.
عصار یک یا دوساله بود که به همراه خانوادهاش به تهران آمد. [۱۰]
سحاب، ابوالقاسم، تاریخ مدرسه عالی سپهسالار، تهران، ۱۳۲۹ ش، ص۱۶۹.
[۱۱]
مرعشی نجفی، محمود، تراجم شیوخ الاجازة، قم، ۱۴۱۶ ق، ج۲، ص۳۹۱.
در ۳ سالگی نزد محمدعلی اصفهانی آموختن زبان فارسی، فراگیری خط و حفظ قرآن کریم را آغاز کرد. در ۵ سالگی به مدرسهی عبداللهخان نزدیک تیمچهی حاجبالدوله رفت. به مدت ۳ سال نزد آقاشیخ موسى، از طلاب آن مدرسه، به فراگیری زبان و ادبیات عربی مشغول شد. در همان ایام، مقدمات علم منطق را نیز خواند. [ویرایش] ۳ - فراگیری و تحصیل علوم جدیدعصار برای فراگیری علوم جدید، مدتی به مدرسهی دارالفنون رفت. این در حالی بود که پیش از آن، ریاضیات قدیم را نزد میرزا علیاکبر حکیم یزدی در مدرسهی شیخ عبدالحسین خوانده و توسط او به ریاضیات علاقهمند شده بود. محمدکاظم ریاضیات را که شامل حساب استدلالی کامل، جبر، مقابلهی فیزیک، هیئت و نجوم جدید میشد. نزد میرزا عبدالرزاقخان سرتیپ بغایری و میرزا عبدالغفار اصفهانی، معروف به حاج نجمالدوله و علیمالدوله فرا گرفت و موفق به اخذ شهادتنامه (مدرک تحصیلی) شد. [۱۲]
عصار، محمدکاظم، «زندگینامه خودنگاشت»، رساله در برخی مسائل الٰهی عام، به کوشش منوچهر صدوقی سها، تهران، ۱۳۸۲ ش، ص۲۶-۲۷.
[۱۳]
صدوقی سها، منوچهر، حاشیه بر منتخب معجم الحکماء، ص۱۶۲.
[۱۴]
محقق، مهدی، «پیشگفتار»، زندگینامه و خدمات علمی و فرهنگی مرحوم سید محمدکاظم عصار، انجمن آثار و مفاخر فرهنگی، تهران، ۱۳۸۲ ش، ص۲۳-۲۴.
در همین مدرسه، زبان فرانسه را نیز آموخت. [۱۵]
مرسلوند، حسن، زندگینامه رجال و مشاهیر ایران، تهران، ۱۳۷۴ ش، ج۴، ص۳۲۶.
[ویرایش] ۴ - تحصیلات حوزوی پیشرفتهاو به مدت ۶ سال در مدرسهی خان مروی و صدر به فراگیری فقه و اصول و منطق نزد مدرسان بنام پرداخت. [۱۶]
عصار، محمدکاظم، «زندگینامه خودنگاشت»، رساله در برخی مسائل الٰهی عام، به کوشش منوچهر صدوقی سها، تهران، ۱۳۸۲ ش، ص۲۳.
عصار در سال (۱۳۲۳ هـ.ق) به اصفهان رفت و در آنجا به مدت ۳ سال نزد آخوند ملا محمد کاشی و میرزا جهانگیرخان قشقایی به تحصیل فلسفه پرداخت. [۱۷]
سحاب، ابوالقاسم، تاریخ مدرسه عالی سپهسالار، تهران، ۱۳۲۹ ش، ص۱۶۹.
[۱۸]
شریف رازی، محمد، اختران فروزان ری و تهران، قم، مکتبة الزهراء، ،ص ۲۴۴.
[۱۹]
مرعشی نجفی، محمود، تراجم شیوخ الاجازة، قم، ۱۴۱۶ ق، ج۲، ص۳۹۱.
او پس از مدتی به تهران بازگشت و نزد میرزا شهابالدین نیریزی شیرازی، از استادان فلسفه، میرزا هاشم گیلانی، عارف مشهور و میرزا حسن کرمانشاهی، فلسفه و عرفان خواند. [۲۰]
شریف رازی، محمد، اختران فروزان ری و تهران، قم، مکتبة الزهراء، ص ۲۴۴-۲۴۵.
[۲۱]
محقق، مهدی، «پیشگفتار»، زندگینامه و خدمات علمی و فرهنگی مرحوم سید محمدکاظم عصار، انجمن آثار و مفاخر فرهنگی، تهران، ۱۳۸۲ ش، ص۲۴.
در همان زمان، نزد پدرش و نیز آقاسید عبدالکریم شفتی لاهیجی، میرسید محمد تنکابنی، شیخ عبدالنبی نوری و شیخ محمدباقر نجمآبادی به تکمیل تحصیلات خود در فقه و اصول پرداخت. [۲۲]
سحاب، ابوالقاسم، تاریخ مدرسه عالی سپهسالار، تهران، ۱۳۲۹ ش، ص۱۶۹.
[۲۳]
شریف رازی، محمد، اختران فروزان ری و تهران، قم، مکتبة الزهراء، ص۲۴۵.
[۲۴]
مرعشی نجفی، محمود، تراجم شیوخ الاجازة، قم، ۱۴۱۶ ق، ج۲، ص۳۹۱.
[ویرایش] ۵ - فعالیت سیاسی و سفر به خارجسید محمدکاظم در اواخر سال (۱۳۲۷ هـ.ق) برای تدریس ریاضیات به تبریز رفت و در مدرسههای این شهر به تدریس مشغول شد. [۲۵]
عصار، محمدکاظم، «زندگینامه خودنگاشت»، رساله در برخی مسائل الٰهی عام، به کوشش منوچهر صدوقی سها، تهران، ۱۳۸۲ ش، ص۲۸.
وی در این زمان به مشروطهخواهان پیوست. سخنرانیها و خطابههای مؤثری در پشتیبانی آزادیخواهان و حکومت مشروطه ایراد کرد و در سلک مخالفان استبداد محمدعلی شاهی درآمد. او دو سال در تبریز ماند و ۵ روز پیش از به دار آویخته شدن ثقةالاسلام، این شهر را به قصد ادامهی تحصیل ترک کرد. [۲۶]
مرسلوند، حسن، زندگینامه رجال و مشاهیر ایران، تهران، ۱۳۷۴ ش، ج۴، ص۳۲۶.
عصار نخست به فرانسه رفت و پس از مدتی در سال (۱۳۳۰ هـ.ق) رهسپار عتبات شد. [ویرایش] ۶ - تحصیلات در سامرا و نجفابتدا در سامرا در محضر میرزا محمدتقی شیرازی مشهور به میرزای دوم، شاگردی کرد. سپس به نجف رفت و از محضر آیتالله نائینی، آقاضیاءالدین عراقی و شیخالشریعه اصفهانی بهره جست. [۲۷]
مرسلوند، حسن، زندگینامه رجال و مشاهیر ایران، تهران، ۱۳۷۴ ش، ج۴، ص۳۲۶.
[۲۸]
سحاب، ابوالقاسم، تاریخ مدرسه عالی سپهسالار، تهران، ۱۳۲۹ ش، ص۱۷۰.
[۲۹]
محقق، مهدی، «پیشگفتار»، زندگینامه و خدمات علمی و فرهنگی مرحوم سید محمدکاظم عصار، انجمن آثار و مفاخر فرهنگی، تهران، ۱۳۸۲ ش، ص۲۵.
عصار در میان استادانش به شاگردی آقاضیاءالدین عراقی میبالید و آراء علمی او را به مناسبت نقل میکرد. در مقابل، آقاضیاءالدین نیز به عصار دلبسته بود و به داشتن شاگردی چون او افتخار میکرد، به طوری که خروج عصار از حوزهی نجف را ضایعهای علمی بـرای آن حـوزه خواند. [۳۰]
مرعشی نجفی، محمود، تراجم شیوخ الاجازة، قم، ۱۴۱۶ ق، ج۲، ص۳۹۱.
از دیگر استادان عصار در دوران تحصیل، باید از میرزا مسیح طالقانی، شریعت سنگلجی، میرسید محمد یزدی، شیخ علی نوری و شیخ محمدرضا نوری نام برد. [۳۱]
مشار، خانبابا، مؤلفین کتب چاپی، تهران، ۱۳۴۳ ش، ج۵، ص۳۱.
[ویرایش] ۷ - تدریس و فعالیت علمی در ایرانسید محمدکاظم بعد از دریافت اجازهی اجتهاد از استادانش، در سال (۱۳۴۰ هـ.ق) به تهران بازگشت. [۳۲]
مرسلوند، حسن، زندگینامه رجال و مشاهیر ایران، تهران، ۱۳۷۴ ش، ج۴، ص۳۲۶.
[۳۳]
سحاب، ابوالقاسم، تاریخ مدرسه عالی سپهسالار، تهران، ۱۳۲۹ ش، ص۱۷۰.
[۳۴]
محقق، مهدی، «پیشگفتار»، زندگینامه و خدمات علمی و فرهنگی مرحوم سید محمدکاظم عصار، انجمن آثار و مفاخر فرهنگی، تهران، ۱۳۸۲ ش، ص۲۵.
عصار در تهران به تدریس علوم عقلی، نقلی، حکمت و فلسفه در مدرسهی صدر، عبداللهخان و مدرسهی عالی سپهسالار (شهید مطهری کنونی) و دانشگاه تهران (از زمان تأسیس) پرداخت. [۳۵]
سحاب، ابوالقاسم، تاریخ مدرسه عالی سپهسالار،تهران، ۱۳۲۹ ش، ص۱۷۰.
[۳۶]
مرعشی نجفی، محمود، تراجم شیوخ الاجازة، قم، ۱۴۱۶ ق، ج۲، ص۳۹۱.
او که در دانشگاه تهران رتبهی استادی داشت، در مدرسهی سپهسالار بر سیاق و روش حوزههای علمیه تدریس میکرد. ایشان کتاب شرح منظومهی حاج ملاهادی سبزواری را درس میداد. چون به حاج ملاهادی ارادتی تمام داشت، به تحلیل اندیشههای وی میپرداخت. شاگردان معروف او در این مدرسه شیخ محمدجواد مناقبی و شیخ نصرالله و شیخ نورالله، فرزندان آیتالله شیخ محمدعلی شاهآبادی و دکتر مهدی محقق بودند. [۳۷]
محقق، مهدی، «پیشگفتار»، زندگینامه و خدمات علمی و فرهنگی مرحوم سید محمدکاظم عصار، انجمن آثار و مفاخر فرهنگی،تهران، ۱۳۸۲ ش، ص۱۴.
از دیگر درسهایی که عصار در همان مدرسه تدریس میکرد، کفایة الاصول آخوند خراسانی بود. [۳۸]
محقق، مهدی، «پیشگفتار»، زندگینامه و خدمات علمی و فرهنگی مرحوم سید محمدکاظم عصار، انجمن آثار و مفاخر فرهنگی، تهران، ۱۳۸۲ ش، ص۱۵.
او همچنین از سال (۱۳۰۸ هـ.ش) از طرف وزارت معارف به تدریس فلسفه در دانشسرای عالی منصوب شد. از زمان تأسیس دانشکدهی معقول و منقول، به تدریس فلسفهی مشاء و علم اصول در آنجا پرداخت. [۳۹]
محقق، مهدی، «پیشگفتار»، زندگینامه و خدمات علمی و فرهنگی مرحوم سید محمدکاظم عصار، انجمن آثار و مفاخر فرهنگی، تهران، ۱۳۸۲ ش، ص۲۵-۲۶.
[ویرایش] ۸ - نقش در قانونگذاریدر زمان وزارت عدلیهی علیاکبر داور، قانون مدنی ایران توسط میر سید محمد فاطمی و سید مصطفى منصورالسلطنه عدل، بر پایهی فتواهای فقهای بزرگ شیعه نگاشته است. پس از تأیید علمای بزرگ تهران، برای تنفیذ نهایی به حضور عصار و شیخ علی بابای مازندرانی برده شد که آن قوانین هنوز هم سندیت علمی و حقوقی دارد و مورد اجرا در محاکم است. [۴۰]
محقق، مهدی، «پیشگفتار»، زندگینامه و خدمات علمی و فرهنگی مرحوم سید محمدکاظم عصار، انجمن آثار و مفاخر فرهنگی،تهران، ۱۳۸۲ ش، ص۲۹.
[ویرایش] ۹ - ویژگیهای شخصیتی و اجتماعیاز ویژگیهای بارز عصار، میتوان به دائمالذکر بودن او اشاره کرد. [۴۱]
محقق، مهدی، «پیشگفتار»، زندگینامه و خدمات علمی و فرهنگی مرحوم سید محمدکاظم عصار، انجمن آثار و مفاخر فرهنگی، تهران، ۱۳۸۲ ش، ص۱۸.
همچنین در اظهار عقیده صریح بود و تسلیم افکار و اعمال زور نمیشد. او در دورهی رضاشاه و در جریان متحدالشکل شدن لباسها، از خود مقاومت نشان داد و با اینکه درآمدی جز تدریس در دانشگاه نداشت، از تدریس چشم پوشید، اما تغییر لباس نداد. [۴۲]
مرسلوند، حسن، زندگینامه رجال و مشاهیر ایران، تهران، ۱۳۷۴ ش، ج۴، ص۳۲۶.
[ویرایش] ۱۰ - آثاراز ایشان آثاری به جا مانده که عبارتند از: • تفسیر سورهی حمد؛ • کتاب درسی علم الحدیث؛ [۴۳]
سحاب، ابوالقاسم، تاریخ مدرسهی عالی سپهسالار، تهران، ۱۳۲۹ ش، ص۱۷۰.
• رسالهی وحدت وجود؛ • رسالهی بداء؛ • اجابة الدعاء فی مسألة البداء؛ • شذراتی در جبر و اختیار؛ • مجموع این آثار در سال (۱۳۷۶ هـ.ش) با نام مجموعهی آثار عصار، به کوشش سیدجلالالدین آشتیانی با حواشی و تعلیقات ایشان در تهران به چاپ رسید. [۴۴]
محقق، مهدی، «پیشگفتار»، زندگینامه و خدمات علمی و فرهنگی مرحوم سید محمدکاظم عصار، انجمن آثار و مفاخر فرهنگی،تهران، ۱۳۸۲ ش، ص۲۹.
• رساله در برخی از مسائل الٰهی عام که به تصحیح منوچهر صدوقی سها به چاپ رسید؛ • حاشیه بر کفایة الاصول؛ • حاشیهی استدلالی بر العروة الوثقى؛ • حاشیه بر المکاسب؛ • حاشیه بر اسفار ملاصدرا؛ • الجمع بین الریاضیات القدیمة و الجدیدة؛ • حول القرآن الکریم؛ • حاشیه بر منظومهی سبزواری؛ • منظومهای در فلسفهی الٰهی. [۴۵]
مرعشی نجفی، محمود، تراجم شیوخ الاجازة، قم، ۱۴۱۶ ق، ج۲، ص۳۹۲.
[ویرایش] ۱۱ - وفاتعصار سرانجام در ۱۹ دی (۱۳۵۳ هـ.ش) در تهران درگذشت. در مقبرهی شیخ ابوالفتوح رازی، در مجاورت حرم امامزاده حمزه در کنار برادرش، سیدابوالقاسم، به خاک سپرده شد. [۴۶]
شریف رازی، محمد، اختران فروزان ری و تهران، قم، مکتبة الزهراء، ص۲۴۵.
[۴۷]
مرعشی نجفی، محمود، تراجم شیوخ الاجازة، قم، ۱۴۱۶ ق، ج۲، ص۳۹۲.
[۴۸]
صدوقی سها، منوچهر، حاشیه بر منتخب معجم الحکماء، ص۱۶۴.
[۴۹]
محقق، مهدی، «پیشگفتار»، زندگینامه و خدمات علمی و فرهنگی مرحوم سید محمدکاظم عصار، انجمن آثار و مفاخر فرهنگی، تهران، ۱۳۸۲ ش، ص۲۷.
[ویرایش] ۱۲ - پانویس
[ویرایش] ۱۳ - منبع• احمدیان، مینا، دانشنامه تهران بزرگ، مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی، برگرفته از مقاله «عصار لواسانی، محمدکاظم»، ص۱۱۸۳. ردههای این صفحه : دانشنامه تهران بزرگ | عالمان دینی
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
