شرکت خیریه ادیب السلطنه
ذخیره مقاله با فرمت پی دی اف
{{منابع:شرکت خیریه ادیب السلطنه (تهران)|عناوین مقالات دانشنامه تهران بزرگ|شرکت خیریه ادیب السلطنه (تهران)}}
ادیبالسلطنه، شرکت خیریه šerkat-e xeyriy (yy)e-ye adīb-os-saltane، یکی از مؤسسات خیریه فعال در
تهران است.
این موسسه در آغاز قرن (۱۴ هـ.ق) (دوران
احمد شاه قاجار) شروع به کار کرد.
در سال (۱۳۲۸ هـ.ق) با هدف حمایت از کودکان یتیم و درمان تهیدستان تأسیس شد.
این شرکت ابتدا توسط گروهی از کارکنان گمرک و سپس کارمندان وزارتخانهها، تحت نظارت ادیبالسلطنه حسین سمیعی، مدیر کل وزارت داخله، اداره میشد.
در مدت فعالیت خود (حدود ۴ سال)، این شرکت با اختصاص ۱٪ از درآمد اعضا، موفق به تأمین هزینه تحصیل برای دهها دانشآموز و کمک به درمان بیماران نیازمند شد.
مقر آن در خیابان ناصریه تهران قرار داشت.
با آغاز جنگ جهانی اول، فعالیتهای شرکت متوقف شد.
[ویرایش]
شرکت خیریه ادیب السلطنه از مؤسسات خیریه تهران که در دوره احمد شاه قاجار در سال (۱۳۲۸ هـ.ق) تأسیس شد.
[ویرایش]
پس از استقرار
مشروطیت در ایران، بهویژه در دورهی سلطنت احمد شاه قاجار، موجی از فعالیتهای فرهنگی و خیریه مردمی، در شهرهای بزرگ همچون تهران به راه افتاد.
تا وقوع
جنگ جهانی اول (۱۹۱۴- ۱۹۱۸ م/ ۱۳۳۲- ۱۳۳۷ هـ.ق) ادامه داشت.
شرکت خیریه ادیبالسلطنه از شمار مؤسسات خیریهای است که در این دوره فعالیت داشتند.
روزنامه ایران نو، نخستینبار در
ربیعالآخر سال (۱۳۲۹ هـ.ق) گزارشی منتشر کرد که بنابر آن، از اواخر سال (۱۳۲۸ هـ.ق) گروهی از نیکوکاران تهران با برپایی شرکتی (انجمنی) به نام «شرکت خیریه»، که زیر نظر ادیبالسلطنه، مدیر کل وزارت داخله فعالیت میکرد.
تصمیم گرفتند ۱٪ از درآمد شخصی خود را برای تحصیل کودکان یتیم و نیز درمان تهیدستان اختصاص دهند.
[ویرایش]
نخستین اعضای شرکت از کارکنان گمرک بودند و دیگر اعضایی که بعدها به این مؤسسه پیوستند.
بیشتر، کارمندان وزارتخانههای دولتی بودند؛ همچنین شماری از مجاهدان بختیاری مقیم تهران، در این کار مشارکت داشتند.
۶ ماه پس از آغاز فعالیت این شرکت شمار اعضای آن به ۱۲۰ تن رسیده بود.
[ویرایش]
دفتر کارِ این انجمن خیریه در خیابان ناصریه در بالاخانههای نزدیک شمسالعماره واقع بود.
با آن که ادیبالسلطنه خود را بانی این مؤسسه خیریه معرفی نمیکرد، بهسبب آنکه اداره کارهای انجمن را بر عهده او نهاده بودند، شرکت به نام وی شهرت یافت.
[ویرایش]
حسین سمیعی (۱۲۵۳-۱۳۳۲ هـ.ش)، ملقب به ادیبالسلطنه، فرزند میرزا حسن خان ادیبالسلطنه در
رشت تولد یافت.
تحصیلات ابتدایی خود را نزد شماری از معلمان برجسته کرمانشاه که پدرش پیشکار حاکم آنجا بود، آغاز کرد.
مدتی نیز در
دارالفنون به تحصیل پرداخت.
ادیبالسلطنه در ۲۰سالگی به استخدام وزارت امور خارجه درآمد و در سال (۱۳۱۸ هـ.ق) به وزارت داخله انتقال یافت.
پس از
مشروطه و در سال (۱۳۳۳ هـ.ق) در دوره سوم مجلس شورای ملی، به نمایندگی از سوی مردم رشت برگزیده شد.
در سال (۱۳۳۴ هـ.ق) با شماری از نمایندگان مجلس از
تهران به
قم مهاجرت کرد.
در کابینه حکومت موقت که در سال (۱۳۳۵ هـ.ق) به ریاست رضاقلی خان نظامالسلطنه در کرمانشاه تشکیل شد، سمت وزیر داخله را پذیرفت.
سمیعی بعدها نیز در چند دوره سمت وزیری یافت.
در سال (۱۳۰۸ هـ.ش) والی
آذربایجان شد و در سال (۱۳۱۱ هـ.ش)، بهجای
تیمورتاش، با سمت رئیس تشریفات، امور وزارت دربار را بر عهده گرفت.
در سال ( ۱۳۱۹ هـ.ش) به سمت سفیرکبیر ایران در
افغانستان منصوب شد و پس از بازگشت به تهران، ریاست فرهنگستان را قبول کرد.
وی سرانجام، در سال (۱۳۳۲ هـ.ش) در ۷۹سالگی درگذشت.
[ویرایش]
چندی پس از انتشار فعالیت این شرکت، انجمن گزارشی از فعالیتهای خود را در سال (۱۳۲۹ هـ.ق) منتشر کرد.
اعضای شرکت در مدت ۸ ماه موفق شده بودند هزینه تحصیل ۴۲ دانشآموز دختر و پسر یتیم را فراهم کنند.
مدارسی که این دانشآموزان در آنها تحصیل میکردند، عبارت بودند از:
مدرسههای پسرانه ثروت (۵ دانشآموز)، تربیت (۶ دانشآموز)، شرف (۳ دانشآموز)، خرد (۳ دانشآموز)، و آلیانس (۱۵ دانشآموز) و مدرسههای دخترانه امالمدارس (۳ دانشآموز)، صحافباشی (یک دانشآموز) و عفتیه (یک دانشآموز).
شرکت خیریه ادیبالسلطنه در این مدت توانسته بود ۰۹۵‘۵ قران و ۵۰۰ دینار، وجه عایدات به دست آورد.
بخشی از این مبلغ صرف پرداخت شهریه دانشآموزان و تهیه کتاب و لوازمالتحریر برای آنان شده است.
بخشی نیز برای تأمین هزینههای درمانی بیماران و پرداخت اعانه به تهیدستان اختصاص یافته بود.
این شرکت وجهی را بهعنوان «صندوق احتیاط» محفوظ نگاه داشته بود که در مـوارد ضروری از آن استفـاده کند.
[ویرایش]
سعید نفیسی در خاطرهای مربوط به سال (۱۳۳۲ هـ.ق/ ۱۲۹۳ هـ.ش) اشاره دارد که شرکت خیریه ادیبالسلطنه، برای حمایت از
مدرسه ملیِ احمدیه، جشنی در پارک ظلالسلطان، واقع در ضلع جنوبی خیابان هدایت برگزار کرد.
بنابراین میتوان گفت که این شرکت خیریه، دستکم ۴ سال فعالیت داشت و گویا، با آغاز جنگ جهانی اول (۱۹۱۴ م/ ۱۳۳۲ هـ.ق) و حوادث پس از آن، از فعالیت بازماند.
[ویرایش]
[ویرایش]
•
تاره، مسعود، دانشنامه تهران بزرگ، مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی، برگرفته از مقاله «ادیب السلطنه، شرکت خیریه»، ص۶۷.
