|
| ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
بومادران būmādarān، گیاهی پایای خودرو و معطر از خانوادهی کاسنی است. با ارتفاع ۳۰ تا ۵۰ سانتیمتر است که در دشتها و مناطق کوهستانی اروپا، آسیا و ایران میروید. در منابع طب سنتی اسلامی با نام قیصوم یا برنجاسف شناخته شده و از دیرباز برای درمان زخم، تب، زکام و دفع کرم کاربرد داشته است. در ایلیاد، آشیل از آن برای بندآوردن خونریزی استفاده میکرد. این گیاه دارای اسانس فرّار، کولین و آزولین است که خاصیت تببری و کاهش فشار خون دارد. بومادران هزاربرگ، رایجترین گونه آن در ایران است و در مناطق مرتفعی چون شمیران، اشترانکوه و تبریز میروید. دو گونه دیگر آن نیز در سد لتیان و قیطریه رویش دارد. [ویرایش] ۱ - معرفی بومادرانبومادران گیاهی علفی، چندساله (پایا)، معطر و خودرو که به ارتفاع ۳۰-۵۰ سانتیمتر که در دشتها و نواحی کوهستانی در نقاط مختلف اروپا و آسیا ازجمله ایران میروید. از دیرباز مورد توجه پزشکان طب سنتی بوده است. در پزشکی سنتی از دیرباز طبیعت بومادران را گرم و خشک میدانستند. [ویرایش] ۲ - نامهای دیگر آنتقریباً همه داروشناسان دورهی اسلامی در کتابهای خود از بومادران با نام عربی قیصوم و نام فارسی برنجاسف یادکردهاند. ابوریحان بیرونی افزون بر برنجاسف، بومادران، مَرو اردشیران و «آرتمیسیا» را نامهای گوناگون این گیاه دانسته است. [۱]
بیرونی، ابوریحان، الصیدنة، به کوشش عباس زریاب، تهران، ۱۳۷۰ ش، ص۳۸و ۱۰۶.
از اینرو، به نظر میرسد که این نام در گذشته به گیاه آرتمیسیا ولگاریس اطلاق میشده است. امروزه نام بومادران به گیاه آکیله اطلاق میشود. از آنجا که هر دو این گیاهان از خانواده کاسنی هستند و از نظر ریختشناسی شباهتهای بسیاری با یکدیگر دارند، این امر سبب شده است تا این دو گیاه گاهی از هم بازشناخته نشوند. احتمالاً اشارهی حکیم مؤمن به اختلاف نظر گیاهشناسان دربارهی چیستی بومادران بیارتباط با این موضوع نیست. [۲]
حکیم مؤمن، تحفة المؤمنین، به کوشش روجا رحیمی و دیگران، تهران، ۱۳۸۶ ش، ص۸۱.
[ویرایش] ۳ - کاربردهای پزشکینام علمی جنس بومادران از نام Achilleus (آخیلوس/ آکلیس/ آشیل) قهرمان داستان ایلیاد هُمر گرفته شده است. بنابراین حماسه، آشیل برای قطع خونریزی زخمهای سربازان از برگهای له شدهی بومادران استفاده میکرد. پزشکان چین باستان از بومادران مرهمی برای زخمهای ناشی از گازگرفتگی سگ و مارگزیدگی تهیه میکردند. پزشکان هند باستان نیز آن را بهعنوان تببر میشناختند. امروزه تحقیقات صورت گرفته روی ترکیبات شمیایی این گیاه، خاصیت قابض برگهای آن را تأیید میکند. [ویرایش] ۴ - خواص گلهای این گیاهگلهای این گیاه دارای اسانس روغنی فرار و مادهای به نام آزولین است که خاصیت تببری آن با آزمایش بر روی خرگوش ثابت شده است. کولین یکی دیگر از ترکیبات شیمیایی این گیاه است که به پایین آمدن فشار خون کمک میکند. [۳]
میرحیدر، حسین، معارف گیاهی، ج۵، تهران، ۱۳۷۴ ش، ص۲-۳و ۵.
[۴]
زرگری، علی، گیاهان دارویی، ج۳، تهران، ۱۳۶۰ ش، ص۱۰۷-۱۰۹.
هی [ویرایش] ۵ - کاربردهای گیاهاین گیاه کاربردهای زیادی دارد که عبارتند از؛ • این گیاه مدر است و حجم ادرار را افزایش میدهد؛ • در دفع سنگ کلیه مؤثر است.؛ • ضماد آن جهت رفع درد سینه و سردرد مفید است؛ • بخور و جوشاندهی آن برای درمان زکام، سرماخوردگی و آرام کردن اعصاب اثربخش است؛ • خوردن مخلوط گل بومادران با عسل سبب دفع انواع کرم معده میشود. [۵]
زرگری، علی، گیاهان دارویی، ج۳، تهران، ۱۳۶۰ ش، ص۱۱۰.
[۶]
میرحیدر، حسین، معارف گیاهی، ج۵، تهران، ۱۳۷۴ ش، ص۴.
[۷]
ابومنصور موفق هروی، الابنیة عن حقایق الادویة، به کوشش احمد بهمنیار، تهران، ۱۳۴۶ ش، ص۲۵۱-۲۵۲.
[۸]
حکیم مؤمن، تحفة المؤمنین، به کوشش روجا رحیمی و دیگران تهران، ۱۳۸۶ ش، ص۸۱و ۳۵۱،.
[ویرایش] ۶ - گونههای بومادراندر ایران ۱۹ گونهی مختلف گیاه بومادران میروید که از این میان ۷ گونه انحصاری ایران است. [۹]
Mozaffarian, V., A Dictionary of Iranian Plant Names,(۱۱) Tehran, ۱۹۹۶.
۶.۱ - بومادران هزار برگمشهورترین گونهی بومادران، بومادران هزار برگ یا به طور مطلق بومادران (آکیلهآ میله فولیوم) نام دارد. در نقاط مختلف جهان و ایران از جمله تبریز، اورمیه، گچسر، اشترانکوه، دامنههای البرز و بلندیهای شمیران در ارتفاع ۷۰۰‘۱متری میروید. بومادران هزاربرگ در شهرهای مختلف ایران و به زبانهای محلی، پونک، حزنبل، قندیل چیچکی، پوپه، آغ یاوشن، کَهکواش و جز آنها نامیده میشود. [۱۰]
قهرمان، احمد، فلور رنگی ایران، ج۸، شم۸۸۶، تهران، مؤسسه تحقیقات جنگلها و مراتع.
[۱۱]
Ghahreman, A. and F. Attar, Biodiversity of Plant Species in Tehran Megapolis,(۵۲) Tehran, ۲۰۰۱.
[۱۲]
Karimi(۵۳), H.
۶.۲ - بومادران بیابانیافزون بر گونهی یادشده، دوگونهی دیگر از بومادران نیز در منطقه شمیرانات میروید. بومادران بیابانی در اطراف سد لتیان در ارتفاع ۶۰۰‘۱متری و آکیلهآ ویلهلمسی که آن را نیز به طور مطلق بومادران میخوانند و در اراضی قیطریه در ارتفاع ۳۲۰‘۱متری میروید. [۱۳]
Ghahreman, A. and F. Attar, Biodiversity of Plant Species in Tehran Megapolis,(۵۳) Tehran, ۲۰۰۱.
[۱۴]
قهرمان، احمد، فلور رنگی ایران، ج۱۵، شم۷۵۳‘۱، تهران، مؤسسه تحقیقات جنگلها و مراتع.
[ویرایش] ۷ - زمان گلدهیزمان گلدهی این گونهی گیاهی، ماههای اردیبهشت و خرداد است. برای رشد خوب به آفتاب کامل و خاک با زهکشی قوی نیاز دارد. تکثیر آن از راه بذرپاشی و تقسیم ریشه در بهار یا پاییز صورت میپذیرد. [۱۵]
Bird, R., A Gardener’s Guide to: Annuals and Perennials,(۱۷۲) London, ۲۰۰۴.
[ویرایش] ۸ - پانویس
[ویرایش] ۹ - منبع• میرانصاری، هما، مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی، دانشنامه تهران بزرگ، برگرفته از مقاله «بومادران»، ص۵۵۰. ردههای این صفحه : گیاهان دارویی | گیاهان علفی
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
