|
| ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
چیذر čīzar، یا چیزر/ شیزر، در گذشته روستا و امروزه محلهای در شمال تهران است، نامی قدیمی دارد که روی سنگمزارهای کهن به صورت شیزر حک شده است. در این منطقه آثاری از قلعهای قدیمی وجود دارد که احتمالاً آتشکده یا پرستشگاه زردشتیان بوده است. چیذر در دوران ناصری به اتابک اعظم و سپس دامادش تعلق داشت و باغ ییلاقی صاحباختیار از رجال دورهی ناصری در این روستا ساخته شد. این منطقه شاهد رویدادهایی مانند دستگیری ظهیرالاسلام، امامجمعهی تهران نیز بوده است. در گذشته، اهالی چیذر به کشاورزی، دامداری و کار در کارخانههای ضرابخانه و قورخانه مشغول بودند. محصولات کشاورزی آنها شامل غلات، صیفیجات و انار بود. با گسترش تهران، چیذر به این شهر ضمیمه شد و امروزه به عنوان یکی از محلههای شمال تهران شناخته میشود که از شمال به فرمانیه، از جنوب به بزرگراه صدر و از غرب به خیابانهای براتی نعمتی و لاله محدود شده است. مسجد قائم، حوزهی علمیه و امامزاده علیاکبر از اماکن مهم این محله هستند. خیابانهای چیذر به شکل دایرهای به دور امامزاده کشیده شدهاند و کوچههای آن شیب زیادی دارند. [ویرایش] ۱ - معرفی چیذرچیذر یا چیزر/ شیزر، در گذشته روستا و امروزه محلهای که در محدوده منطقه ۱ شهرداری تهران واقع است. روی برخی از سنگمزارهای قدیمی در چیذر کلمهی شیزر حک شده که ظاهراً معرب واژهی چیذر است. بر بالای تپهای میان رستمآباد و چیذر در نزدیکی امامزاده علیاکبر، آثاری از قلعهای قدیمی دیده شده است که گمان میرود در دوران پیش از اسلام، پرستشگاه یا آتشکدهی زردشتیان بوده است. برخی نیز چیذر (متشکل از دو بخش چی و زر) را به معنی زرخیز میدانند و بر این باورند که بهسبب حاصلخیزبودن خاک این منطقه، آنجا را چیذر نامیدهاند. [۱]
کریمان، حسین، تهران در گذشته و حال، تهران، ۱۳۵۵ ش، ص۴۱۲.
[۲]
طباطبایی، محمد هادی و دیگران، تهران ۱۰۰، ویژهنامه صدسالگی شهرداری تهران، تهران، ۱۳۸۷ ش، ص۶۸.
[۳]
فرزادمنش، شیما، «توصیف محله چیذر»، آرشیو شهرداری منطقه یک تهران، ۱۳۸۹ ش، ص۶.
[ویرایش] ۲ - تاریخچهدر دوره ناصری، روستای چیذر در ابتدا به اتابک اعظم (امینالسلطان) تعلق داشته، و پس از مرگ او، به دامادش صارمالدوله رسیده است. [۴]
طباطبایی، محمد هادی و دیگران، تهران ۱۰۰، ویژهنامه صدسالگی شهرداری تهران، تهران، ۱۳۸۷ ش، ص۶۸.
همچنین غلامحسین غفاری ملقب به صاحباختیار، فرزند فرخ خان امینالدوله و از رجال دورهی ناصری، در روستای چیذر باغ ییلاقی بزرگ و مصفایی ساخته بود. او در سال (۱۳۱۱ هـ.ق) در این باغ و در حضور ناصرالدین شاه، مارگیرانی را از طایفهای در قزوین دعوت کرده بود که معیرالممالک بهتفصیل به شرح این ماجرا پرداخته است. [۵]
معیرالممالک، دوستعلی، رجال عصر ناصری، تهران، ۱۳۶۱ ش، ص۱۳۷-۱۳۸.
صاحباختیار بعدها در دورهی مظفرالدین شاه، باغ چیذر را به شعاعالسلطنه، پسر مظفرالدین شاه فروخت. [۶]
معیرالممالک، دوستعلی، رجال عصر ناصری، تهران، ۱۳۶۱ ش، ص۱۳۸.
[۷]
معتمدی، محسن، جغرافیای تاریخی تهران، تهران، ۱۳۸۱ ش، ص۳۷۱.
از رویدادهای مهم در چیذر میتوان به دستگیری ظهیرالاسلام، داماد ناصرالدین شاه و امامجمعهی تهران، در سال (۱۳۲۹ هـ.ق) چند روز پس از تشکیل کابینهی دوم سپهسالار محمدولی خان تنکابنی اشاره کرد. [۸]
صادق (مستشارالدوله)، صادق، خاطرات و اسناد، به کوشش ایرج افشار، ج۱، تهران، ۱۳۶۱ ش، ص۷۴و ۹۵.
[ویرایش] ۳ - وقفیات روستااین روستا همچنین دارای موقوفاتی بوده است؛ از جمله: • ۶ دانگ زمین مزروعی به مساحت ۶۰۰‘۱ متر (وقف امامزاده علیاکبر)؛ • آب رود دربند؛ • قنات اول بالاده؛ • قنات دوم بالاده (وقف امامزاده علیاکبر)؛ • یک قطعه زمین مزروعی به مساحت ۶۰۰‘۱ متر که شخصی به نام فاطمه خانم در سال (۱۳۲۱ هـ.ق) وقف مسجد و حمام چیذر کرده بود؛ • یک قطعه زمین مزروعی به مساحت ۴۰۰‘۲ متر که حاج محمداسماعیل در سال (۱۳۳۶ هـ.ق) وقف حمام زنانهی چیذر نموده بود. [۹]
ستوده، منوچهر، جغرافیای تاریخی شمیران، ج۱، تهران، ۱۳۷۱ ش، ص۳۳۴-۳۳۵.
[ویرایش] ۴ - مشاغل مردم روستااهالی چیذر در گذشته به کشاورزی، گلهداری و کار در کارخانهی ضرابخانه و قورخانه سلطنتآباد مشغول بودند. [ویرایش] ۵ - محصولات کشاورزیغلات، صیفیجات و انار از محصولات کشاورزی روستای چیذر بوده و آب مورد نیاز این روستا از دو رشته قنات و رودهای دربند و دارآباد تأمین میشده است. [۱۰]
فرهنگ جغرافیایی ایران (آبادیها)، استان مرکزی، دایره جغرافیایی ستاد ارتش، ج۱، تهران، ۱۳۲۸ ش، ص۶۳.
[۱۱]
محمودیان، علیاکبر و دیگران، اطلس شهرستان شمیران، تهران، ۱۳۸۱ ش، ص۸۳.
[۱۲]
کریمان، حسین، قصران ( کوهسران)، ج۱، تهران، ۱۳۵۶ ش، ص۵۰۴.
[۱۳]
بلاغی، عبدالحجت، تاریخ تهران، قسمت شمالی و مضافات، شمران قدیم، قم، ۱۳۵۰ ش، ص۴۲.
[۱۴]
ستوده، منوچهر، جغرافیای تاریخی شمیران، ج۱، تهران، ۱۳۷۱ ش، ص۳۲۶-۳۲۷.
[ویرایش] ۶ - تغییر کاربردی از روستا به محلهروستای چیذر در سال (۱۳۳۵ هـ.ش) دارای ۲۳۴‘۱ تن جمعیت بوده است. [۱۵]
گزارش مشروح حوزه سرشماری تهران، وزارت کشور، ۱۳۳۷ ش، ص۲.
بعدها با گسترش کالبدی شهر تهران، همانند دیگر روستاهای منطقهی شمیران به این کلانشهر ضمیمه شده است. امروزه در سال (۱۳۹۰ هـ.ش) یکی از محلههای شمال تهران به شمار میآید. [ویرایش] ۷ - مناطق اطراف محلهمحلهی چیذر به مناطقی محدود میشود که عبارتند از: • از شمال به خیابان شهید لواسانی واقع در محلهی فرمانیه؛ • از جنوب به بزرگراه صدر، بلوار قیطریه و میدان پیروز؛ • از غرب به خیابانهای براتی، نعمتی و لاله؛ • از شرق به خیابان پاشاظهری واقع در محلهی کامرانیه محدود میشود. [ویرایش] ۸ - اماکن مذهبی محلهمسجد قائم چیذر، حوزهی علمیهی چیذر، و بقعه امامزادگان علیاکبر و بقعه اسماعیل از اماکن مذهبی این محلهاند. [۱۶]
فرزادمنش، شیما، «توصیف محله چیذر»، آرشیو شهرداری منطقه یک تهران، ۱۳۸۹ ش، ص۱و ۶.
[۱۷]
اعتمادالسلطنه، محمدحسن، مرآة البلدان، به کوشش عبدالحسین نوایی و هاشم محدث، ج۴، تهران، ۱۳۶۸ ش، ص۲۳۶۰.
وجود آنها در چیذر بیانگر بافت مذهبی این محله است. [ویرایش] ۹ - ظاهر محلهخیابانهای محلهی چیذر ــ برخلاف محلههای مجاور آن که دارای خیابانهای متقاطع و موازی هستند ــ بهصورت دایره، و به دور بقعهی امامزاده علیاکبر کشیده شدهاند. کوچههای این محله نیز بهسبب قرارگرفتن روی تپه، دارای شیب تند هستند. کوچههای تکیه و امامزاده از کوچههای معروف محلهی چیذر به شمار میآیند. از طایفههای ساکن در این محله نیز میتوان به هاشمی علیا و چیذری اشاره کرد. [۱۸]
فرزادمنش، شیما، «توصیف محله چیذر»، آرشیو شهرداری منطقه یک تهران، ۱۳۸۹ ش، ص۱و ۶.
[ویرایش] ۱۰ - پانویس
[ویرایش] ۱۱ - منبع• موسویزاده، حسن، مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی، دانشنامه تهران بزرگ، برگرفته از مقاله «شیذر»، ص۷۵۳. ردههای این صفحه : دانشنامه تهران بزرگ | محله های تهران
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
