|
| ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
حصاربوعلی، مسجد جامع و تکیهها masjed(d-e) jāmeʾ va te(a)ky(iy)ehā-ye hesār bū-ʾalī، مسجد حصار بوعلی در نیاوران قرار دارد. با قدمتی از دورهی قاجار یا ناصری موجود است. در سال (۱۳۴۷هـ.ش) بازسازی شد و آیتالله سید محمدتقی حکیم برای سالها امام جماعت آن بودند. این مسجد علاوه بر اقامهی نماز، میزبان کلاسهای آموزشی و رویدادهای مذهبی چون شبهای احیاست و در دوران انقلاب اسلامی نیز نقشی مهم ایفا کرده است. محلهی حصاربوعلی دارای دو تکیه است: تکیهی پایین (بزرگ)، قدیمیتر و مربوط به دوران قاجار، که میزبان مراسم محرم، شبهای قدر و انتخابات محلی است. تکیهی بالا (آقا) که ظاهراً یادگاری از کامران میرزا قاجار است، در سال (۱۳۷۳ هـ.ش) به درمانگاه خیریه تبدیل شد. علاوه بر مراسم مذهبی، دارای بسیج خواهران و صندوق قرضالحسنه است. هر دو مرکز نقش کلیدی در فعالیتهای مذهبی و اجتماعی محله ایفا میکنند. [ویرایش] ۱ - معرفی تکیهها و مسجد حصاربوعلیتکیههای و مسجد حصاربوعلی مسجد و دو تکیه که در محله حصاربوعلی واقع است.. [ویرایش] ۲ - مسجد جامع حصاربوعلیاین مسجد با مساحتی حدود ۳۰۰ مـ۲ در خیابان شهید باهنر (نیاوران)، ایستگاه قنات، تقاطع خیابانهای عسکریان و ناطقیان واقع شده است. [ویرایش] ۳ - قدمت مسجدبه گفتهی برخی از مردم محل، پیشینهی این مسجد به اوایل دورهی قاجار (ح ۱۲۰۰ هـ.ق/ ۱۷۸۶ م) و به گفتهی برخی دیگر به دورهی ناصری بازمیگردد. بنابر سنت متداول دورهی ناصری، ساختن مسجد، حسینیه و تکیه توسط مردم روستاهای شمیران رایج بوده است و احتمالاً این مسجد نیز در آن دوره به دست اهالی روستای حصار بوعلی ساخته شده است. [۱]
«حصاربوعلی»، کتاب اول (بش ).
[۲]
مهرپارسا، روحالله، آشنایی با فعالیتهای مسجد جامع حصاربوعلی، تهران، ۱۳۸۳ ش، ص۲.
[۳]
«گذری بر مسجد جامع ده حصار بوعلی»، همشهری محله، تهران، ۱۳۸۴ ش، شم ۹۳، همشهری ... ۱ (بش ).
در سال (۱۳۴۷ هـ.ش) مسجد جامع حصاربوعلی بازسازی شده است. [ویرایش] ۴ - برگزاری کلاس و مراسم در مسجدامامت جماعت این مسجد از (۱۳۴۰ هـ.ش) تا زمان تألیف این مقاله سال (۱۳۸۸ هـ.ش) بر عهدهی آیتالله سید محمدتقی حکیم (ه م) بوده است. در این مسجد تنها نماز مغرب و عشا بهصورت جماعت برگزار میشود؛ اما در ماه رمضان همهی نمازها بهصورت جماعت است. در روزهای دوشنبه و پنجشنبه نیز کلاسهای شرح نهجالبلاغه و تفسیر قرآن در این مسجد دایر است. [۴]
مهرپارسا، روحالله، آشنایی با فعالیتهای مسجد جامع حصاربوعلی، تهران، ۱۳۸۳ ش، ص۲.
[۵]
مهرپارسا، روحالله، «آیین رمضان در محلههای تهران»، ایران، تهران، ۱۳۸۷ ش، شم ۴۰۳۵.
[ویرایش] ۵ - جایگاه مسجد در دوران انقلاب اسلامیمسجد جامع حصاربوعلی در دورهی پیش از انقلاب اسلامی، بهسبب نزدیکی آن به کاخ نیاوران، همواره زیر نظر مأموران امنیتی بود. ازاینرو، تبلیغات در این مسجد به روشهای مختلفی از قبیل سخنرانی در مجالس ترحیم، سوگواری و جشنهای مذهبی صورت میگرفت. از جملهی سخنرانان این مجالس میتوان به افرادی چون حجتالاسلام والمسلمین علیاکبر ناطق نوری، حجتالاسلام والمسلمین علی حجتی کرمانی، و شهید شیخ فضلالله محلاتی اشاره کرد. شماری از مبارزان این مسجد نیز در ضمن فعالیتهای خود در جریان انقلاب اسلامی و نیز دوران جنگ با عراق، به شهادت رسیدند. [۶]
مهرپارسا، روحالله، آشنایی با فعالیتهای مسجد جامع حصاربوعلی، تهران، ۱۳۸۳ ش، ص۳و ۶.
[ویرایش] ۶ - فعالیتهای مسجددر این مسجد هر سال در آغاز ماه رمضان، قاب عکسی قدیمی در کنار درِ ورودی مسجد نصب میشود. در چارچوب این قاب شمایلی از امام علی (علیهالسلام) با شمشیری خونآلود و تصویری از قرآن که لکههای خون بر صفحات آن دیده میشود، تعبیه شده است. گفته میشود که این قرآن همان قرآنی است که در محراب محل شهادت امام علی(علیهالسلام) بوده است و هماکنون در موزهی قاهره نگهداری میشود. در زیر این تصویر نیز ابیاتی با خط نستعلیق در سوگ امام علی (علیهالسلام) نقش بسته است. [۷]
مهرپارسا، روحالله، «آیین رمضان در محلههای تهران»، ایران، تهران، ۱۳۸۷ ش، شم ۴۰۳۵.
از ویژگیهای این مسجد جامع میتوان به برگزاری مراسم شب احیاء در آن اشاره کرد. شرکتکنندگان مراسم شبزندهداری ماه رمضان در مسجد جامع حصار ـ بوعلی، بیشتر جوانانی از محلههای شمیران و حتى حومهی تهران هستند. افزون بر شبستان مسجد و بالکن آن، تکیهی بزرگ [۸]
نک : دنبالهی مقاله
ــ جنب مسجد جامع ـ و طبقهی بالای تکیه را نیز مملو از جمعیت میکنند. [۹]
مهرپارسا، روحالله، «آیین رمضان در محلههای تهران»، ایران، تهران، ۱۳۸۷ ش، شم ۴۰۳۵.
برگزاری کلاسهای آموزشی قرآن و احکام دینی برای نونهالان و نوجوانان، کلاسهای کامپیوتر و نیز تشکیل شورای ورزشی حصاربوعلی از جملهی برنامههای آموزشی ـ فرهنگی و ورزشی این مسجد بهشمار میآیند. در این مسجد گروهی موسوم به «گروه شهید علی خان سفید» و همچنین صندوق قرضالحسنه دایر است. [۱۰]
«گذری بر مسجد جامع ده حصار بوعلی»، همشهری محله، تهران، ۱۳۸۴ ش، شم ۹۳، همشهری ... ۱ (بش ).
[ویرایش] ۷ - تکیههای حصاربوعلیحصاربوعلی از معدود محلههای شمیران است که دارای دوتکیه به نامهای تکیهی بزرگ یا تکیهی پایین، و تکیهی آقا یا تکیهی بالا است. [ویرایش] ۸ - تکیه پایینتکیهی پایین که از تکیهی بالا کهنتر است و برخی از آگاهان محلی پیشینهی آن را به دورهی ناصری بازمیگردانند، جنب مسجد جامع حصاربوعلی واقع شده است. ۸.۱ - معماری تکیه پایینمعماری این تکیه هماهنگ با معماری دورهی قاجار مشتمل بر مصالح خشت و گِل بوده است. در ضلع جنوبی این تکیه یک مجموعهی پلکانی دیده میشود که با چراغهای تکپایه و شمعدانهای برنز و ترمههای یزدی و گلدانهای گل تزیین شده است. دوگوشوارهی دوطبقه در دو طرف این مجموعهی پلکانی و همچنین یک طاقنما، ضلع جنوبی را تکمیل میکنند. ضلع خاوری نیز با ۳ طاقنما و یک تالار فوقانی با سقف چوبی پیش رو است. شمال تکیه، تالار بزرگ سراسری است. ضلع باختری هم با ۳ طاقنما و دو گوشواره در دو طبقه در دو سوی سردرِ ضربی نمایان است. در مرکز تکیه نیز سکویی چهارگوش به بلندی ۷۰ سانتیمتر وجود دارد که صحنهی نمایش تعزیه است. در این تکیه در مراسم سوگواری، علامتگردانی نیز میکنند. [۱۱]
بابامهر، «تکیه حصـاربوعلی، حسینیه پیرشمیران»، همشهری، تهـران، ۱۳۸۲ ش، شم ۳۲۳‘ ۳ (بش ، همشهری ... ۲).
بهموجب حکایتی که اهالی محل از دورهی رضا شاه نقل میکنند، در آن دوره به بهانهی ساختن مدرسه و یا بنای دیگری دستور تخریب مسجد جامع و تکیه داده شده بود. در همان ابتدای کار و پس از وارد کردن ضرباتی به دیوارهای خشتی و گلی تکیه، از میان دیوارهها زنبورهایی به بیرون پراکنده شدند و کارگران از ترس نیش آنها از محل دور شدند. پس از این واقعه کارگران به حرمت این تکیه دست از کار کشیدند و آنجا را ترک کردند و این تکیه به همان صورت باقی ماند. [۱۲]
مهرپارسا، روحالله، «زیرگوش کاخ نیاوران/ ده حصاربوعلی و ناگفتههایی از خاطرات انقلاب»، ایران، تهران، ۱۳۸۶ ش، شم ۳۸۵۳، ص۹.
۸.۲ - برگزاری مراسم در تکیه پایینهر سال در دههی اول و دوم ماه محرم در تکیهی پایین و مسجد جامع حصاربوعلی مراسم سوگواری و سخنرانی برگزار میشود. آشپزخانهی این تکیه، وسیع و مجهز است و در این روزها شمار بسیاری از سوگواران را اطعام میکند. همچنین این تکیه در شبهای قدر از هنگام افطار میزبان روزهداران است که هر شب به طور متوسط ۰۰۰‘ ۳ تن در آنجا اطعام میشوند. مجالس ترحیم اهالی محلهی حصار بوعلی و همچنین کلیهی برنامههای انتخابات مجلس، ریاست جمهوری، خبرگان و شورایاری در این تکیه برگزار میشود. [۱۳]
مهرپارسا، روحالله، آشنایی با فعالیتهای مسجد جامع حصاربوعلی، تهران، ۱۳۸۳ ش، ص۵.
در روز عید فطر و طبق سنتی دیرین، اهالی محل بهصورت گروهی به منزل آیتالله حکیم میروند و او را با تکریم فراوان و سردادن شعار خاصی، برای اقامهی نماز عید به تکیه پایین میبرند. این تکیه که توسط هیئت امنا زیر نظر آیتالله حکیم اداره میشود، دارای شرکت تعاونی مصرف است که مایحتاج اهالی محـل را تـاحدی تأمیـن میکند. [۱۴]
مهرپارسا، روحالله، «آیین رمضان در محلههای تهران»، ایران، تهران، ۱۳۸۷ ش، شم ۴۰۳۵.
[۱۵]
«حصاربوعلی»، کتاب اول (بش ).
[ویرایش] ۹ - تکیه بالاتکیهی دیگر محلهی حصار بوعلی تکیهی بالا یا تکیهی آقا یا حسینیهی حصاربوعلی نام دارد که در خیابان سعیدی (مهماندوست) واقع شده است. ۹.۱ - تاریخچه تکیه بالااین تکیه ظاهراً از یـادگارهای کامـران میـرزا نـایـبالسلطنـه ــ فـرزنـد ناصرالدین شاه قاجار ــ بوده است. گفته میشود که باغ کامرانیه پس از مرگ کامران میرزا، در سال (۱۳۰۷ هـ.ش) به دست ورثهی او فروخته شد، اما قطعهزمینی به مساحت ۰۰۰‘۱ مـ۲ از آن باغ باقی ماند و برای ساختن تکیهای در نظر گرفته شد. [۱۶]
«تکیه آقا (تکیه بـالا)»، حصاربوعلی (بش ).
در آن دوره نمایش ویژهای با نام «روز محشر» در این تکیه اجرا میشده است. [۱۷]
مهرپارسا، روحالله، «آیین رمضان در محلههای تهران»، ایران، تهران، ۱۳۸۷ ش، شم ۴۰۳۵.
۹.۲ - معماری تکیه بالاتکیهی بالا مشتمل بر دو طبقه است. ابتدا در طبقهی نخست ۳ مغازه ساخته شد تا منبع درآمدی برای حسینیه باشد و در طبقهی دوم نیز فعالیتهای ادارهی بازرگانی و توزیع اقلام بسیج اقتصادی در دورهی جنگ ایران و عراق صورت میگرفت. اما بعدها در سال (۱۳۷۳ هـ.ش) به پیشنهاد آیتالله حکیم، طبقهی دوم به درمانگاه خیریه بدل شد. این درمانگاه با مدیریت هیئت امنایی به سرپرستی آیتالله حکیم اداره میشود. [۱۸]
«درمانگاه خیریه حصاربوعلی»، حصاربوعلی (بش ).
۹.۳ - برگزاری مراسم در تکیه بالادر ۱۰ شب نخست ماه صفر در تکیهی بالا مراسم سوگواری برگزار میشود و در طول سال نیز هیئت انصارالحسین محلهی حصاربوعلی در شبهای جمعه در این تکیه مراسمی برگزار میکند. بسیج خواهران، آشپزخانه، صندوق قرضالحسنه و گروه مقاومت بسیج شهید غلامرضا حسینی از دیگر بخشهای وابسته به این تکیهاند. [۱۹]
مهرپارسا، روحالله، آشنایی با فعالیتهای مسجد جامع حصاربوعلی، تهران، ۱۳۸۳ ش، ص۵-۴.
[۲۰]
مهرپارسا، روحالله، «آیین رمضان در محلههای تهران»، ایران، تهران، ۱۳۸۷ ش، شم ۴۰۳۵.
[ویرایش] ۱۰ - پانویس
[ویرایش] ۱۱ - منبع• موسویزاده، حسن، مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی، دانشنامه تهران بزرگ، برگرفته از مقاله «تکیههای حصاربوعلی»، ص۷۷۸. ردههای این صفحه : تکیه های تهران | دانشنامه تهران بزرگ
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
