حسین کریمان
ذخیره مقاله با فرمت پی دی اف
کریمان \ karīmān \،
حسین (آبان ۱۲۹۲ ـ آذر ۱۳۷۲ هـ.ش/ نـوامبر ۱۹۱۳ ـ دسامبر ۱۹۹۳) استاد دانشگاه، نویسنده، پژوهشگر و از برجستهترین محققان تاریخ و جغرافیای تاریخی
تهران،
ری و
شمیرانات بود.
او در
روستای آهار شمیرانات زاده شد و تحصیلات خود را در رشته ادبیات فارسی در دانشگاه تهران به انجام رساند.
ایشان علاوه بر تدریس در مقاطع مختلف، در دانشگاههای تهران و
ملی (
شهید بهشتی) به عنوان استاد مشغول به کار بود.
فعالیتهای پژوهشی او در سه حوزه اصلی شکل گرفت:
• همکاری با
بدیعالزمان فروزانفر در تصحیح «کلیات شمس»؛
• نگارش حدود ۷۰ مدخل برای دایرةالمعارف تشیع؛
• تألیف کتابها و مقالاتی مستقل در زمینه ادب فارسی، رجال شیعی و بهویژه جغرافیای تاریخی و اساطیری مناطق تهران، ری، شمیرانات و شاهنامه.
از جمله مهمترین آثار او کتاب دو جلدی
قصران است که نگاهی جامع به تاریخ، فرهنگ، گویش و جغرافیای شمیرانات دارد.
او در سال (۱۳۷۲هـ.ش) در تهران درگذشت و در
قم به خاک سپرده شد.
[ویرایش]
حسین کریمان (آبان ۱۲۹۲ ـ آذر ۱۳۷۲ هـ.ش/ نـوامبر ۱۹۱۳ ـ دسامبر ۱۹۹۳) استاد دانشگاه، نویسنده، پژوهشگر و از برجستهترین محققان تاریخ و جغرافیای تاریخی تهران، ری و شمیرانات.
او در روستای آهار از توابع
شمیران بهدنیا آمد. نام پدرش اسماعیل بود.
دورههای ابتدایی و متوسطه را در مدارس تهران به پایان برد.
تحصیلات خود را در دانشگاه تهران، در رشتهی زبان و ادبیات فارسی ادامه داد.
در همین دوره و در همین شهر، در مدارسی مانند حافظ، منوچهری، ایمان و
اتحاد به تدریس پرداخت.
کریمان در سال (۱۳۲۲ هـ.ش) یعنی در آغاز دههی سوم زندگیاش، به دریافت دانشنامهی لیسانس از دانشگاه تهران توفیق یافت.
[ویرایش]
کریمان دو سال بعد از دریافت دانشنامهی لیسانس از دانشگاه تهران یعنی در پاییز سال (۱۳۲۴ هـ.ش) محل خدمت خود را از تهران به قم تغییر داد.
در دبیرستان حکیم نظامی آن شهر که پیشتر در سال (۱۳۱۷ هـ.ش) در دورهی وزارت اسماعیل مرآت (۱۳۱۴- ۱۳۱۸ هـ.ش) تأسیس شده بود، مشغول به تدریس شد.
وی عهدهدار تدریس موادی مانند ادبیات فارسی، عربی و جغرافیا بود.
در این زمان، بسیاری از استادان مجرب در این دبیرستان حضور داشتند و آنجا را به یکی از قطبهای علمی شهر قم تبدیل کرده بودند.
استادانی مانندِ محمدامین ریاحی، امیرحسن یزدگردی، حسن ساداتناصری، محمدحسین بهشتی، ابوالفضل مصفا، مظاهر مصفا و علیاصغر فقیهی بودند.
اقامت در قم سبب شد،
کریمان به این فکر افتد تا از حوزهی علمیه این شهر، نهایت استفاده را ببرد.
او به این منظور، در جلسهی درس کسانی مانند آیات عظام
بروجردی، سید محمد کوهکمرهای (حجت)، صدر، خوانساری، شریعتمدار استرابادی و محمدصادق نصیری سرابی حضور یافت و از محضر ایشان بهرهها برد.
از دیگر اقدامات
کریمان در این دوره، تهیهی نقشهی جامع قم در خرداد سال (۱۳۲۸ هـ.ش) بود که با پای پیاده و پیمودن تمام محلات شهر، به این مقصود جامه عمل پوشاند.
این نقشه را دستمایهی کتابی به نام جغرافیای شهرستان قم کرد که در همین سال در این شهر منتشر ساخت.
اصل این نقشه در کتابخانهی آیتالله مرعشی نگهداری میشود.
[ویرایش]
کریمان در (۱۳۲۸ هـ.ش) در دورهی دکتری ادبیات دانشگاه تهران پذیرفته شد و در سال (۱۳۲۹ هـ.ش) در تهران رحل اقامت افکند.
او در دانشگاه تهران توانست از محضر چهرههای درخشان ادب فارسی مانند
ملکالشعرا بهار، بدیعالزمان فروزانفر،
جلالالدین همایی،
سید کاظم عصّار، محمدتقی مدرسرضوی،
احمد بهمنیار، عبدالعظیم قریب،
فاضل تونی، لطفعلی صورتگر،
سعید نفیسی و
محمود شهابی کسب فیض کند.
ایشان در سال (۱۳۳۵ هـ.ش) موفق به دریافت درجهی دکتری از دانشگاه تهران شد.
عنوان رسالهی دکتری وی
شیخ طبرسی و
تفسیر مجمع البیان بود که به راهنمایی
علیاصغر حکمت صورت گرفت.
کریمان پس از فراغت از تحصیل، تدریس دانشگاهی خود را از دانشگاه تهران آغاز کرد و در ادامه، به استخدام دانشگاه ملی (شهید بهشتی) درآمد.
او تا سال (۱۳۵۸ هـ.ش) در این سمت ماند و در همین سال، و پس از ۴۵ سال تدریس در مقاطع مختلف تحصیلی (از ابتدایی تا دانشگاهی)، بازنشسته شد.
[ویرایش]
کریمان سرانجام پس از یک دوره بیماری طولانی، در تهران درگذشت.
در گورستان وادیالسلام قم به خاک سپرده شد.
[ویرایش]
کریمان پس از پایان تحصیلات و در کنار تدریس، به تحقیق و تألیف روی آورد. در یک نگاه کلی، تحقیقات او در ۳ حوزه صورت گرفت:
اگرچه کریمان، خود به طور مستقل به تصحیح هیچ یک از متون زبان فارسی دست نیازید، ولی به مدت ۱۲ سال در کنار
بدیعالزمان فروزانفر در تصحیح یکی از مهمترین متون کلاسیک زبان فارسی، یعنی کلیات شمس، شرکت داشت.
فروزانفر در سال (۱۳۳۴ هـ.ش) در آغاز تصحیح کلیات شمس، از همکاری امیرحسن یزدگردی برخوردار بود.
یزدگردی که همکار کریمان در مدرسه حکیم نظامی قم و همدورهی او در دورهی دکتری دانشگاه تهران به شمار میرفت، او را به فروزانفر معرفی کرد.
به این ترتیب، پایهی یک همکاری دوازه ساله بین آنها ریخته شد که تا سال (۱۳۴۶ هـ.ش) یعنی تا پایان تصحیح متن کلیات شمس و تنظیم فهرستهای آن، ادامه یافت.
فروزانفر در پایان تمام مجلدات نهگانهی این اثر، از دو همراهش، یعنی یزدگردی و کریمان یاد کرده و هر دو را به فراست، احاطه بر ظرایف، دقایق زبان و ادب فارسی و دانش بسیار ستوده است.
کریمان در سال (۱۳۶۱ هـ.ش) بنیاد دائرةالمعارف تشیع «با هدف تألیف، تدوین و نشر دانشنامهای جامع و مفصل دربارهی فرهنگ و معارف تشیع» در
تهران تأسیس شد.
در آغازِ راهِ این دائرةالمعارف،
بهاءالدین خرمشاهی، به عنوان یکی از مسئولان آن مرکز، طی ملاقاتی با کریمان، توانست نظر موافق او را دربارهی تألیف مقالاتی برای این دانشنامه جلب کند.
همکاری کریمان با این دائرةالمعارف، نزدیک به ۱۰ سال، یعنی تا پایان عمر او ادامه یافت.
در این مدت، وی ۷۰ مقاله برای این دانشنامه نوشت.
این آثار که در دو قالب کتاب و مقاله جای میگیرند و بیشتر آنها منتشر شدهاند، با ۳ موضوع مرتبطاند:
• یک) رجال و تاریخ شیعی؛
• دو) ادب فارسی؛
• سه) جغرافیا؛
قسمت جعرافیا با چند رویکرد است:
• با رویکرد به جغرافیای تاریخی (در حوزهی تهران،
ری و
شمیرانات)؛
• جغرافیای اساطیری شاهنامه.
آثار کریمان در حوزهی جغرافیا ( تاریخی و اساطیری)، مشتمل بر ۷ کتاب و بیش از ۴۰ مقاله است که عمدهی آنها چاپ و منتشر شدهاند.
آثاری مانند ری باستان، برخی از آثار برجا مانده از ری قدیم، تهران در گذشته و حال، قصران.
[ویرایش]
از میان این آثار، کتاب قصران (کوهسران) مستقیماً به جغرافیای تاریخی منطقهی وسیعی ازجمله شمیران مربوط میشود.
به باور کریمان (ص ۱۰)، قصران دارای محدودهای با این مشخصات بوده است: از جنوب به کوه بیبی شهربانو، از شرق به کوه دماوند، از شمال به نور مازندران و از غرب به درهی کرج.
کتاب قصران در ۲ جلد و ۳ باب فراهم آمده است.
• باب اول شامل ۴ فصل است و موضوعاتی چون: تاریخچه، حدود، ویژگیهای جغرافیایی، آثار تاریخی، آبادیها و رجال
قصران را در بردارد.
• باب دوم در دو فصل فراهم آمده است و مشتمل بر چنین مباحثی است: دین، مذهب و زیارتگاههای قصران.
• باب سوم در دو فصل است و مربوط به گویش، ضربالمثلها و مردمشناسی قصران میشود.
[ویرایش]
[ویرایش]
•
میرانصاری، علی، دانشنامه تهران بزرگ، مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی، برگرفته از مقاله «حسین کریمان»، ص۱۲۹۹.
