|
| ||||||||||||||||||||||||||
سرقلعه، تپه tappe-ye sar-qalºe، تپهای تاریخی در شمالشرقی روستای لواسان بزرگ و در ارتفاع ۲۳۵۲ متر از سطح دریا قرار دارد این تپه، که هستهی مرکزی یک قلعهی کهن (ارگ یا حاکمنشین) بوده است. در گذشته دارای بخشهای شارستان و ربض نیز بوده که اکنون به مناطق مسکونی و باغ بدل شده است. ابعاد کنونی آن حدود ۱۵۰×۱۰۰ متر است. چهار بخش اصلی تپه شامل: ۱) بخش شمالی با پراکندگی سفال و مصالح معماری؛ ۲) بخش مرکزی بهعنوان بلندترین و مهمترین قسمت؛ ۳) بخش جنوبغربی با آثار حفاری؛ ۴) بخش جنوبی محل احتمالی بناهای عمومی. مصالح بهکاررفته شامل سنگ لاشه، سنگ رودخانهای، خشت، آجر و ملاتهای گل، گچ سنتی و ساروج است. یافتهها شامل سفالهای اسلامی و تاریخی و بقایای معماری است. قدمت محوطه از دوران تاریخی تا اواسط قاجار و اوج رونق آن سدههای (۶ تا ۱۱ هـ.ق) است. این اثر در مهر (۱۳۸۲هـ.ش) با شماره ۱۰۳۶۴ در فهرست آثار ملی ایران ثبت شده است. [ویرایش] ۱ - معرفیتپه سرقلعهتپه سرقلعه تپهای تاریخی که در شمال شرقی روستای لواسان بزرگ واقع است. تپهی سرقلعهی لواسان بزرگ در مهرماه (۱۳۸۲ هـ.ش) با شماره ۳۶۴‘۱۰ در فهرست آثار ملی ایران ثبت شد. [ویرایش] ۲ - موقعیت جغرافیاییاین تپه در موقعیت جغرافیایی °۵۱ و ´۴۷ طول شرقی، °۳۵ و ´۴۹ عرض شمالی و در ارتفاع ۲۳۵‘۲ متر از سطح دریا قرار گرفته است. تپهی سرقلعه از سمت شمال شرقی متصل به بافت روستای لواسان بزرگ، از جنوب به مسجد جامع امام حسن عسکری (علیهالسلام)، و از غرب به بقعه امامزاده احمد بن موسی بن کاظم (ع) (خواجه سلطان احمد) منتهی میشود. [ویرایش] ۳ - ویژگیهای کلی تپهتپهی سرقلعـه کـه در جهت شمال شرقی ـ جنوب غربی کشیده شده، حدود ۱۵۰ متر طول، و حدود ۱۰۰ متر عرض دارد، اما قطعاً ابعاد آن در گذشته بیشتر بوده است. ۳.۱ - کاربری تاریخیبه نظر میرسد آنچه امروز به عنوان تپهی سرقلعه نامیده میشود، بخش ارگ یا حاکمنشین قلعه بوده است. بخش عامهنشین یا شارستان آن به مرور ایام و با پایان دوران قلعهنشینی و قلعهداری (اواخر حکومت قاجار) و با تقویت حکومت مرکزی، تخریب و به مزرعه، باغ و خانههای مسکونی تبدیل شده است. ۳.۲ - وضعیت کنونیاکنون در گرداگرد تپهی سرقلعه خانههایی احداث شده که در حیاط آنها شواهد معماری تاریخی قابل رؤیت است. ساکنان این خانهها میگویند که هنگام پیکنی یا حفر چاه در خانههایشان، به شواهد فرهنگی بسیار نظیر سفال، اجاق، تنور و بقایای دیوارها برخورد میکنند. از اینرو، تپهی سرقلعهی روستای لواسان را میتوان مانند بسیاری از مناطق مسکونی ایران، نقطهی مرکزی لواسان بزرگ دانست که نامش در بسیاری از متون تاریخی و جغرافیایی آمده است. [ویرایش] ۴ - بخشهای تپهاین قلعه مانند همهی قلعههای استقراری بهخصوص قلعههای دشتی، دارای ۳ بخش مجزا که عبارتند از: • ارگ یا حاکمنشین؛ • شارستان یا عامهنشین؛ • ربض یا کشتزارها و باغهای اطراف آن بوده است. در شرایط فعلی شامل ۴ قسمت به هم پیوسته است که از شمال به جنوب عبارتاند از:
[ویرایش] ۵ - مصالح بهکاررفته در بناهای تپهمصالح بهکاررفته در بناهای تپهی سرقلعه عبارتاند از: سنگ لاشه و سنگهای کف رودخانهای، خشت و آجر و به فراخور هر قسمت نیز از ملاط گل، گچ سنتی و یا ساروج استفاده شده است. [ویرایش] ۶ - یافتههای باستانشناسیدر باغها و کشتزارهای پیرامون تپهی سرقلعه و همچنین در سطح و پیرامون آن و بهخصوص در لابهلای خاکهای انباشته شده از حفاری غیرمجاز، صدها قطعه سفال مربوط به دوران اسلامی یافت میشود که حکایت از غنای فرهنگی محل و تداوم حیات و استقرار انسان دارد. همچنین مقداری سفال مربوط به دورهی تاریخی نیز دیده میشود که به نظر میرسد تنوع و فراوانی آنها در لایههای زیرین بیشتر باشد. [ویرایش] ۷ - قدمت تپهبا توجه به مجموعهی شواهد فرهنگی و سفالهای یافتشده از سطح و پیرامون تپهی سرقلعه، میتوان قدمت آن را از دوران تاریخی تا اواسط دورهی قاجار تعیین کرد. از زمان قاجار به بعد به مرور ساکنان روستا خانههای خود را به بیرون قلعه منتقل کردند و قلعه رو به تخریب نهاد. گمان میرود اوج رونق این محل مربوط به سدههای (۶ تا ۱۱ هـ.ق) باشد، زیرا بیشترین سفالهای یافتشده در محل، از این دوران است. [ویرایش] ۸ - منبع• پازوکی طرودی، ناصر، مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی، دانشنامه تهران بزرگ، برگرفته از مقاله «تپه سرقلعه»، ص۹۸۹. ردههای این صفحه : تپه های اطراف تهران | دانشنامه تهران بزرگ
|
||||||||||||||||||||||||||
