|
| ||||||||||||||||||||||||||||
آقا غلامحسین، دکاکین و املاک dakākīn va(o) amlāk-e āqā qolām-hoseyn، مجموعهای از بناهای تجاری و مسکونی منسوب به آقا غلامحسین خزانه بود. ایشان تحویلدار خزانه در عهد ناصرالدین شاه قاجار بود. این مکان در محلهی چالهمیدان تهران واقع بود. در نقشهی نجمالدوله (۱۳۰۹ هـ.ق/۱۸۹۲ م) این املاک در شمال شرقی چالهمیدان، کنار خیابان دروازهدولاب و مقابل کوچهی حمام دوستعلیخان ثبت شده است. با توجه به تخریب حصار صفوی شاهتهماسبی (۱۲۸۵ هـ.ق/۱۸۶۸ م) و احداث خیابان دروازه دولاب، ساخت این املاک پس از (۱۲۹۰ هـ.ق/۱۸۷۳ م) صورت گرفته است. در آمار اخضرعلیشاه (۱۳۲۰ هـ.ق) از سه باب دکان متعلق به «آقا غلامحسین خزانه» در همان محدوده یاد شده که نشان میدهد وی همچنان مالک این املاک بوده است. اعتمادالسلطنه در یادداشتهای خود (۱۳۱۱–۱۳۱۳ هـ.ق) چند بار از او به عنوان تحویلدار خزانه نام برده است. وضعیت این املاک پس از (۱۳۲۰ هـ.ق) روشن نیست، اما محدوده تقریبی آن امروز در شمالشرقی روگذر خیابان ری قرار میگیرد. [ویرایش] ۱ - معرفی دکاکین و املاک آقا غلامحسیندکاکین و املاک آقا غلامحسین بناهایی که در محلهی چالهمیدان در تهران عهد ناصری واقع بود. [ویرایش] ۲ - شواهد نقشههای تاریخیاین مکان در نقشه های مختلف آمده است که عبارتند از: ۲.۱ - نقشهی نجمالدولهدر «نقشهی نجمالدوله» (۱۳۰۹ هـ.ق/ ۱۸۹۲ م) از دارالخلافه، در شمال شرقی محلهی چالهمیدان و خیابان دروازه دولاب، همجوار با جنوب غربی «مزرعهی ورثهی فخرالدوله»، دکاکین و املاک آقا غلامحسین جانمایی گشته است. این املاک بنابر همین نقشه، مقابل «کوچهی حمام دوستعلی خان» جای داشته است. [۱]
اطلس تهران قدیم، ص۸۲-۸۳.
۲.۲ - نقشهی کرشیشمحدودهای که در «نقشهی نجمالدوله» املاک آقا غلامحسین در آن واقع شده، بنابر «نقشهی کرشیش»، منطبق با بخشی از ضلع شرقی حصار شاهتهماسبی است. [۲]
اطلس تهران قدیم، ص۴۶.
در سال (۱۲۸۵ هـ.ق/ ۱۸۶۸ م)، به دستور ناصرالدین شاه بههمراه دیگر بخشهای حصار تخریب گشت. [ویرایش] ۳ - خیابان دروازهدولابخیابان دروازهدولاب نیز از جملهی خیابانهایی است که در دورهی ناصری پدید آمد و بر جای قسمتی از حصار صفوی، از شمال به جنوب کشیده شد. از اینرو، میتوان یقین حاصل کرد که املاک و دکاکین آقا غلامحسین پس از شکلگیری این خیابان احداث شده باشد. بنابراین، زمان ساخت این املاک به سالهای بعد از (۱۲۹۰ هـ.ق/ ۱۸۷۳ م) بازمیگردد. [ویرایش] ۴ - تاریخچه ساخت و زمانبندیدر آمار اخضرعلیشاه از دارالخلافه در (۱۳۲۰ هـ.ق) در فهرست «دکاکین از دَمِ باغ پستهی بیک الى امامزاده یحیى» اینگونه ثبت شده است: «دکاکین بیرون آقا غلامحسین خزانه ۳.» [۳]
آمار دارالخلافهی تهران، به کوشش سیروس سعدوندیان و منصوره اتحادیه، تهران، ۱۳۶۸ ش، ص۵۷۵.
بنابر آمار یادشده، به نظر میرسد آقا غلامحسین خزانه همان آقا غلامحسین باشد که در «نقشهی نجمالدوله» املاک به نام او نوشته شده است. با این وصف، میتوان چنین پنداشت که تا یک دهه پس از چاپ «نقشهی نجمالدوله»، وی همچنان صاحب ۳ باب دکان در آن محدوده بوده است. [ویرایش] ۵ - سوابق مالکیت و نقشهای آقا غلامحسینآقا غلامحسینْ تحویلدار خزانه در دورهای از سلطنت ناصرالدین شاه بوده که اعتمادالسلطنه در یادداشتهای روزانهاش در سالهای (۱۳۱۱-۱۳۱۳ هـ.ق) چند بار از او یاد کرده است؛ • یکبار از دستبردن وی در کیسههای پول که از طرف شاه به مردم در آغاز سال نو اهدا میشد؛ • بار دیگر از تنبیه سخت او در میدان توپخانه بهدلیل بیتوجهی به نـایبالسلطنه کامرانمیرزا. [۴]
آمار دارالخلافهی تهران، به کوشش سیروس سعدوندیان و منصوره اتحادیه، تهران، ۱۳۶۸ ش، ص۱۰۷۹- ۱۰۸۰، ۱۲۰۴.
[ویرایش] ۶ - وضعیت پس از دوره ناصری و دوران پهلویوضعیت املاک و دکاکین آقا غلامحسین از سال (۱۳۲۰ هـ.ق) بهبعد بر ما روشن نیست. با توجه به تغییرات گستردهای که تهران از اوایل دورهی پهلوی و پس از آن به خود دیده است، جانمایی این املاک نیز چندان آسان نمینماید. [ویرایش] ۷ - تخمین موقعیت فعلیاما محدودهی کنونی این املاک را میتوان در کنارْگذر ضلع شمال شرقی روگذر خیابان ری تخمین زد. [ویرایش] ۸ - پانویس
[ویرایش] ۹ - منبع• مرادخانی، امیرحسین، دانشنامه تهران بزرگ، مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی، برگرفته از مقاله «آقا غلامحسین، دکاکین و املاک»، صفحه۴۲۴. ردههای این صفحه : بناهای تاریخی قاجار | دانشنامه تهران بزرگ
|
||||||||||||||||||||||||||||
