|
| ||||||||||||||||||||||||
ونک، بوستان būstān-e vanak، بوستانی با وسعت ۳۳٬۵۰۰ مـ۲ در میدان ده ونک، کوچه صابری که با نام «بوستان باغ ایرانی» نیز شناخته میشود. این بوستان بخشی از باغ بزرگ میرزا یوسف مستوفیالممالک است که در سال (۱۳۷۳ هـ.ش) توسط شهرداری تهران خریداری شد. طرحبرداری بوستان بر پایهی الگوی باغ ایرانی در (۱۳۸۷ هـ.ش) آغاز و در سال (۱۳۹۱ هـ.ش) به بهرهبرداری رسید. بوستان ونک با شیبی ملایم از شمال به جنوب، ساختاری مستطیلشکل دارد و از سه ورودی شرقی، غربی و جنوبی برخوردار است. ورودی شرقی، دارای سردری شاخص، ورودی اصلی محسوب میشود. محوطه دارای گذرگاههایی مایل و زاویهدار، جویها، آبنماها، و حوضهایی با طراحی متنوع است. در مرکز تقاطع محورهای اصلی، بنای یادبودی آجری با طاقهای جناغی و گنبدی داخلی قرار دارد. در شمال بوستان نیز ساختمان کوشکی دوطبقه و آجری دیده میشود که به مدیریت بوستان اختصاص دارد. ساختمان کتابخانه، زمینبازی کودکان، نمازخانه، سکوی فرشانداز، محوطۀ وسایل ورزشی، و سرویسهای بهداشتی نیز در بخشهای مختلف بوستان جای دارند. طرح بوستان در بناها و عناصر تزیینی چون آجرکاری، طاقنما، مقرنس، کتیبهنویسی، و گرهکاری از معماری ایرانی الهام گرفته، اما در چینش کرتها، گذرگاهها و پوشش گیاهی بیشتر به باغ ژاپنی شباهت یافته است. آبیاری بوستان از طریق دو رشته قنات باغ مستوفی و مخزن آبی در جبههی جنوبی تأمین میشود. [ویرایش] ۱ - معرفی بوستان ونکبوستان ونک بوستانی واقع در میدان ده ونک، کوچه صابری (بازارچهی سابق) که با نام «بوستان باغ ایرانی» نیز شناخته میشود. این بوستان در واقع بخش جنوبی باغ بزرگ میرزا یوسف مستوفیالممالک است. در سال (۱۳۷۳ هـ.ش) توسط شهرداری تهران برای ایجاد فضای سبز عمومی خریداری شد. [۱]
نک: ه د، مستوفیالممالک، باغ.
وسعت این بخش که سرتاسر جبههی جنوبی باغ بزرگ مستوفیالممالک را دربرگرفته، ۵۰۰‘ ۳۳ مـ۲ است. اجرای طرح پارک در سال (۱۳۸۷ هـ.ش) و براساس الگوی باغ ایرانی آغاز شد و در شهریور سال (۱۳۹۱ هـ.ش) پایان یافت و به بهرهبرداری رسید. [ویرایش] ۲ - محدودها و دسترسیهاطرز قرارگیری بوستان در حال حاضر به گونهای است که: • از جبههی شرقی به خیابان صابری و املاک مجاور؛ • از شمال به باغ خصوصی خاندان مستوفی و باغ دکتر ضرابی؛ • از غرب به باغ خصوصی شاهرخ و بزرگراه چمران؛ • از جنوب به کوچهی حسینیه محدود میشود. [ویرایش] ۳ - امکانات و بخشهای بوستاندر حال حاضر سال (۱۳۹۱ هـ.ش) محوطهی بوستان ونک دارای این بخشها زیر است، که عبارتند از: کتابخانه، ساختمان کوشک، زمینبازی کودکان، سکوی فرشانداز، محوطهی وسایل ورزشی و تندرستی، نمازخانه و سرویس بهداشتی. ۳.۱ - ساختمان کوشکساختمان کوشک دوطبقه است. سقف بنا به صورت شیروانی و نمای خارجی آن از آجر و اندود گچ است. نمای اصلی ساختمان نمای جنوبی است که یک حوض مستطیلشکل نیز در مقابل ایوان دارد. ایوان از دو جبههی شمالی و جنوبی باز است و از دوطرف در میان تودهی ساختمان قرار گرفته است، به این ترتیب بنا به شکل یک نعل وارونه (با گوشههای تیز) است که فضای میانی آن را در طبقهی همکف ایوان تشکیل میدهد. در ساخت این بنا سعی شده است تا با تمهیدات و تزییناتی، ازجمله نصب بازشوهای چوبی، نردههای گرهکاری، اجرای مقرنسهای ساده بر لبهی سقف و گرههای گچی در سقف ایوان حالوهوای معماری ایرانی به بیننده القا شود. این ساختمان به بخش اداری و مدیریت بوستان اختصاص دارد. در جانب شرقی ساختمان کوشک، استخری به ابعاد تقریبی ۱۸ × ۱۲ متر قرار دارد. آب این استخر توسط دو رشتهقنات باغ خصوصی مستوفی (واقع در جبههی شمالی) تأمین میشود. بهجز این، یک مخزن آب سرپوشیده نیز در جبههی جنوبی قرار دارد. ۳.۲ - ساختمان کتابخانهساختمان کتابخانه واقع در جبههی شرقی در یک طبقه ساخته شده و دارای نمای چوبی است. این ساختمان فاقد هماهنگی با دیگر بناهای ساختهشده در محوطه است و بیشتر به کلبهای جنگلی شباهت دارد. گفته میشود که در طرح اولیه، ساختمان کتابخانه متناسب با فضای تاریخی پارک طراحی شده بود و تغییرات در مرحلهی اجرا اعمال شده است. ۳.۳ - ساختمانهای دیگر بوستانساختمانهای دیگر در جبههی شرقی و غربی محوطه ساخته شدهاند که مشخصهای برای ورودیهای بوستان به شمار میآیند. قرارگیری ساختمانهای سردر، در منتهیالیه شرقی و غربی محور افقی باغ با تداعی مناظری از باغهای تاریخی ایران، در انتقال حس مکان به بیننده مؤثر واقع شده است. در نماسازی ساختمانها از عناصر تزیینی همچون آجرکاریهای مشبک، کتیبهنویسی، کاربندی و اجرای طاق و طاقنماهایی با قوس جناغی استفاده شده است؛ اما این نکته را نیز باید افزود که تفاوت طرح و نمای این دو ساختمان از حس تقارن مجموعه کاسته است. ساختمان سردر غربی تقریباً مشابه یک دروازه است و ارتفاعی بیش از ۶ متر دارد، در حالی که ساختمان سردر شرقی تا حدودی مشابه یک ایوان است و ارتفاعی کمتر دارد. ارتفاع ساختمان سردر غربی و طرز قرارگیری آن چشمانداز جالب توجهی فراهم ساخته است. از این نقطه (جبههی غربی) با توجه به اشراف زمین بوستان به زمینهای فرودست مجاور و بزرگراه چمران، سردر غربی همانند دروازهای است که نمای یک شهر پرازدحام را از محیط آرام و خلوت بوستان نشان میدهد. هی [ویرایش] ۴ - طراحی و چیدمان بوستاندر مورد طراحی و چیدمان میتوان به این موارد اشاره کرد که عبارتند از: ۴.۱ - زمین پارکزمین پارک غیرمنتظم است و شیبی ملایم در جهت شمال به جنوب دارد. با این حال، میتوان طرح کلی زمین را (بدون در نظر گرفتن قناسیها و زوائد) به صورت یک مستطیل کشیده در نظر آورد که در راستای شرقی ـ غربی استقرار یافته است. ۴.۲ - ورودیهای بوستانورودیهای بوستان در جبههی شرقی، غربی و جنوبی تعبیه شدهاند. از میان آنها ورودی شرقی توسط یک ساختمان سردر بهعنوان ورودی اصلی پارک مشخص شده است. ۴.۳ - دیوارهای محیطی پارکدیوارهای محیطی پارک در بخشهای آزاد آن (بیشتر جبههی شرقی) به صورت آجری مشبک و کمارتفاع است. دیوارها به گونهای است که دید رهگذران به فضای داخلی بوستان را امکانپذیر میسازد. دیوارهای متصل به املاک مجاور نیز کوتاه، و پوشیده از اندود گچ و آجر است. [ویرایش] ۵ - سبک معماری بوستانبوستان ونک در حال حاضر دارای چند ساختمان نوساز و کرتهای متعدد در سطح عرصه است. در ساخت بناها (بهجز ساختمان کتابخانه) سعی شده است تا طراحی، مصالح و تزیینات آنها با هویت تاریخی باغ هماهنگ باشد؛ [ویرایش] ۶ - نقد و بررسی طراحی• پوشش گیاهی و تقسیم و آرایش کرتها به گونهای است که چندان مطابق الگوی «باغ ایرانی»، آنگونه که در طراحی و نامگذاری پارک مطمح نظر بوده است، نیست و فضای این باغ قاجاری به باغ ژاپنی شباهت یافته است. • عدم انطباق در قالب گذرگاههای مایل، پیچ در پیچ، و زاویهدار (به جای گذرگاههای مستقیم) و نیز انحراف محورها دیده میشود. • محورهای باغ در طرح اولیه به صورت دو محور متقاطع با زاویهی °۹۰ بوده است. اما در اجرا برای پرهیز از قطع درختانی که در مسیر قرار داشته، محور عمودی با اندکی انحراف به سمت قبله ساخته شده است. همین امر سبب شده تا محور افقی نیز در نیمهی شرقی باغ به صورت مورب اجرا شود. البته انحراف محورها مشهود و ملموس نیست و تنها با مشاهدهی نقشهی آن به چشم میآید. بهجز این دو محور که راههای اصلی باغ به شمار میآیند، تنها یک راه فرعـی در نیمـهی شرقی بـاغ و در راستـای شمالی ـ جنوبی قرار دارد. این راه نیز تا میانهی راه مورب است و در ادامهی مسیر به صورت مستقیم امتداد مییابد. [ویرایش] ۷ - عناصر شاخصبوستان یکسری ویژگیهایی دارد که منجر به شاخص بودن آن میشود که عبارتند از: ۷.۱ - جویهای بوستاندر مسیر جویها و در فواصل معین، آبنماهایی مربعشکل و فوارههای سنگی ساخته شده است. چند حوض و آبنمای دیگر نیز در اشکال متفاوت به صورت پراکنده در نقاط دیگر پارک به چشم میخورد. همچنین در امتداد راههای عمودی باغ که بهسبب شیب زمین به صورت پلکانی ساخته شدهاند، سنگهای سینهکبکی نهاده شده است تا جریان آب نمایشی چشمنوازتر داشته باشد. ۷.۲ - حوض مرکزیدر مرکز تقاطع محورها یک حوض کوچک مربعشکل قرار دارد که بر فراز آن یک بنای یادبود آجری ساخته شده است. این بنا مربعشکل است و در اطراف ۴ طاق با قوسهای جناغی دارد. پوشش بنا از بیرون تخت و از داخل گنبدی است. تزیینات داخلی شامل کاربندی سقف بر زمینهی گچی ساده است. همچنین در نمای خارجی، جرزها دارای آجرکاریاند و بر پیشانی بنا کتیبهای آجری به خط کوفی نقش بسته است. در جبههی شمالی بنای یادبود، حوضی مربعشکل به ابعاد تقریبی ۵ × ۵ متر تعبیه شده است. گرداگرد حوض آبروی با فوارههای سنگی وجود دارد. در منتهیالیه محور اصلی و در شمالیترین نقطهی بوستان بنایی کوشک مانند قرار دارد. استقرار بنا در راستای شرقی ـ غربی، و در جهت قبله است. [ویرایش] ۸ - منبع• طایفه، سیما، مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی، دانشنامه تهران بزرگ، برگرفته از مقاله «بوستان ونک»، ص۱۶۵۹. ردههای این صفحه : بوستان های تهران
|
||||||||||||||||||||||||
