|
| ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
گلخندان gol-xandān، روستای گلخندان شامل دو بخش قدیم و جدید است که در جنوب شرقی شهر بومهن واقع شدهاند. گلخندان جدید در شمال بخش قدیمی و در نزدیکی جاده بومهن ـ رودهن قرار دارد و عمدتاً پس از انقلاب توسعه یافته است. گلخندان قدیم با سابقه تاریخی طولانی بر تپهماهورهای جنوب رودخانههای رودهن و سیاهرود واقع شده است. جمعیت هر دو بخش شامل خانوارهای بومی و مهاجر است که عمدتاً در حوزههای کشاورزی، دامداری و خدمات فعالیت دارند. مشکلات زیستمحیطی از جمله کمآبی و آلودگی آب رودخانهها در بخش قدیم روستا محسوس است. قلعه تاریخی گلخندان و امامزاده قاسم از مهمترین آثار فرهنگی و تاریخی این منطقه هستند که قدمتی چندصدساله دارند. شواهد باستانشناسی نشاندهنده سکونت انسان در این منطقه از دوران اشکانیان و ساسانیان است. روستایی تاریخی واقع در جنوب شرقی شهر بومهن. [ویرایش] ۱ - موقعیت جغرافیاییاین روستا در فاصلهی ۴کیلومتری جنـوب جـادهی تهـران ـ بومهن ـ رودهن در °۵۱ و ´۵۲ طول شرقی، و °۳۵ و ´۴۲ عرض شمالی، در ارتفاع ۶۳۱‘۱ متری از سطح دریا جای دارد و شامل دو بخش به نامهای گلخندان جدید و گلخندان قدیم است. این تقسیمبندی به علت توسعهی بخش شمالی روستا در سالهای پس از انقلاب صورت گرفته است. [ویرایش] ۲ - موقعیت گلخندان جدیداین روستا در شمال گلخندان قدیم جای دارد که فاصلهی آن از جادهی بومهن ـ رودهن نسبت به گلخندان قدیم کمتر است. مجموعهی ساختمانها و خانههای روستای گلخندان جدید در شمال قلعهی تاریخی گلخندان و روی تپهماهورهای میان دو رودخانهی رودهن و |سیاهرود واقع شده است. [ویرایش] ۳ - وسعت روستای گلخندان جدیدوسعت محدودهی روستای گلخندان جدید هرچه به سمت شمال ادامه مییابد، بهسبب فاصلهگرفتن دو رودخانهی یادشده از یکدیگر، بیشتر میشود. در این محدوده تپهماهورهای کمارتفاعی وجود دارد که در گذشته از دیمزارهای معروف منطقه بوده است. اما امروزه سال (۱۳۹۱ هـ.ش) در بخش عمدهی آن ساختوساز صورت گرفته و دیمزارها به مناطق مسکونی یا کارگاههای کوچک تولیدی، صنعتی و خدماتی بدل شده است. [ویرایش] ۴ - نام خانوادگی اهالی روستای گلخندان جدیدنام خانوادگی اهالی بومی روستای گلخندان جدید قاسملویی، قانبیلی، حیدری، ارزاقی، خوشی و سُرنی است. جمعیت این روستا حدود ۶۰ خانوار است که نیمی از آنها را مهاجران دیگر شهرهای ایران یا افغانها تشکیل میدهند. [ویرایش] ۵ - شغل قدیم مردم روستای گلخندانشغل قدیم مردم روستای گلخندان، کشاورزی و دامداری بود. اما امروزه بیشتر اهالی دارای مشاغل خدماتی و تولیدیاند. شمار کمی نیز باغداری میکنند که تعدادشان بهسبب کمبود آب رو به کاهش است. محصولات باغهای روستای گلخندان شامل گردو، گیلاس، آلبالو، سیب و توت است. این محصولات غالباً به مصرف محلی میرسد. [ویرایش] ۶ - بافت قدیم روستای گلخندان جدیدبافت قدیم روستای گلخندان جدید از میان رفته است و بیشتر ساختمانهای آن پس از انقلاب ساخته شدهاند. این روستا دارای یک باب مسجد است که گفته میشود به جای مسجد تاریخی در دوران پهلوی دوم احداث شده است. در سالهای دههی (۱۳۷۰ هـ.ش) نیز یک بار دیگر آن را تخریب، و ضمن نوسازی، توسعه دادهاند. بنای این مسجد ویژگیهای معماری دیگر مساجد را ندارد و بیشتر شبیه یک ساختمان مسکونی است. بنای مدرسهی روستا که در سالهای پیش از انقلاب اسلامی احداث شده بود، در سالهای پس از پیروزی انقلاب اسلامی تکمیل و گسترش داده شد، اما اکنون از آن بهرهبرداری نمیشود و دانشآموزان این روستا برای ادامهی تحصیل به مدارس شهرهای رودهن و بومهن یا روستای کُردنبرد میروند. [ویرایش] ۷ - فاصلهی روستای گلخندان جدید و قدیمفاصلهی روستای گلخندان جدید و گلخندان قدیم حدود ۵۰۰ متر است. در این فاصله، درهی رودخانهی رودهن با عمق حدود ۴۰ متر واقع شده است و ارتباط بین دو روستا از طریق پلی سنگی که در سال (۱۳۷۶ هـ.ش) روی رودخانهی رودهن ساخته شده، برقرار میشود. [ویرایش] ۸ - مهمترین اثر تاریخی ـ فرهنگیمهمترین اثر تاریخی ـ فرهنگی گلخندان جدید قلعهی تاریخی آن است که قدمتش به سدهی ۲ ق / ۸ م بازمیگردد. این اثر تاریخی ـ فرهنگی در سال (۱۳۷۹ هـ.ش) با شمارهی ۸۸۸‘۲ در فهرست آثار ملی به ثبت رسید. [ویرایش] ۹ - موقعیت گلخندان قدیماین روستا در فاصلهی ۵۰۰ متری جنوب گلخندان جدید، روی تپهماهورهای سمت جنوب دره و رودخانهی رودهن و شرق رودخانهی سیاهرود واقع شده است. راه دسترسی به روستای گلخندان ۳ خیابان یا کوچهی نسبتاً باریک و پیچدرپیچی است که از جادهی تهران ـ بومهن ـ رودهن از حدفاصل پل بومهن تا مرز رودهن ـ بومهن، منشعب میشود. سپس به سمت جنوب امتداد مییابد و از روستای سیاهبند گذشته و به یکدیگر متصل میگردد. از زیـر پل بزرگراه تهران ـ شمال عبور کرده، به روستای گلخندان جدید و سپس گلخندان قدیم و در ادامه به روستای کُردنبرد رسیده و به جنوب غرب منحرف میشود و در انتهای روستای زردستان خاتمه مییابد. ادامهی این راه خاکی پرپیچوخم و سختگذر به روستاهای جنوب غربی بومهن منتهی میشود. [ویرایش] ۱۰ - خانههای اهالی روستای گلخندان قدیمدر گذشتههای دور، خانههای اهالی روستای گلخندان قدیم بر بالای تپهای قرار داشت که امروزه در مرکز این روستا قرار گرفته است. پس از دورهی قاجار و به مرور زمان اهالی این روستا خانههای خود را به زمینهای نسبتاً هموار اطراف تپه منتقل کردند و سطح تپه به گورستان بدل شد. سپس در دوران حکومت پهلوی دوم گورستان روستا به بالای یکی از تپههای سمت جنوب روستا به نام «تپه صلوات» که امروزه سال (۱۳۹۱ هـ.ش) منبع آب و دکل مخابرات بر فراز آن قرار دارد، منتقل شد. به دور این محوطه دیوارهای کشیدهاند که در ساخت آن از سنگ قبرهای قدیمی استفاده شده است. یکی از این سنگ قبرها دارای تاریخ (۹۸۰ هـ.ق) است. در منتهاالیه سمت غرب تپه، بقایای دو خانهی خشت و گلی قدیمی، و در زیر آنها آثار دو زاغه یا کُهُل دستکند که در گذشته از آنها به عنوان سردخانه یا محل نگهداری احشام استفاده میکردند، همچنان وجود دارد. [ویرایش] ۱۱ - خانههای جدید روستاخانههای جدید روستا گرداگرد تپه و بهخصوص در سمت جنوب و غرب آن احداث شده، و جنوب روستا را تپهماهورهای کمارتفاع با پوششی از خاک نسبتاً قطور و شمال آن را درهی نسبتاً عمیق رودخانهی رودهن، و غرب را درهی رودخانهی سیاهرود یا گلخندان دربرگرفته است. اما همهی این موانع طبیعی دارای شیبی ملایماند که امکان بهرهبرداری از زمینهای اطراف را به سهولت امکانپذیر مینماید و باغها و مزارع روستا در اطراف آن گسترش یافتهاند. [ویرایش] ۱۲ - شهرک گلبهاراز شمال شرقی روستای گلخندان قدیم جادهای به سمت شرق ادامه مییابد که پس از گذر از چند تپهماهور به درهی یلقندره و سپس به روستای مهرآباد دماوند مرتبط میگردد. در محل یلقندره شهرک جدیدی احداث شده است که به آن شهرک گلبهار میگویند. [ویرایش] ۱۳ - اطراف گلخندان قدیمدر جنوب شرقی گلخندان قدیم نیز جادهی خاکی دیگری وجود دارد که به ناحیهی عباسآباد مهرآباد متصل میشود. شمال غربی روستای گلخندان و در غرب مسیل رودخانهی سیاهرود قدیم تپهای نسبتاً مرتفع به نام آقتپه (سفیدتپه) وجود دارد که بزرگراه جدید از مجاورت آن عبور میکند و ارتفاعات سمت جنوب آن طاهرآباد، و در سمت جنوب طاهرآباد تپهی برج و در جنوب آن کوهی به نام آقدولایی (پرتگاه سفید) و در جنوب آن کوه تماشا و در غرب کوه تماشا منطقهای به نام گوگویک (گو به معنی سبزه و گویک به معنی گدوک = گردنه) وجود دارد. [ویرایش] ۱۴ - نام خانوادگی اهالی روستای گلخندان قدیمنام خانوادگی اهالی بومی روستای گلخندان قدیم فرجاللٰهی، قانبیلی، خرمایی، خلیفه، میوهای، حیدری، قدرتی، سرنی و ارزاقی است. شغل مردم نیز از دیرباز کشاورزی، دامداری و باغداری بوده است. از محصولات کشاورزی و باغداری این روستا میتوان به یونجه، جو، گندم، گردو، زردآلو، گیلاس، سیب و آلبالو اشاره کرد. [ویرایش] ۱۵ - مشکل عمدهی اهالی این روستامشکل عمدهی اهالی این روستا کمآبی است که در فصل تابستان شدت مییابد و چون حجم فاضلابهای وارد شده به رودخانههای رودهن و سیاهرود بسیار زیاد است، آب آلوده و سمی آنها موجب خشک شدن درختان و گیاهان میشود. امروزه بیشتر جوانان روستای گلخندان قدیم به شهرهای اطراف مهاجرت کرده، و به مشاغل خدماتی و واسطهگری روی آوردهاند و عـدهای نیز در کارگاههای کوچک تولیدی و صنعتی بومهن کار میکنند. [ویرایش] ۱۶ - آب مصرفی و آشامیدنی اهالی روستاآب مصرفی و آشامیدنی اهالی روستای گلخندان قدیم از طریق یک حلقه چاه در حدفاصل روستا و قلعهی تاریخی گلخندان تأمین میگردد که از طریق لولهکشی وارد خانهها میشود. این روستا مسجد و مدرسه ندارد و دانشآموزان به مدارس رودهن و بومهن یا روستای کردنبرد میروند. [ویرایش] ۱۷ - حمام تاریخی روستای گلخندان قدیمحمام تاریخی روستای گلخندان قدیم نیز در دههی (۱۳۷۰ هـ.ش) تخریب شد و اکنون اثری از آن وجود ندارد. همچنین در غرب تپهی مرکزی روستا که بنای امامزاده قاسم بر فراز آن واقع شده است، بنای حسینیهی تاریخی روستا وجود دارد. ساختمان حسینیه خشت و گلی، و سقف بازسازیشدهی آن از شیروانی است. وسعت حسینیه حدود ۱۰۰ مـ۲ و فاقد هرگونه تزیینات بوده و بیشتر به یک اتاق معمولی شبیه است. [ویرایش] ۱۸ - جمعیت روستای گلخندان قدیمروستای گلخندان قدیم دارای حدود ۷۰ خانوار جمعیت ثابت است. اما شمار خانهها و واحدهای مسکونی آن از ۱۰۰ واحد بیشتر است. گفته میشود که در اعیاد و مناسبتهای ملی و مذهبی، جمعیت روستا از ۱۲۰ خانوار تجاوز میکند. تقریباً تمامی ساختمانها و خانههای این روستا نوسازی شده است. [ویرایش] ۱۹ - قدمت روستای گلخندانقدمت روستای گلخندان از روی بنای امامزاده قاسم که متعلق به قرن (۸- ۹ هـ.ق / ۱۴-۱۵ م) است. همچنین قلعهی تاریخی گلخندان متعلق به سدهی (۲ هـ.ق / ۸ م) مشخص میشود. افزون بر این، مواد فرهنگی قابل توجهی از تپهی مرکزی روستا و حاشیهی رودخانههای سیاهرود و رودهن به دست آمده که نمایانگر استقرار انسان از دوران پیش از اسلام در این نواحی است. قطعات سفالهای یافته شده در جنوب روستای سیاهبند و در محل تخلیهی خاکهایی که بر اثر برش کوه برای احداث بزرگراه روی هم انباشه شده بود، مؤید آن است که دیرینگی این روستا دستکم به دوران اشکانیان و ساسانیان بازمیگردد. [ویرایش] ۲۰ - منبع•پازوکی طرودی، ناصر، مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی، دانشنامه تهران بزرگ، برگرفته از مقاله"گلخندان"، ص۱۳۷۱. ردههای این صفحه : دانشنامه تهران بزرگ | روستاهای تهران
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
