|
| ||||||||||||||||||||||
آقا محمدجعفر نایب، تکیه te(a)ky(iy)e-ye āqā mohammad-jaʾfar-e nāyeb، بنایی تاریخی که در محله سنگلج تهران در دوران قاجار واقع است. این تکیه در نقشه نجمالدوله (۱۸۹۲ م) ثبت شده، اما در نقشههای کرشیش و برزین به چشم نمیخورد. در سال (۱۲۶۹ هـ.ق) این تکیه جزو ۱۲ تکیه ثبتشده در محله سنگلج بوده است. ظاهراً آقا محمدجعفر نایب، علاوه بر داشتن تکیه، صاحب قنادی و شمعریزی نیز بوده است. در سال (۱۳۲۰ هـ.ق)، خانه آقا محمدجعفر نایب در پاتوق نایب محمدعلی نیز ثبت شده است. به نظر میرسد تکیه در طول زمان وضعیت نامعلومی داشته و در دهه (۱۳۱۰ هـ.ق) به ملک مسکونی آقا محمدجعفر نایب تبدیل شده است. تکیه در گذشته در کوچهای واقع شده بود که امروزه به کوچه امانی تغییر نام یافته و در نزدیکی خیابان کارکن اساسی و خیابان خیام قرار دارد. [ویرایش] ۱ - معرفی تکیه آقا محمدجعفر نایبتکیه آقا محمدجعفر نایب بنایی که در محلهی سنگلج در تهران روزگار قاجارها واقع بوده است. [ویرایش] ۲ - موقعیت آن در نفشههادر «نقشه نجمالدوله» (۱۳۰۹ هـ.ق/ ۱۸۹۲ م) از دارالخلافه، در قسمت شرقی محلهی سنگلج و جانب غربی پاچنار، خیابانی با امتداد شرق به غرب کشیده شده است که به خیابان بازارچه معیرالممالک منتهی میشود. در ضلع شمال شرقی این خیابان، کوچهی بنبستی به سمت شمال منشعب گشته که نام تکیهی آقا محمدجعفر نایب در کنار آن نوشته شده است. [ویرایش] ۳ - شواهد نقشههانجمالدوله در این قسمت نام تکیه را بدون علامت تکیه درج کرده است. [۱]
اطلس تهران قدیم، ص۸۵.
در نقشههای کرشیش و برزین، نام و نشانی از تکیهی آقا محمدجعفر نیست، اما در آمار سال (۱۲۶۹ هـ.ق) از تهران در محلهی سنگلج، ۱۲ تکیه ثبت گشته که تکیهی آقا محمدجعفر نایب یکی از آنها است. [۲]
آمار دارالخلافۀ تهران، به کوشش سیروس سعدوندیان و منصوره اتحادیه، تهران، ۱۳۶۸ ش، ص۲۵۵.
ثبت این تکیه نشان میدهد که در هر دو نقشهی کرشیش و برزین ترسیم آن از قلم افتاده است. [ویرایش] ۴ - پیشینه آقا محمد جعفر نایبدر آمار سال (۱۲۶۹ هـ.ق) در ذیل دکاکین پاچنار در نزدیکی تکیه، یک باب قنادی و یک باب شمّاعی (شمعریزی) به نام «آقا محمدجعفر نایب فراشخانهی مبارکه» ثبت شده است. این دادهها میتواند اشارهای به پیشینهی آقا محمدجعفر باشد. [ویرایش] ۵ - آمار تکیههادر آمار اخضرعلیشاه از دارالخلافه، در (۱۳۲۰ هـ.ق) شمار تکیههای محلههای سنگلج ۹ باب شمارش شده، [۳]
آمار دارالخلافه تهران، به کوشش سیروس سعدوندیان و منصوره اتحادیه، تهران، ۱۳۶۸ ش، ص۳۵۵.
که نشان از کاهش ۳ باب تکیه در فاصلهی حدود نیم قرن، در آن محله است.در آمار اخضرعلیشاه، در شرح عمارتهای واقع در پاتوق نایب محمدعلی، خانهی آقا محمدجعفر نایب نیز ثبت گشته است. [۴]
آمار دارالخلافه تهران، به کوشش سیروس سعدوندیان و منصوره اتحادیه، تهران، ۱۳۶۸ ش، ص۴۶۲.
گمان میرود نجمالدوله در جانمایی تکیهی آقا محمدجعفر نایب بدون علامت تکیه اشتباه نکرده است. گرچه، تکیهای که از سالها قبل در آنجا دایر بوده، گویا در زمان ترسیم نقشه وضعیت نامعلومی داشته است. [ویرایش] ۶ - تغییر کاربریدر دههی (۱۳۱۰ هـ.ق) به ملک مسکونی آقا محمدجعفر نایب بدل گشته است. کوچهای که این تکیه و پس از آن، خانهی آقا محمدجعفر در آن واقع بوده است. ای کوچه بنابر نقشهی امروزهی شهر تهران (۱۳۹۸ هـ.ش)، به کوچه امانی تغییر نام یافته است که در ضلع شمال شرقی خیابان کارکن اساسی، منشعب از خیابان خیام قرار دارد. [۵]
نقشه تهران.
[ویرایش] ۷ - پانویس
[ویرایش] ۸ - منبع• مرادخانی، امیرحسین، مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی، دانشنامه تهران بزرگ، برگرفته از مقاله «تکیه آقا محمدجعفر نایب»، ص۴۲۷. ردههای این صفحه : تکیه های تهران | دانشنامه تهران بزرگ
|
||||||||||||||||||||||
