|
| ||||||||||||||||||||||||||||
نیاوران، قهوهخانه qahve-xāne-ye niyāvarān، قهوهخانهای سنتی در خیابان نیاوران تهران که در دههی (۱۳۲۰هـ.ش) توسط محمد نیاورانی تأسیس شد. بعدها به مشهدی علیمراد و سپس فرزند او، هوشنگمراد، واگذار شد. این مکان افزون بر نقش پذیرایی، کارکردهای اجتماعی، فرهنگی و مذهبی متعددی داشته است؛ از جمله: • خدمات به بیماران مسلول؛ • اجرای نقالی و شاهنامهخوانی؛ • برگزاری مراسم مذهبی. قهوهخانه محل تعاملات روزمره، مبادلات شغلی و پاتوق اهالی بوده است. در سال (۱۳۹۰ هـ.ش) همچنان فضای سنتی خود را حفظ کرده و با نام «قهوهخانه عمو هوشنگ» شناخته میشد. تابلویی از حسین قوللر آغاسی با موضوع نورعلیشاه نیز زینتبخش فضای آن است. [ویرایش] ۱ - معرفی قهوهخانه نیاورانقهوهخانه نیاوران قهوهخانهای کهن در خیابان نیاوران، نرسیده به میدان نیاوران واقع است. [ویرایش] ۲ - تاریخچه تأسیساین قهوهخانه در ابتدای دهه (۱۳۲۰ هـ.ش) توسط فردی بهنام محمد نیاورانی راهاندازی شد. پس از چندی، اداره و مدیریت آن به شخصی به نام مشهدی علیمراد واگـذار گردیـد. در حـال حاضر سال (۱۳۹۰هـ.ش) پسر وی هوشنگ مراد مالک و عهدهدار آن است. [ویرایش] ۳ - مساحت و ساختارمساحت کنونی ایـن قهوهخانـه ۷۵ مـ۲ است، اما در ابتدا حریم این قهوهخانه حدود ۲۰۰ مـ۲ بود. در قسمت شمالی و پشت ساختمان قهوهخانه، دو اتاقک با سرویس بهداشتی مجزا وجود داشت. گفته میشد برای اسکان موقت بیماران مبتلا به سل و همراهانشان ساخته شده بود. [ویرایش] ۴ - نقش اجتماعی و خدماتیوجود این دو اتاقک در محوطه قهوهخانه به این سبب بود که بیمارستان تخصصی مسلولان در روبهروی قهوهخانه در جنوب خیابان نیاوران قرار داشت. از آنجا که بیماری سل در آن سالها شایع و مسری بود، هتلها، مسافرخانهها و حتى مسجدها از پذیرفتن و اسکان این بیماران خودداری میکردند. مشهدی مراد با تهیه ظروف و لیوانهای گلی جداگانه و مشخص امکاناتی را برای پذیرایی از مسلولان در قهوهخانه خود به وجود آورده بود. از سوی دیگر، رضایت مشتریان را نیز فراهم میکرد. او در میان اهالی نیاوران به بخشندگی و جوانمردی شهره بود. به گفته قدیمیهای محل، افرادی بودند که توانایی پرداخت هزینه غذای روزانه خود را هم نداشتهاند. اما برای خوردن غذا به این قهوهخانه میآمدند و با روی گشاده پذیرایی میشدند. این قهوهخانه هم مانند دیگر قهوهخانهها محلی برای برقراری ارتباطهای اجتماعی میان افراد مختلف، مبادلات کاری چون یافتن کارگران ساختمانی، بنا، گچکار و جز آنها و خرید و فروش محصولات کشاورزی بود. [ویرایش] ۵ - برنامههای مذهبی و فرهنگیدر قهوهخانه نیاوران، مانند بسیاری از قهوهخانههای ایرانی، برنامههای مذهبی و سرگرمکنندهای در مناسبتهای مختلف برگزار میشد. نقالی، شاهنامهخوانی، پردهخوانی، شعبدهبازی، سیاهبازی در بیشتر روزها و شبها صورت میگرفت. همچنین در شبهای ماه رمضان، پس از افطار، اهالی برای سرگرمی و بازی به قهوهخانه میآمدند و تا سحر به بازیهای سنتی چون تورنابازی و گل یا پوچ میپرداختند. در بیشتر شبهای جمعه و ماه محرم نیز اشخاص خوشصدا و خوشبیان برای مشتریان سخنرانی میکردند و روضه میخواندند که استقبال فراوانی از آنها میشد. شخصی به نام مرشد اکبر لاجوردی، از اهالی قدیم نیاوران، که بیشتر اوقات در این قهوهخانه حضور داشت، به کارهایی از قبیل دعانویسی، بازکردن سر کتاب و روضهخوانی میپرداخت و مراجعان خاص خود را داشت. [ویرایش] ۶ - ویژگیهای فرهنگی و بصریقهوهخانه نیاوران از ابتدا ویژه آقایان بود و بانوان تنها در صورتی میتوانستند وارد قهوهخانه شوند که در جایی جدا از آقایان بنشینند. فضای امروزی سال (۱۳۹۰ هـ.ش) قهوهخانه حالت سنتی خود را حفظ کرده است. بر فراز دیوار شمالی قهوهخانه تابلویی از حسین قوللر آغاسی ــ نقاش ایرانی معاصر و از پیشگامان نقاشی قهوهخانهای ــ نصب شده است که به گفته هوشنگمراد، این تابلو تصویری از نورعلیشاه است که نقاش شخصاً به پدر وی هدیه کرده است. [ویرایش] ۷ - نام امروزیامروزه این قهوهخانه به «قهوهخانه عمو هوشنگ» مشهور است. [۱]
نیاورانی، مهدی و هوشنگمراد (صاحبان قهوهخانۀ نیاوران)، مصاحبه با مؤلف.
[ویرایش] ۸ - پانویس
[ویرایش] ۹ - منبع• شهرامی، معصومه، دانشنامه تهران بزرگ، مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی، برگرفته از مقاله «نیاوران، قهوه خانه»، ص۱۶۲۴. |
||||||||||||||||||||||||||||
