|
| ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
دربندی dar-bandī، ملا آقا بن عابد بن رمضانعلی بن زاهد شروانی، درگذشت سال (۱۲۸۶هـ.ق /۱۸۶۹ م) فقیه، اصولی، رجالی، محدث، متکلم و واعظ شیعی بود. او اصالتاً از شروان بود و در جوانی برای تحصیل به نجف و کربلا رفت. فقه را نزد شیخ علی کاشفالغطاء و اصول فقه را نزد شریفالعلمای مازندرانی آموخت و سالها در کربلا زیست. در محبت و اخلاص به اهلبیت (علیهالسلام)، بهویژه امام حسین (علیهالسلام) شهرت داشت. در عزاداریها با شور و حال فراوان رفتارهایی چون خاکمالی بر بدن و پارهکردن گریبان از او نقل شده است. پس از بازگشت به ایران در تهران اقامت گزید و نزد مردم و حتی ناصرالدینشاه محبوب بود. وی در همانجا درگذشت و پیکرش پس از شش ماه به کربلا منتقل و در صحن کوچک امام حسین (علیهالسلام) به خاک سپرده شد. از مهمترین آثارش میتوان به عناوین الادلة، قوامیس القواعد، جوهر الصناعة، جواهر الایقان و بهویژه اکسیر العبادات فی اسرار الشهادات (معروف به اسرار الشهادة) اشاره کرد. اگرچه به دلیل نقل روایات ضعیف از اعتبار علمی کاسته، اما شهرت بسیار یافته و بارها به چاپ رسیده است. [ویرایش] ۱ - معرفی فاضل دربندی حایریآخوند ملا آقا بن عابد بن رمضان علی بن زاهد شروانی، معروف به فاضل دربندی حایری (د ۱۲۸۶ هـ.ق / ۱۸۶۹ م)، فقیه، اصولی، رجالی، محدث، متکلم و واعظ شیعی امامی بود. او در جوانی برای ادامهی تحصیل به نجف و کربلا رفت. فقه را در نجف نزد شیخ علی فرزند شیخ جعفر کاشفالغطاء و اصول فقه را در کربلا نزد شریفالعلمای مازندرانی خواند. از او تنها یک دختر به جای ماند. [۱]
آقابزرگ تهرانی، محمدمحسن، طبقات اعلام الشیعة (قرن ۱۳)، مشهد، ۱۴۰۴ ص۱۵۳۲.
[۲]
قمی، عباس، الفوائد الرضویة، تهران، ۱۳۲۷ ش، ص ۵۴.
[ویرایش] ۲ - زندگی در کربلامدت درازی در کربلا زیست [۳]
آقابزرگ تهرانی، محمدمحسن، طبقات اعلام الشیعة (قرن ۱۳)، مشهد، ۱۴۰۴ ص۱۵۲.
[۴]
قمی، عباس، الکنى و الالقاب، تهران، ۱۳۹۷ ق، ص۲۲۸.
و در آنجا جمعی از طلاب نزد وی درس خواندند، اما گاه به دلیل تندخویی و کجخلقی، حوزهی درسش بر هم میخورد. [۵]
تنکابنی، محمد، قصص العلماء، تهران، ۱۳۹۶ ق، ص۱۰۸.
وی چنان در پی بحث و جدل بود که برخی اوقات، استاد وی شریفالعلماء از کثرت اشکالاتی که ضمن تدریس وارد میکرد، به ستوه میآمد و او را موقتاً از مجلس درس خود اخراج میکرد. [۶]
تنکابنی، محمد، قصص العلماء، تهران، ۱۳۹۶ ق، ص۱۰۷.
با تبحری که در دانشهای گوناگون داشت و با کمک حافظهی قوی، در همهی بحثها حریفی پرتوان به شمار میرفت. [ویرایش] ۳ - شخصیت و رفتاردربندی در اخلاص و دوستی نسبت به اهل بیت پیامبر (صلیاللهعلیهوآلهوسلم)، بهویژه امام حسین (علیهالسلام) شهرت بسیاری داشت. [۷]
قمی، عباس، هدیة الاحباب، تهران، ۱۳۶۳ ش، ص۱۵۳.
در ایام عاشورای حسینی بر بالای منبر عمامه بر زمین میزد و گریبان میدرید و از شدت اندوه از هوش میرفت. در روز دهم محرم، لباس خود را درمیآورد و لنگی بر خود میبست و خاک بر سر میریخت و گِل بر بدن میمالید و به این هیئت بر منبر میرفت. درباره (صلیاللهعلیهوآلهوسلم) عشق او به امام حسین (علیهالسلام) روایات بسیاری نقل شده است. [۸]
اعتمادالسلطنه، محمدحسن، المآثر و الآثار (چهل سال تاریخ ایران)، به کوشش ایرج افشار، تهران، ۱۳۶۳ ش، ص۱۸۹.
[۹]
تنکابنی، محمد، قصص العلماء، تهران، ۱۳۹۶ ق، ص۱۰۹.
[ویرایش] ۴ - فعالیتهای دینیاو در مبارزه با بابیها سرسخت بود. وقتی بابیها در کربلا سر برآوردند، وی به شدت به نبرد با آنان برخاست. چنانکه آنان به قصد کشتن او در خانهاش به وی حملهور شدند. در این واقعه، زخمی به چهرهی او وارد شد که اثر آن تا پایان عمر باقی ماند. [۱۰]
اعتمادالسلطنه، محمدحسن، المآثر و الآثار (چهل سال تاریخ ایران)، به کوشش ایرج افشار، تهران، ۱۳۶۳ ش، ص۱۸۹.
[ویرایش] ۵ - بازگشت به ایران و عهد با دربارپس از مراجعت به ایران و ورود به تهران، بسیار مورد علاقه و توجه مردم قرار گرفت و حتى ناصرالدین شاه قاجار به دیدن وی آمد. [۱۱]
امین، حسن، الموسوعة الاسلامیة، بیروت، ۱۳۹۵ ق/ ۱۹۷۵ م، ج۱، ص۱۵۸.
او که در امر به معروف و نهی از منکر اصرار و بیباکی ویژهای داشت، شاه را به سبب شارب بلندش سرزنش کرد و شاه نیز فیالمجلس دستور داد تا کمی شاربش را کوتاه کنند. [۱۲]
تنکابنی، محمد، قصص العلماء، تهران، ۱۳۹۶ ق، ص۱۰۹.
[ویرایش] ۶ - وفات و دفندربندیدر تهران سکونت گزید و در همانجا درگذشت. جنازهاش را پس از ۶ ماه به کربلا حمل کردند و در صحن کوچک امام حسین (علیهالسلام)، در مقبرهای در جوار تعدادی از علمای شیعه به خاک سپردند. [ویرایش] ۷ - آثار دربندیدربندی آثار فراوانی از او به جا مانده که آثارش عبارتند از: ۱. خزائن الاحکام؛ که آن را در (۱۲۶۷ هـ.ق/ ۱۸۵۱ م) نوشت و در (۱۳۱۷ هـ.ق/ ۱۸۹۹ م) در تهران چاپ شد. [۱۳]
سرکیس، یوسف الیان، معجم المطبوعات العربیة و المعربة، قاهره، ۱۳۴۶ ق/ ۱۹۲۸ م، ج۲، ص۱۷۹۰.
این کتاب، شرحی است بر منظومهی فقهی سرودهی بحرالعلوم در باب طهارت و کمی هم در باب نماز که متضمن فروع بسیاری است. ۲. خزائن الاصول در دو جلد که در (۱۲۶۷هـ.ق / ۱۸۵۱ م) در تهران چاپ شده است؛ ۳. عناوین الادلة در علم اصول؛ محسن امین گفته که نسخهای از آن را در کرمانشاه دیده است. [۱۴]
آقابزرگ تهرانی، محمدمحسن، الذریعه، ج۵، ص۲۹۱.
[۱۵]
آقابزرگ تهرانی، محمدمحسن، الذریعه، ج۷، ص۱۵۲-۱۵۳.
[۱۶]
آقابزرگ تهرانی، محمدمحسن، طبقات اعلام الشیعة (قرن ۱۳)، مشهد، ۱۴۰۴ ق، ص۱۵۳.
۴. قوامیس القواعد که کتابی دربارهی رجال و درایه است؛ ۵. جوهر الصناعة، یا به گفتهی آقابزرگ، الجوهرة؛ که در اسطرلاب که برای شاگردش میرزا علیجاه بهادرخان نوشته است. گفتهاند که این کتاب در نوع خود کمنظیر است و در سال (۱۲۸۰ هـ.ق/ ۱۸۶۳ م)، در لکهنو به چاپ رسیده است. ۶. جواهر الایقان، دربارهی شهادت امام حسین (علیهالسلام)؛ ۷. درایة الحدیث و الرجال، خطی است و موسوی اصفهانی گفته که نسخهای از آن را در اختیار داشته است؛ ۸. فن التمرینات، در فقه؛ ۹. الفن الاعلى، در اعتقادات؛ ۱۰. اکسیر العبادات فی اسرار الشهادات، دربارهی شهادت امام حسین (علیهالسلام) که در سال (۱۲۷۲ هـ.ق / ۱۸۵۶ م) از نوشتن آن فراغت یافته است. [۱۷]
امین، حسن، الموسوعة الاسلامیة، بیروت، ۱۳۹۵ ق/ ۱۹۷۵ م، ج۲، ص۸۸.
در این کتاب برخی مطالب و روایات ضعیف و گاه بیپایه وجود دارد که از اعتبار علمی آن کاسته است. با اینهمه، بارها و از جمله در (۱۳۱۹ هـ.ق/ ۱۹۰۱ م) در تهران چاپ شده است. گاه آن را اسرار الشهادة نیز میگویند. این کتاب را حاج میرزاحسین شریعتمدار تبریزی (د ۱۳۳۱ هـ.ق/ ۱۹۱۳ م) به نام انوار السعادة فی اسرار الشهادة به فارسی برگردانده است. [۱۸]
مشار، خانبابا، فهرست کتابهای چاپی فارسی، تهران، ۱۳۵۰ ش، ص۱، ص۵۸۱.
۱۱. السعادات الناصریة و الاقوات الروحانیة، ترجمهی مختصر اسرار الشهادات است که به خواست ناصرالدین شاه انجام گرفته است. [۱۹]
فاضل قائینی، علی، معجم مؤلفی الشیعة، تهران، ۱۴۰۵ ق، ص۱۷۱.
[۲۰]
موسوی اصفهانی، محمدمهدی، احسن الودیعة، بغداد، ۱۳۴۸ ق/ ۱۹۲۹ م، ص۶۲-۶۳.
[۲۱]
GAL, S, p. ۸۳۱.
[۲۲]
امین، محسن، اعیان الشیعة، بیروت، ۱۴۰۳ ق/ ۱۹۸۳ م، ج۲، ص۸۸.
[ویرایش] ۸ - پانویس
[ویرایش] ۹ - منبع• موسوی بجنوردی (دبا)، کاظم، دانشنامه تهران بزرگ، مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی، برگرفته از مقاله «فاضل دربندی حایری»، ص۸۵۸. ردههای این صفحه : دانشنامه تهران بزرگ | علمای تهران
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
