|
| ||||||||||||||||||||||||||||
سیمین دانشور و جلال آل احمد، خانه xāne-ye sīmīn-e dānešvar va jalāl-e āl-e ahmad، بنایی مسکونی متعلق به دو نویسنده برجسته معاصر، در خیابان شریعتی تهران واقع شده است. این خانه در سال (۱۳۳۲ هـ.ش) به طراحی مهندس معینی و به درخواست این زوج ساخته شد. سیمین دانشور تا زمان درگذشتش در (۱۳۹۰ هـ.ش) در آن سکونت داشت. با وجود معماری ساده و بیتزئین، ارزش فرهنگی این خانه به واسطه ساکنان آن است. خانه در سال (۱۳۸۳ هـ.ش) به شماره ۱۱۴۶۶ در فهرست آثار ملی ثبت شد. این بنا با زیربنای ۲۲۰ متر مربع در زمینی به مساحت ۴۲۰ متر مربع، شامل حیاطی مشجر، کتابخانه، اتاق کار، نشیمن عمومی، اتاقهای خواب و سرویسهای بهداشتی است. نزدیکی این خانه به منزل نیما یوشیج از عوامل انتخاب آن توسط آلاحمد بود. طراحی فضاهایی چون بالکن و حیاط بنا به پیشنهاد سیمین دانشور انجام شده است. [ویرایش] ۱ - معرفی خانه سیمین دانشور و جلال آل احمدخانه سیمین دانشور و جلال آل احمد بنایی مسکونی در خیابان شریعتی، حد فاصل خیابان برادران واعظی و میدان قدس، خیابان تقی رفعت، کوچه مسعود پسندیده، نبش بنبست ارض و بنبست سماوات، پلاک ۱۶ واقع است. این خانه متعلق به خانم سیمین دانشور، از داستان نویسان معاصر ایرانی و همسر وی، جلال آل احمد است. که به سبب شأن مالکان آن، از سوی سازمان میراث فرهنگی واجد ارزش فرهنگی شناخته شد. در اسفند سال (۱۳۸۳ هـ.ش) به شماره ۴۶۶‘۱۱ در فهرست آثار ملی به ثبت رسید. [ویرایش] ۲ - پیشینه مالکانسیمین دانشور درسال (۱۳۰۰ هـ.ش) در شیراز به دنیا آمد. او سومین فرزند دکتر محمدعلی دانشور (احیاءالسلطنه) و قمرالسلطنه حکمت (نقاش) است. وی کار نویسندگی را از سال (۱۳۱۶ هـ.ش) با تألیف مقاله آغاز کرد. در سال (۱۳۱۷ هـ.ش) با رتبهی ممتاز، وارد دانشگاه تهران شد و در رشتهی ادبیات فارسی مشغول به تحصیل گردید. در سال (۱۳۲۸ هـ.ش) موفق به اخذ درجهی دکتری ادبیات از همان دانشگاه شد. یک سال بعد نیز با جلال آل احمد، نویسندهی صاحب سبک معاصر، ازدواج کرد. دانشور پس از چندی، برای مطالعهی رشتهی زیباییشناسی به خارج از ایران رفت. در دانشگاه استنفورد ایالت کالیفرنیای آمریکا مشغول به تحصیل شد. او پس از بازگشت از آمریکا در سال (۱۳۳۴ هـ.ش) مدرس هنرستان زیبای دختران و پسران شد. از سال (۱۳۳۸ هـ.ش) به عنوان دانشیار در رشتهی باستانشناسی و تاریخ هنر در دانشگاه تهران به تدریس پرداخت. وی تا (۱۳۵۸ هـ.ش) به تدریس در دانشگاه تهران ادامه داد. نخستین رمان سیمین دانشور با عنوان سووشون، مقارن با درگذشت جلال آل احمد در سال (۱۳۴۸ هـ.ش) به چاپ رسید و پس از آن چندین بـار تجدید چـاپ شـد. [۱]
عبداللٰهی، مهناز، «سالشمار سیمین دانشور»، بر ساحل جزیره سرگردانی، جشننامه دکتر سیمین دانشور، به کوشش علی دهباشی، تهران، ۱۳۸۳ ش، ص۱۰-۲۱.
دانشور افزون بر داستاننویسی، تألیف بیش از ۲۰ مقاله و ترجمهی بیش از ۱۰ اثر ادبی را نیز در کارنامهی خود دارد. [ویرایش] ۳ - قدمت بنادیرینگی خانهی سیمین دانشور به دورهی پهلوی دوم باز میگردد. زمین این ملک به گفتهی وی، وقفی بود و او سالیانه مبلغی را به عنوان اجارهبها به سازمان اوقاف و امور خیریه پرداخت میکرد؛ اما بعدها از پرداخت این مبلغ معاف شد. [۲]
گزارش ثبتی: خانه جلال آلاحمد و سیمین دانشور، اداره کل میراث فرهنگی استان تهران، تهران، ۱۳۸۱ ش، ص۳.
این خانه به پیشنهاد و طرح او و جلال آل احمد، در سال (۱۳۳۲ هـ.ش) توسط مهندس معینی ساخته شد. [۳]
گزارش ثبتی: خانه جلال آلاحمد و سیمین دانشور، اداره کل میراث فرهنگی استان تهران، تهران، ۱۳۸۱ ش، ص۲.
[ویرایش] ۴ - دلیل اهمیت بنااین بنا از نظر معماری چندان واجد ارزش نیست و عاری از تزیینات معماری است و تنها به سبب انتساب به دو تن از شخصیتهای تأثیرگذار در ادبیات فارسی، اهمیت دارد. دانشور پس از بازگشت به ایران، به همراه همسرش در این خانه ساکن شد. او پس از درگذشت جلال آل احمد، تا زمان مرگ در (۱۸ اسفند ۱۳۹۰) در این خانه زندگی کرد. تاکنون (۱۳۹۱ هـ.ش) به سبب سکونت مالک اصلی، هیچ دخل و تصرفی در بنا صورت نگرفته و اسباب و وسایل خانه ازجمله مبلمان و فرشهای متعلق به جلال آل احمد، وضعیت قدیمی خود را حفظ کردهاند. نکتهی قابل ذکر، وجود خانه نیما یوشیج در نزدیکی خانهی سیمین دانشور است. قرارگیری خانهی نیما یوشیج در کوچهی مجاور بنای یادشده، زمینهی آشنایی بیشتر و رابطهی دوستانهی جلال آل احمد و نیما را فراهم آورد. [۴]
نیما یوشیج، دنیا خانه من است، به کوشش سیروس طاهباز، تهران، ۱۳۷۵ ش، ص۲۵۳ - ۲۵۶.
[۵]
نیما یوشیج، دنیا خانه من است، به کوشش سیروس طاهباز، تهران، ۱۳۷۵ ش، ص۲۴۰.
به تصریح آل احمد، سبب انتخاب این خانه از سوی او و دانشور، همسایگی با نیما یوشیج بوده است. [۶]
آل احمد، جلال، نیما چشم جلال بود، به کوشش شمس آل احمد، تهران، ۱۳۷۶ ش، ص۱۶۰.
[ویرایش] ۵ - ویژگیهای معماری بنابنا عرصهای بالغ بر ۴۲۰ مـ۲، و زیربنایی در حدود ۲۲۰ مـ۲ دارد. فضای پر ساختمان در بخش شمالی و فضای خالی حیاط در بخش جنوبی آن متمرکز شده است. ۵.۱ - کلیاتساختمان یکطبقه است، اما بالای بخش شمال شرقی، اتاق بزرگی ساخته شده که خانه را در این قسمت دوطبقه کرده است. نمای بنا به طور کلی آجری و جنس درها و پنجرهها چوبی است. سقف خانه شیروانی، با ۳ دودکش بلند آجری است که از معبر دیده میشود. بنا از ۳ جبههی شمالی، غربی و جنوبی آزاد و در جبههی شرقی متصل به دیوار همسایه است. ۵.۲ - ورودیهاورودی خانه در جبههی شمالی و درِ حیاط در جبههی غربی قرار دارد. نمای شمالی خانه دارای ۵ پنجره در قسمت همکف و دو پنجره در طبقهی فوقانی است. نمای غربی خانه نیز افزون بر در حیاط، پنجرهی باریکی مربوط به اتاق نشیمن دارد. پنجرههای نمای شمالی مربوط به سرویس بهداشتی، آشپزخانه، اتاق سرایداری، نورگیر بالای پلکان و اتاق نشیمناند. پس از درِ ورودی، پاگرد نسبتاً بزرگ مربعشکلی وجود دارد که محلی برای تقسیم فضاهای خانه و اتصال بخشهای شرقی و غربی به شمار میرود. اجزاء مختلف خانه دور تا دور این پاگرد به صورت نعلاسبی چیده شدهاند. ۵.۳ - توصیف فضاهای داخلیدر ضلع جنوبی پاگرد، مقابل درِ ورودی، اتاق نسبتاً بزرگی به عنوان نشیمن عمومی وجود دارد که از در شیشهای بازشویی به پاگرد قابل رؤیت است. این اتاق که در ضلع غربی، یک ویترین دیواری و در ضلع شرقی، دری بازشو به بالکن جنوبی دارد، در مرکز نعل واقع شده، و دارای دو بازو در دو طرف خود است. بازوها اتاقهاییاند که در سمت راست و چپ پاگرد (ضلع شرقی و غربی خانه) قرار دارند. اتاق غربی متصل به نشیمن عمومی است و روی هم پلانی L شکل دارد. این اتاق با یک در به کتابخانهی واقع در ضلع غربی خانه مرتبط است. کتابخانه به صورت اتاقی باریک و بلند به موازات اتاقهای نشمین واقع شده است و پنجرهای بازشو به حیاط در جبههی جنوبی دارد. اتاق شرقی محل کار جلال آل احمد بوده است. ورودی این اتاق از پاگرد تعبیه شده است و در ضلع شرقی پنجرهای رو به حیاط، و در ضلع جنوبی دری بازشو به بالکن دارد. این اتاق در ابتدای راهروِ کوتاه و باریکی قرار دارد که در سمت چپ پاگرد است. در ضلع شمالی این راهرو، سرویس بهداشتی و پلکان منتهی به اتاق فوقانی و انتهای آن آشپزخانه واقع شده است. آشپزخانه در ضلع جنوبی، دری بازشو به حیاط دارد. پشت آشپزخانه نیز اتاق سرایداری به صورت فضایی باریک قرار دارد که در ضلع شرقی خانه واقع و دارای دری مرتبط به حیاط است. ۵.۴ - فضاهای بیرونیخانهی سیمین دانشور و جلال آلاحمد حیاطی مشجر و نسبتاً بزرگ دارد. حیاط به صورت فضایی L شکل کل جبههی جنوبی و شرقی را به خود اختصاص داده است. کف این حیاط با آجرهای مربعشکل پوشیده شده است و در میانهی آن یک حوض مستطیلشکل کوچک و در گوشهی جنوب شرقی آن گلخانهای قرار دارد. اتاق فوقانی خانه از داخل حیاط به صورت یک پیشآمدگی در جبههی شمال شرقی قابل رؤیت است. این اتاق پنجرهی ۵ لنگهی بازشویی به حیاط دارد. در ضلع جنوبی ساختمان، مشرف به حیاط، یک بالکن کوچک با دو طاقنمای قوسیشکل قرار دارد که فضایی دلنشین را در این قسمت به وجود آورده است. موقعیت قرارگیری بالکن به گونهای است که تنها گوشهای از ساختمان را در برگرفته است، وبه این ترتیب، قوسهای بالکن در دو جهت شرقی و جنوبی ساخته شدهاند. راههای دسترسی به بالکن از درون خانه از اتاق نشیمن عمومی و اتاق کار جلال آل احمد و از داخل حیاط توسط ۳ پله در مرکز بالکن تعریف شدهاند. طرح بالکن و قوسهای آن، به پیشنهاد خانم دانشور به مجموعهی خانه اضافه شده است. [۷]
تحقیقات میدانی مؤلف.
[ویرایش] ۶ - پانویس
[ویرایش] ۷ - منبع• طایفه، سیما، مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی، دانشنامه تهران بزرگ، برگرفته از مقاله «خانه سیمین دانشور و جلال آل احمد»، ص۱۰۶۵. ردههای این صفحه : بناهای تاریخی تهران | دانشنامه تهران بزرگ
|
||||||||||||||||||||||||||||
