راه شاهی
ذخیره مقاله با فرمت پی دی اف
شاهی، راه rāh-e šāhī، مسیری کالسکهرو است که در دوران
ناصرالدین شاه قاجار از شمال
تهران به سمت
شهرستانک احداث شد.
شاه به همراه درباریان و همراهانش از این مسیر برای سفرهای تابستانی به
کاخ شهرستانک استفاده میکرد.
این راه که حدود ۱۵ کیلومتر طول داشت، از
منظریه شروع و از نزدیکی
توچال عبور میکرد و سپس به شهرستانک ختم میشد.
پیمایش آن به دلیل شرایط سخت مسیر، فراز و نشیبهای متعدد و همراهی کاروانی بزرگ، چند روز طول میکشید.
علاوه بر این، راهی فرعی از
رودبار قصران نیز برای رسیدن به شهرستانک وجود داشت که در فصول دیگر سال استفاده میشد.
راه شاهی بهدلیل وضعیت اقلیمی و ایمنی، عمدتاً در تابستان مورد استفاده قرار میگرفت.
[ویرایش]
راه شاهی مسیری کالسکهرو، در دورهی قاجار بود.
[ویرایش]
در دوران پادشاهی ناصرالدین شاه (سل ۱۲۶۴-۱۳۱۳ هـ.ق/ ۱۸۴۸-۱۸۹۵ م) و به دستور وی راه کالسکهروی از شمال تهران و دامنهی جنوبی البرز به سمت شهرستانک احداث شد.
ظاهراً شاه نیز با برخی از درباریان و مردم، چند بار از طریق این راه به شهرستانک که در آنجا عمارت و قصری برای خود احداث کرده بود، سفر کرد.
[ویرایش]
نقطهی دقیق مبدأ و منزلهای میان راه این مسیر کالسکهرو در هیچیک از گزارشها و نوشتههای زمان قاجار که عمدتاً توسط
محمدحسن خان اعتمادالسلطنه نوشته میشد، مشخص نشده است.
امروزه میتوان در سینهکش ارتفاعات دامنهی جنوبی البرز مرکزی و قلهی توچال، آثار این راه را در چند نقطه ازجمله حدود ۵۰ متر پایینتر از این قله مشاهده کرد.
[ویرایش]
اگر قرائن را پیگیری کنیم، این راه از روستای قدیمی منظریه که امروزه از محلههـای شمالی شهر تهران به شمار میرود ــ آغاز میشد.
از نزدیکی
اردوگاه کلکچال عبور میکرد و به سمت قلهی توچال امتداد مییافت.
[ویرایش]
از فاصلهی چند ده متری جنوب قلهی توچال راه به سمت محلی که امروزه ایستگاه ۷ تلهکابین در آنجا قرار دارد.
در شمال آن چشمهی آب گوارای قلهکوه واقع شده است، به تخت شاه (قلهشاه) میرسید و سپس به طرف شمال غربی کشیده میشد.
از شمال آن مسیر سرازیری را طی میکرد و به شهرستانک میرسید.
[ویرایش]
این راه مسیر عبور اردوی ناصرالدین شاه بود که برای گذراندن ایام گرم تابستان به اتفاق اعضای حرمسرا، خدمه، چاکران از تهران رهسپار کاخ شهرستانک میشدند.
گذر از این راه که عموماً یک روز به طول میانجامید، گاهی چندروزه طی میشد.
در فواصل مختلف آن از جمله کوه تخت شاه به دستور پادشاه خیمه و خرگاه برپا، و اتراق میکردند و شب را استراحت کرده، روز بعد مسیر را ادامه میدادند.
[ویرایش]
طول این راه حدود ۱۵ کمـ بود.
اما به سبب گذر از فراز و نشیب، گردنهها و درههای پرشمار، پیمودن آن نیازمند زمانی بیشتر از حد متعارف بود.
معمولاً در چنین سفرهایی افراد زیادی شاه را همراهی میکردند.
از صاحبمنصبان و درباریان گرفته تا زنان حرمسرا، ملتزمان رکاب، خدمه، نوکران و محافظان که گاهی شمار آنان از چند صد تن تجاوز میکرد.
باروبنهی این افراد به همراه تدارکات از مواردی بود که سفر را دشوارتر و کندتر میکرد.
روشن است که مسیر محدود، تنگ و سختگذر کالسکهرو نمیتوانست گنجایش پذیرش تمامی این افراد را داشته باشد.
لذا حرکت بسیار کُند صورت میگرفت و مسیر حدود ۳ فرسخی، میبایست در مدت ۳ یا ۴ روز طی میشد.
[ویرایش]
افزون بر مسیر کالسکهرو، راهی نیز از رودبار قصران به شهرستانک وجود داشت که گاهی شاه از آن طریق به شهرستانک میرفت.
مسیر این راه از
سرخهحصار آغاز میشد.
بعد به
تلو و سپس
لشکرک و از آنجا به
اوشان و
آهار میرفت.
این راه در آهار به دو شاخه تقسیم میشد:
• شاخهای به سمت شمال غربی به ناحیهی
تاربیشه و جنوب کوههای تاربیشه و
کوه آهاربشم میرسید و از آنجا سرازیر میشد و به شهرستانک میرفت.
• شاخهای دیگر به ناحیه
شکرآب و در سمت شمال
دشت چمنمخمل از ارتفاعات سرازیر میگشت و به شهرستانک میرسید.
[ویرایش]
از این راه عموماً در فصلهای بهار و پاییز که وضعیت هوا متغیر بود، استفاده میشد.
اما راه شاهی یا همان راه کالسکهرو صرفاً در فصل تابستان که وضعیت هوا و زمین ثابت بود.
احتمال بوران، تگرگ و سیل وجود نداشت، برای رسیدن به شهرستانک انتخاب میشد.
[ویرایش]
•
پازوکی طرودی، ناصر، دانشنامه تهران بزرگ، مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی، برگرفته از مقاله «شاهی، راه»، ص۱۰۸۵.
