|
| ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
جماران jamārān، روستایی باستانی با نام پیشین جاموران در قصران خارج ری، اکنون محلهای مهم در منطقهی ۱ شمیران تهران است. قدمت این منطقه به پیش از اسلام بازمیگردد. در دورهی قاجار، با پایتخت شدن تهران، جماران به ییلاقی محبوب تبدیل شد. این روستا در گذشته متکی بر کشاورزی و باغداری بود و دارای امکاناتی نظیر مسجد و حمام بود. در دههی (۱۳۴۰ هـ.ش) با گسترش تهران، جماران به یکی از محلههای شمالی شهر پیوست. پس از انقلاب اسلامی، با اقامت امام خمینی، جماران به کانون مهمی برای تصمیمگیریها و هدایت کشور تبدیل شد و شهرت جهانی یافت. با وجود ساختوسازهای جدید، این محله همچنان بخشی از هویت تاریخی خود را حفظ کرده است. [ویرایش] ۱ - معرفی جمارانجماران روستایی کهن از توابع قصران خارج و امروزه محلهای در شمیران واقع در منطقهی ۱ شهرداری تهران واقع است. [ویرایش] ۲ - تاریخچهدر منابع تاریخی از جماران با نام جاموران، از توابع ری در قصران خارج یاد شده است. [۱]
عطاردی قوچانی، عزیزالله، مشایخ فقه و حدیث، تهران، ۱۳۷۳ ش، ص۲۳.
[۲]
برقعی، علیاکبر، راهنمای دانشوران، ج۱، قم، ۱۳۲۸ ش، ص۱۲۶.
ظاهراً برای نخستینبار، نام جماران به صورت جاموران، در اشاره به محدثی شیعی به نام ابوعبداللٰه جامورانی رازی که احتمالاً در سدهی (۳ هـ.ق) میزیسته است. از سوی احمد بن محمد برقی (د ۲۷۴ هـ.ق) [۳]
برقی، احمد، المحاسن، به کوشش جلال الدین محدث ارموی، ج۲، تهران، ۱۳۳۰ ش/ ۱۳۷۰ ق، ص۳۹۰.
و محمد بن حسن صفار (د ۲۹۰ هـ.ق) [۴]
صفار، محمد، بصائر الدرجات، تهران، ۱۳۶۲ ش/ ۱۴۰۴ ق، ص۳۶۶.
یاد شده است.به نوشتهی رافعی قزوینی پس از فتوحات عربها در ایران و دستیابی آنان به سرزمین ری، سپاهیان عرب در چند نقطهی آن از جمله جاموران یا جماران مستقر شدند. [۵]
رافعی قزوینی، عبدالکریم، التدوین فی اخبار قزوین، به کوشش عزیزالله عطاردی، ج۱، تهران، ۱۳۷۶ ش، ص۶۴-۶۵.
اگر این نوشته درست باشد، میتوان گفت که جاموران یا جماران در زمان فتوحات عربها در ایران، روستایی آباد بوده است و دیرینگی آن نیز به پیش از اسلام باز میگردد. [ویرایش] ۳ - جایگاه جماران در دوره قاجاراز تاریخ جماران تا پیش از دوره قاجار آگاهیای بیش از این در دست نیست. تنها میدانیم پس از آنکه آقا محمد خان قاجار تهران را به پایتختی برگزید، روستاهای کوهپایههای شمیران، از جمله جماران به تابستانگاه و تفرجگاه تهرانیان بدل شد و مورد توجه قرارگرفت. [۶]
اعتمادالسلطنه، محمدحسن، مرآة البلدان، به کوشش عبدالحسین نوایی و هاشم محدث، ج۴، تهران، ۱۳۶۸ ش، ص۲۲۵۰.
از آن پس، در منابع تاریخی ذیل شرح سفرهای ییلاقی شاهان قاجار یا در سفرنامهها از این روستاها یاد شده است. در دوره ناصری، جماران دارای چند باب دکان از قبیل عطاری، بقالی، قصابی و حدود ۴۰ تا ۵۰ باب خانه، یک حمام، مسجد و تکیه بوده است. آقا سید محمدباقر جمارانی از اعیان و روحانیان آن زمان در جماران املاک، قنات، باغ و عمارتی ممتاز داشته است. [۷]
اعتمادالسلطنه، محمدحسن، مرآة البلدان، به کوشش عبدالحسین نوایی و هاشم محدث، ج۴، تهران، ۱۳۶۸ ش، ص ۲۲۵۰.
[ویرایش] ۴ - شیوع بیماری وبادر ذیل وقایع سال (۱۲۶۹ هـ.ق) آمده است که در برخی از روستاهای شمیران از جمله جماران، بیماری وبا شیوع پیدا کرده بود. [۸]
اعتمادالسلطنه، محمدحسن، مرآة البلدان، به کوشش عبدالحسین نوایی و هاشم محدث، ج۲، تهران، ۱۳۶۸ ش، ص۱۱۶۰.
[ویرایش] ۵ - شغل و محصولات روستااهالی جماران در آن دوره، بیشتر به کار کشاورزی اشتغال داشتند و برخی دیگر نیز به باغداری یا به صورت محدود به دامداری میپرداختند. گندم، جو، صیفیجات و میوه از محصولات کشاورزی آنجا به شمار میرفت. [ویرایش] ۶ - منبع تامین آب روستاآب مورد نیاز اهالی برای آشامیدن و کشاورزی از چند رشته قنات و آب رودخانه دربند تأمین میشد. قنات حاجی سید محمدباقر، قنات آقا سید ابراهیم جمارانی، قنات ده، قنات سر استخر، قنات درهی جنی و قنات جوستان از قناتهای مشهور جماران به شمار میرفته است. [ویرایش] ۷ - باغهای معروف جماراناز باغهای معروف جماران نیز میتوان به باغ برکج، باغ جوستان، باغ سولک، باغ سیت و باغ سید محمدباقر جمارانی اشاره کرد. [۹]
اعتمادالسلطنه، محمدحسن، مرآة البلدان، به کوشش عبدالحسین نوایی و هاشم محدث، ج۴، تهران، ۱۳۶۸ ش، ص۲۲۵۰.
[۱۰]
ستوده، منوچهر، جغرافیای تاریخی شمیران، ج۱۱، تهران، ۱۳۷۱ ش، ص۳۰۴-۳۰۶.
[ویرایش] ۸ - جمعیت جمارانجماران در سالهای میانی دههی (۱۳۳۰ هـ.ش) دارای ۷۳۸ تن جمعیت بوده است و در تابستانها حدود ۲۰ خانوار به این جمعیت افزوده میشد. [۱۱]
فرهنگ جغرافیایی ایران (آبادیها)، استان مرکزی، دایره جغرافیایی ستاد ارتش، ج۱، تهران، ۱۳۲۸ ش، ص۵۲.
در سرشماری سال (۱۳۳۵ هـ.ش) جمعیت روستای جماران به ۱۸۰‘۱ تن افزایش یافت. [۱۲]
گزارش مشروح حوزه سرشماری تهران، وزارت کشور، ۱۳۷۷ ش، ص۲.
که حکایت از آبادانی آنجا دارد.روستای جماران نیز همانند دیگر روستاهای شمیران، با گسترش کالبدی شهر تهران در دههی (۱۳۴۰ هـ.ش) به یکی از محلههای شمال شهر تهران بدل شد. [ویرایش] ۹ - وضعیت کنونیبا وجود دیرینگی بسیار جماران، این منطقه حتى تا به امروز نیز بخشی از هویت تاریخی خود را حفظ کرده است. همچنان میتوان خانههای قدیمی کاهگلی با سقفهای چوبی و کوچههای تنگ و باریک را در آن مشاهده کرد. گرچه در سالهای پس از پیروزی انقلاب اسلامی در پی ساخت و سازها شماری از خانههای قدیمی و باغهای مصفای آن تخریب و به آپارتمان بدل شدهاند. [۱۳]
«مروری بر تاریخ جماران»، محله جماران (مل ).
[ویرایش] ۱۰ - کانون تصمیمگیری و هدایت ایرانجماران پیش از پیروزی انقلاب اسلامی، محل رفتوآمد بسیاری از چهرههای مبارز روحانیت بود. پس از انقلاب اسلامی نیز حضور و سکنا گزیدن امام خمینی در این محله موجب شد تا جماران به کانون تصمیمگیری و هدایت ایران بدل شود و شهرتی جهانی پیدا کند. [۱۴]
«مروری بر تاریخ جماران»، محله جماران (مل ).
امام خمینی در سال (۱۳۵۹ هـ.ش) در محلهی جماران اقامت گزید و در حسینیهای در همان محل به سخنرانی میپرداخت. سرانجام در سال (۱۳۶۸ هـ.ش) در بیمارستان فوق تخصصی قلب جماران واقع در مجاورت محل اقامتش درگذشت. [ویرایش] ۱۱ - چهره های سرشناس جماراناز چهرههای سرشناس جماران میتوان از آیتالله سید حسن امامجمارانی، سید محمدباقر جمارانی، سید جعفر هاشمی جمارانی، سزاوار تنکابنی و وحید تنکابنی نام برد. [ویرایش] ۱۲ - مراکز تاریخی، مذهبی و آثار طبیعی جماران• حمـام قدیمی جماران با مساحتی حدود ۳۰۰ مـ۲ تا سالهای دههی (۱۳۷۰ هـ.ش) موجود بود؛ • مغازه عطاری با قدمتی ۱۵۰ساله؛ • بوستان جماران؛ • مسجد جامع جماران واقع در کوچه نیایش با مساحت ۹۰۰ مـ۲؛ • دو درخت چنار ۸۰۰ ساله واقع در میدان جماران از مراکز تاریخی، مذهبی و آثار طبیعی جماران به شمار میآید. اهالی محله جماران در شبهای جمعه پیرامون درخت چنار که به زیارتک معروف است، شمع روشن میکنند و نذری میدهند. [۱۵]
«جماران و سمبلهایش»، همشهری آنلاین (مل ).
[ویرایش] ۱۳ - محلههای جمارانامروزه (۱۳۸۸ هـ.ش) جماران از دو محلهی بالا و پایین تشکیل شده است که هنوز هم به همین نام معروفاند. [۱۶]
«جماران»، کتاب اول (مل ).
محلهی جماران از جنوب به محله دزاشیب، از شرق به منظریه، از غرب به محله امامزاده قاسم و از شمال به حصارک محدود میشود. [۱۷]
محمودیان، علیاکبر و دیگران، اطلس شهرستان شمیران، تهران، ۱۳۸۱ ش، ص۲۰.
[۱۸]
Hamshahrionline, www.hamshahrionline.ir/ newspaper-arch / vijenam/ Mahal/ ۱۳۸۳/ Mahele/ ۸۳۰۷۲۳/ _vije.html (acc. Jun. ۲۹, ۲۰۰۹)
[۱۹]
Ketabeavval, www.ketabeavval.ir/ Tehran/ ۸۰۴.aspx (acc. Jun. ۲۹, ۲۰۰۹)
[۲۰]
Mahallejamaran, http:/ / mahallejamaran.blogfa.com (acc. Jun. ۲۹, ۲۰۰۹).
[ویرایش] ۱۴ - پانویس
[ویرایش] ۱۵ - منبع•موسوی زاده، حسن، مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی، دانشنامه تهران بزرگ، برگرفته از مقاله «جماران»، ص۶۹۱. |
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
