|
| ||||||||||||||||||||||||||||
تلیـان، تپه tappe-ye telyān، (یا فرنگیس/ قلعه گبری) تپهای باستانی در نزدیکی روستای کلان لواسان است که در ارتفاع ۱۵۷ متری از سطح دریا قرار دارد. این تپه شامل سه بخش مجزا است و در طول تاریخ، مورد حفاریهای غیرمجاز زیادی قرار گرفته که باعث پراکنده شدن آثار باستانی شده است. وجود سنگهای کف رودخانهای و بقایای معماری نشان میدهد که تپهی تلیان در گذشته ساختارهای بزرگی داشته است. سفالهای کشفشده در این تپه از نوع دستساز و چرخساز و با رنگهای مختلف هستند و قدمت آن را از هزارهی دوم قبل از میلاد تا اوایل دورهی اسلامی میرسانند. به نظر میرسد در دورهی اسلامی، تپهی تلیان مسکونی نبوده و مردم به لواسان کوچک کوچ کردهاند. تپهی تلیان در سال (۱۳۸۲ هـ.ش) در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده و تحت حمایت قانونی قرار دارد. [ویرایش] ۱ - معرفی تپه تلیانتپه تلیان یا فرنگیس، قلعه ـ گبری، تپهای باستانی که در ۳۰۰متری غرب روستای کلان واقع شده است. [ویرایش] ۲ - موقعیت جغرافیاییاین تپهی باستانی در °۵۱ و ´۴۶ طول شرقی، و °۳۵ و ´۴۸ عرض شمالی، در ارتفاع ۱۵۷‘۲ متری از سطح دریا جای دارد. در حد فاصل روستای کلان و تپهی باستانی تلیان، رودخانهی فصلی لواسان قرارگرفته است که از شمال به جنوب جریان مییابد. حداکثر ارتفاع تپهماهورهایی که این تپهی باستانی بر بالای آنها قرار دارد. حدود ۱۵۰ متر است که به موازات مسیر رودخانه از شمال به جنوب کشیده شدهاند. [ویرایش] ۳ - ساختار تپهتپهی باستانی تلیان شامل ۳ قسمت مجزاست: • نخست، بخش شمال غربی که با اندکی فرورفتگی و شیب ملایم، محدودهی مسطحی را به وجود آورده و تپهی اصلی را از بلندیهای شمال جدا کرده است. • دوم، بخش میانی که بلندترین قسمت تپه است و حجم زیادی از سنگهای کف رودخانهای و قطعات فراوان سفالهای دورههای مختلف تاریخی در آن پراکنده شده است. بخشهایی از این قسمت را ماشینآلات راهسازی تخریب و هویت تاریخی آن را مخدوش کردهاند. در این بخش شواهد بسیاری وجود دارد که نشان میدهد گورستانی بزرگ در آن وجود داشته است. • سوم، قسمت جنوبی که انتهای یال ارتفاعاتی است که به سمت جنوب امتداد یافته است و از جادهی روستای کلان به روستای چهارباغ منتهی میشود. [ویرایش] ۴ - وضعیت آثار و حفاریهادر سطح و اطراف کلیهی قسمتهای تپهی باستانی تلیان، آثار حفاریهای غیرمجاز فراوانی دیده میشود که بر اثر آن، حجم زیادی از آثار باستانی نظیر سفال، استخوان، بقایای معماری و قطعات فلز در آنجا پراکنده شده است. وجود حجم زیاد سنگهای کف رودخانهای که در ساختار طبیعی و اصلی تپه وجود نداشته و از بستر رودخانه به سطح آن آورده شده است. از حجم وسیع معماری و اجزاء ساختمانهای متعدد، و حصار و برج و باروی تپهی باستانی تلیان در دورهی استقرار انسان در آن حکایت میکند. در سرتاسر سطح و اطراف تپهی باستانی تلیان، سفالهایی از نوع دستساز و چرخساز به رنگهای سیاه، قرمز، نخودی و خاکستری با نقوش انسانی، حیوانی، گیاهی، هندسی، زیگزاگ، موجی و شاخهای یافت میشود. [ویرایش] ۵ - قدمت تپهبا توجه به نوع سفالهای یافتشده، میتوان قدمت تپهی باستانی تلیان را از هزارهی (۲ قم) تا اوایل دورهی اسلامی تعیین کرد. به نظر میرسد تپهی باستانی تلیان در دورهی اسلامی محل استقرار و زندگی نبوده است. از همینرو مردم به نقطهی شمالیتر، یعنی به محل کنونی لواسان کوچک رفته و این نقطه را که محل زندگی نسلهای گذشته و مردمان پیش از اسلام بوده است، قلعهگبری نامیدهاند. [ویرایش] ۶ - نامها و تاریخچهاطلاق نام قلعهگبری به این محل، بیانگر قلعهبودن و مقر حکومتی آن است. اطلاق نام فرنگیس به این محل، قدمت زیادی ندارد و به زمان معاصر مربوط میشود که فردی بهنام فرنگیس خانم، مالک آن بوده است. [ویرایش] ۷ - اهمیت و وضعیت قانونیتپهی باستانی تلیان از مکانهای تاریخی ـ فرهنگی و مسکونی بسیار مهم منطقهی لواسان کوچک به شمار میرود. بقایای حجم وسیع معماری در سطح تپه و شواهد وجود حصار و برج و بارو در اطراف آن، گواهی بر این ادعا است. تپهی باستانی تلیان در مهر (۱۳۸۲ هـ.ش) با شمارهی ۳۶۲‘۱۰ در فهرست آثار ملی به ثبت رسیده، و مشمول قوانین حفاظتی و مراقبتی است. [ویرایش] ۸ - منبع• پازوکی طرودی، ناصر، مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی، دانشنامه تهران بزرگ، برگرفته از مقاله «تپه تلیان»، ص۶۴۲. ردههای این صفحه : تپه های اطراف تهران | دانشنامه تهران بزرگ
|
||||||||||||||||||||||||||||
