|
| ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
چالهرز čāl-harz، یا چالههرز یا چهارهرز، از روستاهای قدیمی شمیران و امروزه محلهای در غرب ضرابخانه، واقع در منطقه ۲ شهرداری تهران است. نام آن احتمالاً به دلیل گودالی بزرگ که هرزآبها به آن سرازیر میشد، پدید آمده است. چالهرز از دوران صفوی (حدود ۹۶۱ هـ.ق) به عنوان موقوفه آستان حضرت عبدالعظیم شناخته شده است. در دوره قاجار نیز تفرجگاهی برای ناصرالدین شاه و رجال مهمی چون سپهسالار اعظم تنکابنی و نایبالسلطنه ناصرالملک بوده است. اقتصاد آن بر پایه کشاورزی و باغبانی استوار بود. در دههی (۱۳۴۰ هـ.ش) با رشد کالبدی تهران، چالهرز به یکی از محلههای شمالی پایتخت تبدیل شد. امروزه حسینیه ارشاد یکی از مهمترین بناهای این محله به شمار میرود. [ویرایش] ۱ - معرفی چالهرزچالهرز یا چالههرز یا چهارهرز، از روستاهای قدیمی شمیران و محلهای در غرب ضرابخانه در منطقه ۲ شهرداری تهران واقع است. به باور برخی، چالهرز در گذشتههای دور گودال بزرگ و درهشکلی بوده که بخشی از هرزآبهایی که از بلندیهای شمال شمیران به سوی دشت روان بوده، به آنجا سرازیر میشده و از همینرو، چالهرز خوانده شده است. با گذشت زمان با تخلیهی خاک و نخاله در آنجا، از عمق این گودال کاسته شد و بعدها به زیر کشت گندم درآمد و سرانجام کاربری مسکونی پیدا کرد. [۱]
بلاغی، عبدالحجت، تاریخ تهران، قسمت شمالی و مضافات، شمران قدیم، قم، ۱۳۵۰ ش، ص۴۲.
[۲]
«تاریخچه چالهرز»، محله چالهرز ( قبا) (بش ).
[ویرایش] ۲ - تاریخچهچالهرز از روستاهای قدیمی شمیران به شمار میآید. ظاهراً روستای چالهرز برای نخستینبار، در فرمانی از شاه طهماسب اول صفوی در سال (۹۶۱ هـ.ق) در شمار موقوفات آستانه حضرت عبدالعظیم یاد شده است. [۳]
کریمان، حسین، قصران ( کوهسران)، ج۱، تهران، ۱۳۵۶ ش، ص۴۹۹و ۵۰۴.
[۴]
هدایتی، محمدعلی، آستانه ری، تهران، ۱۳۴۴ ش، ص۲۹و ۳۲.
همچنین نام این روستا در فرمانی دیگر به تاریخ (۱۲۲۹ هـ.ق) که موضوع آن موقوفات آستانهی حضرت عبدالعظیم در بلوک شمیران است، به چشم میخورد. [۵]
هدایتی، محمدعلی، آستانه ری، تهران، ۱۳۴۴ ش، ص۱۰۹-۱۱۰.
روستای چالهرز همانند بیشتر روستاهای شمیران، از تفرجگاههای ناصرالدین شاه به شمار میرفته است. چنانکه او در سال (۱۳۰۲ هـ.ق) به این روستا که در آن دوران متعلق به کشیکچی باشی، از فرزندان محمدرحیم خان علاءالدوله بوده، سفر کرده است. [۶]
اعتمادالسلطنه، محمدحسن، روزنامه خاطرات، به کوشش ایرج افشار، تهران، ۱۳۴۵ ش، ص۴۰۲.
همچنین محمدولیخان تنکابنی، سپهسالار اعظم، در این روستا باغ و عمارتی ساخته بود و بیشتر وقتش را بهخصوص در دوران عزل، در آنجا سپری میکرد. [۷]
بلاغی، عبدالحجت، تاریخ تهران، قسمت شمالی و مضافات، شمران قدیم، قم، ۱۳۵۰ ش، ص۴۲.
در سال (۱۳۲۹ هـ.ق) مستشارالدوله وزیر داخله در کابینهی سپهسالار تنکابنی، به نزد سپهسالار در چالهرز رفت و استعفای خود را تقدیم وی نمود. [۸]
صادق (مستشارالدوله)، صادق، خاطرات و اسناد، به کوشش ایرج افشار، ج۱، تهران، ۱۳۶۱ ش، ص۷۴و ۹۱.
در تابستان همان سال ناصرالملک، نایبالسلطنهی احمد شاه قاجار، با تعدادی از اعیان در چالهرز منزل کردند. [۹]
معیرالممالک، دوستعلی، وقایع الزمان (خاطرات شکاریه)، بهکوشش خدیجه نظاممافی، تهران، ۱۳۶۱ ش، ص۴۷و ۷۸.
پس از چندی، شخصی به نام علیاصغر مصری باغ چالهرز را از ورثهی محمدولی خان به مبلغ ۷۰ هزار تومان خریداری کرد. [۱۰]
ستوده، منوچهر، جغرافیای تاریخی شمیران، ج۱، تهران، ۱۳۷۱ ش، ص۳۲۰.
[ویرایش] ۳ - ویژگیهای روستاروستای چالهرز آبوهوایی خنکتر از تهران داشت و از تابستانگاههای تهران به شمار میرفت. اقتصاد روستای چالهرز بر پایهی کشاورزی و باغبانی استوار بود و غلات و صیفیجات از محصولات آن به شمار میآمده است. آب مورد نیاز مردم برای آشامیدن و کشاورزی، از طریق قناتها و رود دربند (جعفرآباد) تأمین میشده است. [ویرایش] ۴ - حولات جعمیتیاین روستا در سالهای میانی دههی (۱۳۲۰ هـ.ش،) دارای ۸۰ تن جمعیت بوده است. [۱۱]
فرهنگ جغرافیایی ایران (آبادیها)، استان مرکزی، دایره جغرافیایی ستاد ارتش، ج۱، تهران، ۱۳۲۸ ش، ص۵۷.
در سرشماری رسمی سال (۱۳۳۵ هـ.ش) جمعیت روستای چالهرز ۲۰۴ تن گزارش شده است. [۱۲]
گزارش مشروح حوزه سرشماری تهران، وزارت کشور، تهران، ۱۳۳۷ ش، ص۲.
[ویرایش] ۵ - تقییر کاربردی از روستا به شهردر دههی (۱۳۴۰ هـ.ش) با رشد کالبدی تهران، روستای چالهرز همانند بیشتر روستاهای شمیران به شهر تهران ضمیمه و به یکی از محلههای شمال این شهر بدل شد. [۱۳]
رضایی، سحر، «ییلاقهای دیروز، محلههای امروز»، همشهری محله، تهران، ۱۳۸۴ ش، شم ۹۷.
محلهی چالهرز از شرق به خیابان پاسداران (سلطنتآباد) و ضرابخانه، از شمال به محلهی دروس، از غرب به خیابان شریعتی (جادهی قدیم شمیران) و از جنوب به سهراه ضرابخانه منتهی میشود. بیشتر این محله امروزه تقریباً در محدودهی خیابان قبا واقع شده است. [۱۴]
معتمدی، محسن، جغرافیای تاریخی تهران، تهران، ۱۳۸۱ ش، ص۳۷۱.
[۱۵]
محمودیان، علیاکبر و دیگران، اطلس شهرستان شمیران، تهران، ۱۳۸۱ ش، ص۲۱.
[ویرایش] ۶ - بنای تاریخی این محلهحسینیه ارشاد از مهمترین بناهای تاریخی و سیاسی این محله به شمار میآید. [۱۶]
طباطبایی، محمدهادی و دیگران، تهران ۱۰۰، ویژهنامه صدسالگی شهرداری تهران، تهران، ۱۳۸۷ ش، ص۶۲.
[ویرایش] ۷ - پانویس
[ویرایش] ۸ - منبع• موسویزاده، حسن، مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی، دانشنامه تهران بزرگ، برگرفته از مقاله «چالهرز»، ص۷۳۰. ردههای این صفحه : دانشنامه تهران بزرگ | محله های تهران
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
