دربندسر
ذخیره مقاله با فرمت پی دی اف
دربندسر dar-band-sar، روستایی از توابع بخش رودبار قصران، واقع در شهرستان
شمیران.
دربندسر، روستایی از توابع بخش رودبار قصران شهرستان شمیران، در ارتفاع ۲۶۴۰ متری از سطح دریا و فاصله ۲۹ کیلومتری از جادهی لشکرک به گردنهی دیزین واقع شده است.
این روستا در دامنه جنوبی کوه کلونبستک و دارای آب و هوای کوهستانی است.
دربندسر شامل سه محله اصلی (تلخاب، پایینلاراب و بالالاراب) است که به هم متصل شدهاند.
شغل اصلی اهالی دامداری و کشاورزی بوده، اما امروزه بسیاری از جوانان به مشاغل دولتی در تهران روی آوردهاند.
آب آشامیدنی روستا از چشمهها و رودخانههای محلی تأمین میشود و بیش از ۲۴۰ گونه گیاه دارویی در آن وجود دارد.
تنها اثر تاریخی روستا، بنای امامزاده محمود است.
اهالی در ایام مذهبی مراسم خاصی برگزار میکنند و روستا در تلاش است تا به یک شهر جدید با نام تیس تبدیل شود.
نام دربندسر به معنای محصور در کوه و بالاترین نقطه است.
[ویرایش]
روستای دربندسر در˚۵۱ و ´۲۸ طول شرقی، و ˚۳۶ و ´۲ عرض شمالی، در ارتفاع ۶۴۰‘۲ متری از سطح دریا، در فاصلهی ۲۹کیلومتری جادهی لشکرک به گردنهی
دیزین (تا سهراهی دورود،
شمشک و دربنـدسر ۲۷ کمـ )، در سمت غرب شمشک، در دامنهی جنوبی کوه کلونبستک کوچک و قلهی خورتوئک (با ارتفاع ۱۵۶‘۴ متر از سطح دریا) و در سمت شمال درهای که یکی از سرشاخههای اصلی
رودخانهی جاجرود از آن آغاز میشود و اهالی به آن سیاوش یا سیووش (مانند سیاه) میگویند، قراردارد.
[ویرایش]
در منتهاالیه شرقی دربندسر و مرز آن با شمشک، یالی از کوه در جهت شمال به جنوب کشیده شده است که نام آن در جنوب وِنجارکَش (سینهکشی از کوه که شیب زیاد و علف فراوان دارد) و در شمال لارْسی است.
نام مناطق، مزارع، درهها و کوههای اطراف روستای دربندسر از شرق (سهراهی دورود، شمشک و دربندسر) به سمت شمال و غرب تا گردنهی دیزین عبارتاند از:
وِنجارکش، لارسی، تلخاب یا تلختنگه (که نام یکی از محلات دربندسر نیز هست)، پَلکچال، دوآب (که محل تقاطع آب رودخانهی سیاوش یا دربندسر که از گردنهی دیزین در غرب به سمت شرق در جنوب شمشک جریان دارد با رودخانهی تلخاب که از شمال به جنوب جریان دارد) است.
مگسخَنِک، سیسر، گِلچال، تپهسرک، خاص، بومک، بندسر، درهی گورا و بالای این دره، لارچال (هِمِند)، محل دیگری به نام سیسر (سیسر به یالهای کشیدهی کوه گفته میشود)، قلاچینهدوش، پَلِ پِشت، بائوچال، لَیسوِرمال، بنبائوچال (پایین بائوچال)، زکریاچال، درّهی شریفیورک و سلمانکمر (که به قلهی کلونبستک متصل میشود).
بعد از درهی شریفیورک نیز پره، قُلقُلچشمه، سیانو، محمودچال و برهچر (محل چرای بره که به گردنهی دیزین ختم میشود) قرار دارد.
[ویرایش]
مناطق، مراتع و درههای سمت جنوب دربندسر از غرب به شرق عبارتاند از: بَشمسر (سر گردنه)، بندگاه، دوزقک (واقع در سمت جنوب بنای امامزاده محمود)، زیارتسر (زمینهای اطراف امامزاده تا محل پیست اسکی)، گرزنسا، کوه دورود و هلاشورون (که در منتهاالیه جنوب شرقی دربندسر و در مرز دورود واقع است).
[ویرایش]
ساختمانها و خانههای روستای دربندسر از دهانهی تنگهی دربندسر و به فاصلهی حدود ۵۰ متری از سهراهی دورود، دربندسر و
شمشک آغاز میشود.
در سینهکش شمالی
دره دربند و مجاور رودخانه و جادهی محلی ادامه مییابد و در طول حدود ۵۰۰‘ ۳ متر تا سهراهی امامزاده گسترش پیدا میکند.
۹۰٪ ساختمانها در سینهکش سمت شمال واقعاند و در سینهکش جنوبی دره ساختوسازی انجام نگرفته است.
[ویرایش]
روستای دربندسر پیش از گسترشهای بیرویهی آن، متشکل از ۳ محله بود:
تلخاب، که شرقیترین بخش روستای دربندسر را تشکیل میداد؛ پایینلاراب، که در غرب محلۀ تلخاب واقع بود.
بالالاراب، که در غرب محلهی تلخاب و شمال محلهی پایینلاراب قرار داشت و حدود ۳/ ۲ بافت قدیم و وسعت روستای دربندسر را دربر میگرفت.
در زمان فعلی، محلات یادشده به یکدیگر متصل شده و از هر طرف نیز توسعه و گسترش یافتهاند.
[ویرایش]
هر محله دارای حسینیه و مسجد خاص خود است.
مسجد محلهی تلخاب مسجد حضرت ابوالفضل، مسجد محلهی پایینلاراب مسجد امام حسین و مسجد محلهی بالاداراب مسجد جامع پیامبر اعظم نام دارد.
مسجد پیامبر اعظم کهنترین مسجد دربندسر است و در سالهای اخیر، تخریب و نوسازی شده است.
[ویرایش]
بافت قدیم روستای دربندسر غالباً تخریب و نوسازی شده و جز چند خانهی نیمهویرانه اثری از آن باقی نمانده است.
اما از دورهی پهلوی، خانههای باارزشی متعلق به شخصیتهای سیاسی و ملی و بنای یک بیمارستان ۲۱ تختخوابی بهجا مانده است که قابلیت حفظ و ثبت در آثار ملی را دارند.
پیش از پیروزی انقلاب اسلامی ایران، بیمارستان یادشده همراه با درمانگاه شبانهروزی، پزشک مقیم دائمی و ۴ پزشکیار و یک دستگاه آمبولانس، در دربندسر فعال بود که اکنون تعطیل شده است.
[ویرایش]
برخی از شخصیتهای نهضت ملی مانند
دکتر محمد مصدق، دکتر محمدعلی ملکی (وزیر بهداشت) و دکتر حسین مکی (روزنامهنگار و وکیل مجلس شورای ملی در زمان نهضت ملی شدن نفت)، و بعضی از شخصیتهای دورهی پهلوی دوم مانند هوشنگ انصاری (وزیر علوم)، دکتر فرحبخشیان (وزیر راه)، تیمسار هاشمینژاد (آجودان مخصوص شاه)، تیمسار گالواسیان (فرمانده گارد)، دکتر تهمورث فرزین (وکیل مجلس) پیش از پیروزی انقلاب اسلامی در دربندسر خانه داشتند و روزهایی از سال را در آنجا میگذراندند.
همچنین برخی از شخصیتهای سیاسی کشور مانند
مهندس بازرگان و
دکتر یدالله سحابی، بعد از انقلاب اسلامی در دربندسر مکانی برای سکونت موقت خود فراهم کردند.
بسیاری از خانههای متعلق به این اشخاص که برخی از آنها به فروش رفته و دستبهدست نیز شدهاند، همچنان باقی و دایرند.
آن دسته از این خانهها که به دورهی پهلوی، بهویژه پهلوی اول مربوط میشوند، دارای ویژگیهایی هستند که هم از نظر سبک معماری و نوع مصالح و هم بهسبب شأن تاریخی و شخصیت مالکان آنها شاید قابلیت ثبت در فهرست آثار ملی را داشته باشند.
[ویرایش]
نام خانوادگی اهالی بومی روستای دربندسر کیادربندسری، کاویان، محمدصالح، رجب بلوکات، ساوه، دربندسری و خانوادههای جدیدتر که جمعیت آنها درخور توجه است، بویراز و مولایی است.
[ویرایش]
شمار جمعیت ثابت روستای دربندسر در ۳ محلهی یادشده حدود ۱۰۰ خانوار و جمعیت متغیر آن در روزهای تعطیل و تابستان حدود ۴۵۰ خانوار است.
[ویرایش]
شغل قدیم اهالی دربندسر در وهلهی اول دامداری بود که بهسبب وسعت و مرغوبیت مراتع و چراگاهها رونق بسیار خوبی داشت و بیشتر افراد مشغول به این حرفه از وضعیت مالی خوبی برخوردار بودند.
پس از دامداری، کشاورزی، بهویژه کشت محصولات دیم مانند گندم، جو و حبوباتی مانند عدس، نخود و ماش و علوفههایی چون انواع یونجه در دربندسر رونق و رواج داشت.
اما پس از راهاندازی و بهرهبرداری از معادن زغالسنگ شمشک، بیشتر مردم به کار در این معادن روی آوردند.
امروزه دیگر هیچکدام از این مشاغل نتوانسته است جوانان روستا را در زادگاهشان نگه دارد و بیشتر آنها رهسپار تهران شده و به کارهای دولتی، بهویژه معلمی و کار در آموزش و پرورش روی آوردهاند.
اشخاصی از طایفۀ کاویان با نام برادران کاویان اقدام به برپایی کارخانهی قفلسازی کرده و بیش از ۲۰۰ تن از جوانان روستا را در این کارخانه بهکار گرفتهاند.
شمار محدودی از اهالی روستای دربندسر به کار باغداری و گُلکاری اشتغال دارند.
عمدۀ محصولات باغی آنها که به بازار ارسال میشود، گیلاس و آلبالو ست، اما محصولات دیگری همچون گردو، سیب، گلابی، زردآلو و مانند آن در حد مصرف اهالی تولید و برداشت میشود.
گلکاری اهالی روستای دربندسر محدود به گلهای شاخهبریده نظیر پوریانا، انواع لیلیوم و مارگاریت است.
[ویرایش]
آب آشامیدنی اهالی روستای دربندسر از چشمههایی به نام یورک، هَلویگردن، سفیدچشمه و وَزوناگَل که در ترتنگه یا تلختنگه میجوشد و با لوله به منبعی با گنجایش ۳۰۰ مـ۳ انتقال مییابد، تأمین میشود و نیاز همگان را برطرف میکند.
آب کشاورزی و باغهای اندک روستا از سرریز آب چشمههای یادشده و رودخانهی شوشی (رودخانهی دربندسر) تأمین میشود.
آب رودخانهی دربندسر که یکی از سرچشمههای اصلی رودخانهی جاجرود به شمار میآید، در سالهای پربارش و کمبارش کم یا زیاد میشود، اما هرگز در تابستان نمیخشکد و جریان آن قطع نمیشود.
[ویرایش]
برپایهی بررسیهای انجامگرفته، بیش از ۲۴۰ گونه گیاه دارویی در این ناحیه وجود دارد که مهمترین آنها آویشن، گلگاوزبان، گلپر، واشدوا و پونه است.
[ویرایش]
در جوار حسینیهی محلهی بالالاراب، درخت گردوی کهنسالی وجود دارد که هماکنون نیز بار میدهد و حدود ۵۰۰ سال از عمر آن میگذرد.
[ویرایش]
پیست اسکی دربندسر که در جبههی شرقی امامزاده محمود واقع است در سال (۱۳۵۹ هـ.ش) احداث و در سالهای اخیر نوسازی و آمادهی بهرهبرداری شده است.
[ویرایش]
در حال حاضر، روستای دربندسر دارای یک باب مدرسهی ابتدایی و خانهی بهداشت است.
این روستا در گذشته مدرسهی راهنمایی هم داشت که اکنون بهسبب کمی دانشآموز تعطیل شده است.
[ویرایش]
از شخصیتهای برجستهی روستای دربندسر
دکتر کامران کیاصالح، مخترع ابررایانه است که اکنون در ایالت کالیفرنیای آمریکا زندگی میکند.
[ویرایش]
اهالی روستای دربندسر افرادی مؤمن و پایبند به احکام اسلامیاند.
آنان در تمام اعیاد و ایام سوگواری مراسم خاصی برگزار، و اطعام عمومی میکنند.
روستای دربندسر تنها روستای منطقه است که از قدیم در مراسم فاطمیه به مدت ۱۰ شب عزاداری، و اطعام عمومی میکنند و دستههای عزاداری و سینهزنی راه میاندازند.
دستههای سینهزنی از محلههای مختلف به سمت امامزاده محمود به راه میافتند و در آنجا، مراسم ویژهای برگزار میکنند.
مردم این روستا در جریان ۸ سال دفاع مقدس ۲۲ شهید، ۳ آزاده و ۱۵ جانباز تقدیم میهن اسلامی ایران کردهاند.
[ویرایش]
تنها اثر تاریخی ـ فـرهنگی روستای دربنـدسر بنای امامزاده محمود است که در منتهاالیه جنوب غربی روستای دربندسر، در ارتفاع ۶۸۷‘۲ متر از سطح دریا واقع است.
بنای اولیه و تاریخی امامزاده که برجی آرامگاهی مانند بنای دیگر امامزادههای روستاهای منطقه بود و با مصالح سنگ لاشه و گچ سنتی ساخته شده بود، در دههی (۱۳۲۰ هـ.ش) بر اثر ریزش بهمن ویران و در جای آن، بنای جدیدی احداث شد.
[ویرایش]
برخی از معتمدان و مطلعان روستای دربندسر معتقدند که نام قدیم این روستا، برگرفته از نام دریاچهای در این منطقه بوده است.
آنان میکوشند تا با توسعهی این روستا آن را به شهر بدل و شهر جدید را شهر تیس نامگذاری کنند.
دربندسر از دو واژهی دربند و سر تشکیل شده است.
منظور از دربند جایی است که از هر طرف محصور در کوه است و سر، بیانگر بالاترین نقطه است و این روستا از آن رو دربندسر نامیده شده که از همه طرف کوه آن را احاطه کرده است و در منطقهی رودبار قصران روستایی بالاتر از آن وجود ندارد.
[ویرایش]
•
پازوکی طرودی، ناصر، دانشنامه تهران بزرگ، مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی، برگرفته از مقاله «دربندسر»، صفحه۸۵۶.
