شرکت آب و فاضلاب (آبفای) استان تهران
ذخیره مقاله با فرمت پی دی اف
{{منابع:شرکت آب و فاضلاب — آبفای استان تهران (تهران)|عناوین مقالات دانشنامه تهران بزرگ|شرکت آب و فاضلاب — آبفای استان تهران (تهران)}}
آب و فاضلاب (آبفای) استان تهران، شرکت šerkat-e āb va(o) fāzelāb-e (ābfā-ye) ostān-e tehrān، نهادی دولتی وابسته به وزارت نیرو است.
این نهاد وظیفهی تأمین، توزیع آب آشامیدنی و بهداشتی و همچنین جمعآوری، انتقال، تصفیه و دفع فاضلاب در استان
تهران را بر عهده دارد.
این شرکت در سال (۱۳۷۱ هـ.ش) بر اساس قانون تشکیل شرکتهای آب و فاضلاب تأسیس شد.
با رویکرد تمرکززدایی، اقدام به تشکیل چندین شرکت منطقهای در سطح استان نمود.
پیشزمینه فعالیت شرکت به رشد جمعیت، گسترش شهرنشینی و آلودگی منابع آب زیرزمینی در تهران بازمیگردد که موجب آغاز مطالعات و اجرای طرح جامع فاضلاب تهران از دهه (۱۳۵۰ هـ.ش) شد.
طرح جامع فاضلاب با هدفهای زیر تاسیس شد:
• بهبود بهداشت عمومی؛
• حفاظت از محیطزیست و استفاده بهینه از منابع آبی؛
• شامل احداث شبکههای جمعآوری؛
• خطوط انتقال؛
• تونلهای فاضلابرو و تصفیهخانههاست.
این پروژه دارای تأثیرات مثبت محیط زیستی و اقتصادی است.
ارکان شرکت شامل مجمع عمومی، هیئتمدیره، مدیرعامل و بازرس است.
شرکت آبفای استان تهران نقش محوری در مدیریت منابع آبی و فاضلاب شهری در پایتخت ایفا میکند.
[ویرایش]
شرکت آب و فاضلاب مرکزی برای به وجودآوردن تأﺳﯿﺴﺎت تأﻣﯿﻦ و توزیع آب آشامیدنی و بهداشتی است.
علاوه بر آن ایجاد تأسیسات جمعآوری، انتقال، تصفیه و دفع بهداشتی فاضلاب در سطح استان تهران را برعهده دارد.
بهرهبرداری از آنها در چهارچوب سیاستهای وزارت نیرو و شرکت مهندسی آب و فاضلاب کشـور است.
[ویرایش]
تا پیش از گسترش کالبدی و افزایش شمار جمعیت تهران، فاضلابها از طریق چاههای جاذبْ دفع میشد.
بهمنظور جلوگیری از آلودگی آب چاهها و قناتها، تمهیداتی برای دور نگهداشتن چاههای فاضلاب از آنها به کار میبستند.
با گسترش شهر و افزایش جمعیت آن، آبرسانی به ساکنان از طریق قناتها و چاههای سنتی ممکن نبود.
از اینرو، بهتدریج با احداث سدهایی در رودخانههای کرج،
لتیان و
لار، این امر با گسترش بیشتری به انجام رسید.
به این ترتیب، ورود آب از منابع جدید در چرخه طبیعی آب اثر گذاشت و سبب بالاآمدن تدریجی سطح آبهای زیرزمینی گردید.
سرانجام، این بالاآمدن آب در اختلاط با چاههای فاضلاب به آلودگی منابع آبهای زیرزمینی منجر شد.
به اینگونه که در بعضی از مناطق جنوبی شهر تهران، میزان افزایش سطح آبها به حدی بود که به زیرزمین خانهها نیز نفوذ میکرد.
درنتیجه بهتدریج، قناتها و جویها معبر فاضلاب و یکی پس از دیگری به فهرست منابع آب آلوده افزوده شدند.
به همین سبب و برای رفع مشکل، طرح فاضلاب شهر تهران در دستور کار قرار گرفت.
[ویرایش]
در سال (۱۳۵۰ هـ.ش/ ۱۹۷۱ م) مطالعات مقدماتی طرح فاضلاب تهران توسط برنامهی عمرانی
سازمان ملل متحد و سازمان بهداشت جهانی انجام پذیرفت.
گزارش پایانی مطالعات مرحلهی نخست طرح در سال (١٣٥٣ هـ.ش) ارائه شد که مشتمل بر طرح جمعآوری فاضلاب تهران و همچنین آبهای سطحی بود.
در سال (١٣٥٥ هـ.ش) تکمیل مطالعات مرحلهی نخست و اجرای مطالعات مرحلهی دوم شبکهی فاضلاب تهران توسط وزارت نیرو صورت گرفت و مطالعات جمعآوری آبهای سطحی به شهرداری تهران واگذار شد.
مطالعات تکمیلی مرحلهی نخست در سال (١٣٥٦ هـ.ش) و برای محدوده ٢٥ساله پایان یافت.
اما با پیروزی
انقلاب اسلامی سال (۱۳۵۷ هـ.ش) ادامهی مطالعات چند سال به وقفه افتاد.
با توجه به افزایش جمعیت شهر تهران و تغییراتی که در تراکم، بافت شهری و کاربری زمین در نخستین سالهای پس از پیروزی انقلاب اسلامی صورت پذیرفته بود، تغییرات عمدهای در مبانی مطالعات طرح به وجود آمد.
از اینرو، در جهت بههنگامسازی مطالعات پیشین براساس شرایط جدید طرح و بازنگری مرحلهی نخست، مطالعات مرحلهی دوم در سال (١٣٦٤ هـ.ش) آغاز گردید.
این بازنگری در سال (١٣٦٥ هـ.ش) پایان یافت و به تصویب سازمان آب منطقهای تهران رسید.
در پی تغییر کارفرمای وقت از سازمان آب منطقهای تهران به شرکت آب و فاضلاب استان تهران و با توجه به هزینههای بسیار زیاد اجرای طرح یادشده، اقداماتی بهمنظور اخذ وام از بانک جهانی صورت گرفت که بار دیگر اصلاحات و تغییراتی را در مبانی مرحلهی نخست در بر داشت.
در سال (۱۳۶۸ هـ.ش/ ۱۹۸۹ م) با ایجاد معاونت امور آب و فاضلاب در وزارت نیرو، مطالعه و بررسی ساماندهی خدمات آب و فاضلاب در سطح کشور سرعت گرفت.
سرانجام در سال (۱۳۶۹ هـ.ش) طرح تشکیل شرکتهای آب و فاضلاب (آبفا) به مجلس شورای اسلامی تقدیم شد.
این طرح در ١١ اردیبهشت همان سال به تصویب رسید و برای اجرا به دولت ابلاغ گردید.
در ۲۴ فروردین سال (۱۳۷۱ هـ.ش) شرکت آب و فاضلاب استان تهران به استناد مادهی یک قانون تشکیل شرکتهای آب و فاضلاب در ادارهی کل ثبت شرکتها و مالکیت صنعتی تهران به ثبت رسید.
[ویرایش]
شرکت آبفای استان تهران، از بدو تأسیس تا سال (١٣٧٣ هـ.ش) بر مبنای سیاست عدم تمرکز و با هدف ارائهی خدمات بهینه به شهروندان در محدوده وسیع تحت پوشش خود (شهرهای استان تهران و بهویژه شهر تهران) فعالیت داشت.
این شرکت بهموجب تبصره دو، ذیل ماده یک قانون تشکیل شرکتهای آب و فاضلاب، با تقسیم شهرهای استان تهران، جز شهر تهران، در ۵ منطقه نسبت به تشکیل این ۵ شرکت اقدام کرد:
• شرکت آب و فاضلاب غرب استان تهران؛
• شرکت آب و فاضلاب شهرها و شهرکهای غرب تهران؛
• شرکت آب و فاضلاب جنوب غربی استان تهران؛
• شرکت آب و فاضلاب جنوب شرقی استان تهران؛
• شرکت آب و فاضلاب شرق استان تهران.
افزونبر این شرکتها، شرکت کارخانه لولهسازی تهران و شرکت پیمان آبگستر نیز تحت پوشش این شرکت قرار داشتند.
همچنین برپایه همان تبصره از قانون تشکیل شرکتهای آب و فاضلاب، این شرکت در سال (۱۳۷۴ و ۱۳۷۵ هـ.ش) به تشکیل شرکتهای ششگانه منطقهای در شهر تهران پرداخت و قسمتی از مسئولیتهای خود را به این شرکتها واگذار کرد:
• شرکت آبفای منطقه ۱ تهران؛
• شرکت آبفای منطقه ۲ تهران؛
• شرکت آبفای منطقه ۳ تهران؛
• شرکت آبفای منطقه ۴ تهران؛
• شرکت آبفای منطقه ۵ تهران؛
• شرکت آبفای
شهرری.
شرکت آبفای استان تهران در سال (١٣٨٢ هـ.ش) به مطالعه اصلاح ساختار خود با استفاده از خدمات مشاور پرداخت.
براساس نتایج مطالعات و بررسیهایی که صورت گرفت، عملیات مدیریت آبرسانی و توسعه تأسیسات آب شهر تهران از آب و فاضلاب استان تهران جدا شد.
۶ شرکت آب و فاضلاب مناطق شهر تهران منحل گردید.
در ۱۶ تیر سال (۱۳۸۳ هـ.ش) مجموعه خدمات آب و فاضلاب شهر تهران به عهده «شرکت آب و فاضلاب شهر تهران» گذاشته شد.
[ویرایش]
شرکت آب و فاضلاب استان تهران با رعایت اصل تفکیک و جداسازی وظایف عملیاتی، مدیریت سهام خود و همچنین با هدف ارائه خدمات بهینه به شهروندان، بهرهبرداری بهینه از تأسیسات و افزایش بهرهوری در محدوده وسیع تحت پوشش خود، بهموجب تبصره دو، ذیل ماده یک قانون تشکیل شرکتهای آب و فاضلاب استانی، و بر مبنای سیاست عدم تمرکز، وظایف خود را به شرکتهای مستقل آب و فاضلاب زیرمجموعه به شرح ذیل واگذار کرده است:
• شرکت آب و فاضلاب شهر تهران، به مرکزیت شهر تهران و متشکل از ۶ منطقه، دارای اختیار در محدوده مناطق ۱ تا ۲۰ شهرداری تهران؛
• شرکت آب و فاضلاب غرب استان تهران، به مرکزیت شهر کرج در محدوده شهرستانهای کرج، ساوجبلاغ و نظرآباد؛
• شرکت آب و فاضلاب شهرها و شهرکهای غرب تهران، به مرکزیت تهرانسر در محدوده شهرستانهای شهریار و شهرکهای واقع در مناطق ٢١ و ٢٢ شهرداری تهران؛
• شرکت آب و فاضلاب جنوب غربی استان تهران، به مرکزیت اسلامشهر در محدوده شهرستانهای
ری، اسلامشهر و رباطکریم؛
• شرکت آب و فاضلاب جنوب شرقی استان تهران، به مرکزیت شهر ورامین در محدوده شهرستانهای ورامین و پاکدشت؛
• شرکت آب و فاضلاب شرق استان تهران، به مرکزیت شهر رودهن در محدوده شهرستانهای دماوند،
شمیرانات، فیروزکوه و شهر بومهن؛
• شرکت فاضلاب تهران، به مرکزیت شهر تهران با هدف اجرای پروژه مهم ایجاد تأسیسات فاضلاب شهر تهران.
[ویرایش]
در سال (۱۳۷۴ هـ.ش) این طرح در تهران با دورنمای جمعیتی حدود ۱۱ میلیون تن برای اوایل دههی ( ۱۴۱۰ هـ.ش) و گسترهای به مساحت ۷۰هزار هکتار آغاز به کار کرده است.
طبق برنامهریزی اولیه، این طرح نخست در ۵ فاز عملیاتی با دورهی زمانی ۲۰ تا ۲۵ سـال پیشبینی شـد که میبـایست حـدود ۹هزار کمـ شبکـه جمـعآوری، ۲۰ واحـد تصفیهخـانه، ۷۶ کمـ تونـل فاضلابرو و نصب بیش از ۹۰۰هزار انشعاب فاضلاب در پروژه اجرا میشد.
در سال (۱۳۸۳ هـ.ش) لزوم بازنگری در ادامه اجرای طرح، مطرح گردید و بر این اساس، با تشکیل کارگروه ویژه در شرکت مهندسی آب و فاضلاب کشور، کار مطالعه دوباره و بازنگری در طرح انجام گرفت.
پیش از بازنگری قرار بر این بود که ۲۰ واحد تصفیهخانه مورد نیاز طرح، بهصورت دو مجموعه تصفیهخانه متمرکز یعنی ۸ واحد در جنوب و ۱۲ واحد در جنوب غرب تهران ایجاد شود.
با اجرای این طرح، جانمایی برخی تصفیهخانهها برای استفادهی بهتر از پساب به داخل محدوده تهران انتقال یافت.
مهمترین بخش این طرح، اجرای خطوط جمعآوری و ایجاد تونلهای فاضلابرو و تصفیهخانههاست.
[ویرایش]
مهمترین بخش طرح، اجرای خطوط جمعآوری و ایجاد تونلهای فاضلابرو و تصفیهخانههاست.
در اجرای این طرح افزونبر شبكههای فرعی جمعآوری، احداث ۷۶ كمـ خطوط جمعكننده و انتقـال اصلی در غرب و شرق تهران پیشبینی شده است.
تا سال (۱۳۹۰ ش) خط انتقال غرب به طول ۴۰ كمـ و تونل فـاضلابرو شرق تهران به طول ۶/ ۲۵ كمـ و انتقـال فـاضلابهای خـانگی جمعآوریشـده بهوسیلهی انشعاب فرعی برای تصفیهخانههای جنوب و جنوب غربی تهران انجام گرفت.
تونل فاضلابروِ شرق که بهعنوان شاهرگ سلامت تهران مطرح است، درمجموع در ۶ قطعه مختلف تعریف شده است؛ این تونل بزرگ فاضلابهای خانگیِ حدود ۳ میلیون تن از ساكنان شمال شرق، شرق و جنوب شرق تهران را جمعآوری میکند.
حداكثر فاضلاب خروجی آن ۵/ ۱۴ مـ۳ در ثـانیه محـاسبه شده است.
انتهای این تونل در جنوبیترین نقطه كلانشهر تهران یعنی تصفیهخانه جنوب واقع در حاشیه روستای عمادآور شهرری، و آغاز آن بزرگراه رسالت است.
خط اصلی فـاضلابرو غرب تهران نیز به طول ۴۰ کمـ، یکی از محورهای عمده جمعکننده فاضلاب مناطق شمال، غرب و مركز تهران است.
این خط از چهارراه
پارکوی (تقاطع ولیعصر) آغاز میگردد و پس از عبور از خیابانهای اصلی و مرکزی شهر به تصفیهخانهی جنوب تهران متصل میشود.
با بهرهبرداری از این خط، بیش از ۹هزار هکتار از مناطق شمال و غرب تهران زیر پوشش شبكهی فاضلاب قرار گرفتهاند.
دبـی خط در نقطهی پـایـان ۲/ ۴ مـ۳ در ثـانیه و میانگین عمق لوله در مناطق اجرا ۷ متر برآورد شده است.
همچنین قطر شبكه در حال احداث ۲۰۰‘۱ تا ۲هزار میلیمتر از جنس لولهی بتنی با پوشش امولسیون و اپوکسی است.
با بهرهبرداری نهایی از این خط، جمعیتی حدود ۰۰۰‘۳۰۰‘۱ تن زیر پوشش شبكه قرار گرفتهاند. این خط بـه روش لولهرانی اجـرا شده است.
[ویرایش]
شهر تهران دارای چندین تصفیهخانه آب و فاضلاب است:
• تصفیهخانهی شماره ۱ (جلالیه)؛
• تصفیهخانهی شماره ۲ (کن)؛
• تصفیهخانههای شماره ۳ و شماره ۴ (
تهرانپارس)؛
• تصفیهخانهی شماره ۵ (شمال شرق تهران).
تصفیهخانههای آب و تصفیهخانه صاحبقرانیه، تصفیهخانه محلاتی، تصفیهخانه
زرگنده، تصفیهخانه
قیطریه، تصفیهخانه
شهرک قدس، تصفیهخانه اکباتان، تصفیهخانه دولتآباد و تصفیهخانه شوش از جمله تصفیهخانههای فاضلاب شهر تهران به شمار میروند.
با تصفیهی فاضلاب در تصفیهخانههای تهران، پساب خروجی با كیفیت مناسب و بهداشتی برای آبیاری زمینهای كشاورزی، و لجن تصفیهخانه بهعنوان كود استفاده میشود. به همین منظور برای تصفیهخانه جنوبی، كانال انتقالی پساب ساخته شده است.
[ویرایش]
بهطوركلی هدف پروژه طرح فاضلاب تهران، اجرای شبكه و تصفیهخانههای فاضلاب برای شهر تهران است.
این پروژه آثار مثبت زیستمحیطی بهویژه ازنظر تأمین بهداشت عمومی و بهبود كیفیت آبهای سطحی و زیرزمینی دارد.
از پساب تصفیهشده و لجن تصفیهخانه در امر كشاورزی استفاده خواهد شد كه خود سبب افزایش محصولات كشاورزی و نیز حفظ منابع آب خواهد بود.
آثار منفی این پروژه در مقایسه با آثار مثبت زیستمحیطی بسیار ناچیز، قابل چشمپوشی و بیشتر مربوط به مسائل ناشی از مرحله اجرای این تأسیسات است.
[ویرایش]
براساس ماده ۸ اساسنامه شرکت آبفا ارکان شرکت عبارتاند از:
• مجمع عمومی؛
• هیئتمدیره؛
• مدیرعامل و بازرس.
ریاست مجمع عمومی بر عهده وزیر نیرو یا نماینده تامالاختیار وی است.
رئیس هیئتمدیره شرکت مهندسی آب و فاضلاب کشور به نمایندگی از طرف شرکت، یک نفر به انتخاب استاندار تهران به نمایندگی از طرف سهام شهرداریهای استان تهران، و یک نفر به نمایندگی از طرف شرکت سرمایهگذاری ساتکاب از اعضای مجمع عمومی به شمار میروند.
هیئتمدیره شرکت نیز مرکب از ۳ عضو اصلی است که یک نفر از آنان مدیرعامل است و دو نفر دیگر عضو علیالبدلاند که برای دو سال انتخاب میشوند.
[ویرایش]
[ویرایش]
•
موسوی زاده، حسن، مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی، دانشنامه تهران بزرگ، «برگرفته از مقاله آب و فاضلاب (آبفای) استان تهران، شرکت»، ص۲۶۴.
