|
| ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
پونک pūnak، در گذشته روستایی بوده و امروزه به محلهای در شمال غربی تهران (منطقه ۵) تبدیل شده است. از نظر تاریخی و جغرافیایی دارای اهمیت است. نام آن به باور اهالی قدیم، از گیاه پونه گرفته شده که در اطراف رودخانه محلی میروییده و بهمرور زمان به پونک تغییر یافته است. این منطقه با دارا بودن امامزادگان عینعلی و زینعلی قدمتی دیرینه دارد. از نظر تاریخی، پونک در دورهی قاجار تحت مالکیت شخصیتهای مهمی مانند میرزا یوسف مستوفیالممالک، صدراعظم ناصرالدین شاه، سپس فرمانفرما بود. در نهایت میان وراث تقسیم و بهتدریج فروخته شد. اقتصاد آن مبتنی بر کشاورزی و باغداری بود و محصولاتی مانند غلات، صیفیجات و میوههایی چون انار و انجیر داشت. این روستا دارای قناتها، استخرها، زمینهای کشاورزی مشخص و بناهای عمومی مانند مساجد و حمام بود. از دهه (۱۳۵۰ هـ.ش) روند تبدیل اراضی آن به مناطق مسکونی آغاز شد. امروزه کاملاً شهری شده است. محدوده کنونی آن توسط بزرگراههای اصلی احاطه شده و دارای چندین بوستان و مجموعه ورزشی است. [ویرایش] ۱ - معرفی پونکپونک، در گذشته روستا و امروزه محلهای در شمال باختری تهران در محدودهی منطقهی ۵ شهرداری تهران است. برخی از اهالی قدیمی محله، نام پونک را برگرفته از نام گیاه پونه میدانند. پونه در اطراف رودخانهای میروییده که از بلندیها و کوههای شمال فرحزاد سرچشمه میگرفته و در شرق این ده جریان مییافته است. بهمرور زمان، پونه به پونک بدل شده است. نام این ده در بعضی از متون و اسناد پوئینک نیز آمده است. [۱]
نک : ستوده، منوچهر، جغرافیای تاریخی شمیران، نیز حاشیه ۲، تهران، ۱۳۷۱ ش، ج۱، ص۱۹۳.
[۲]
قس: اسامی دهات کشور، وزارت کشور، تهران، ۱۳۲۳ ش، ج۱، ص۷۳.
[۳]
«یادگاریهای پیرمرد پونکی»، همشهری محله (مل )، بش.
[ویرایش] ۲ - پیشینه تاریخی و قدمتبا توجه بهوجود بقعهی امامزادگان عینعلی و زینعلی، همچنین وجود چنارهای کهنسال در محل بقعهی این امامزادگان و درخت بید کهنسالی که در گذشته در این آبادی بوده است، میتوان پونک را از روستاهای قدیمی بهشمار آورد. [۴]
نک : ستوده، منوچهر، جغرافیای تاریخی شمیران، تهران، ۱۳۷۱ ش، ج۱، ص۱۹۳.
این ده در گذشته، در مسیر راههای تهران ـ فرحزاد ـ کن واقع بوده است. [۵]
نک : ستوده، منوچهر، جغرافیای تاریخی شمیران، تهران، ۱۳۷۱ ش، ج۱، ص۱۹۴.
[ویرایش] ۳ - ویژگیهای طبیعی و جغرافیاییتپههای جنوبی پونک در گذشته به خِزغلطان شهرت داشته است. [۶]
نک : ستوده، منوچهر، جغرافیای تاریخی شمیران، تهران، ۱۳۷۱ ش،ج۱، ص۱۹۴.
رودخانهی فرحزاد با رسیدن به پونک بههمین نام خوانده میشود. امروزه (۱۳۹۰ هـ.ش) نیز در مسیلی در غرب بزرگراه یادگار امام (ره) در راستـای شمـالی ـ جنوبی جریان دارد. [۷]
نک : نقشه جامع تهران، گیتاشناسی، تهران، ۱۳۸۵ ش، شم ۴۲۴.
[ویرایش] ۴ - مالکیت و تحولات اراضی در دوره قاجاردر دورهی ناصری، میرزا یوسف مستوفیالممالک، صدراعظم ناصرالدین شاه، مالک پونک بود. پس از مرگ او در سال (۱۳۰۳ هـ.ق/ ۱۸۸۶ م) این اراضی به تملک تاجماه خانم، همسر وی، درآمد. سپس تاجماه خانم، پونک را به حاج ساسان میرزا بهاءالدوله (د ۱۳۲۳ هـ.ق/ ۱۹۰۵ م)، از نوادگان فتحعلی شاه، فروخت. [۸]
معیرالممالک، دوستعلی، وقایع الزمان (خاطرات شکاریه)، به کوشش خدیجه نظاممافی، تهران، ۱۳۶۱ ش، ص۱۷۱.
در دورهی مظفری، بهاءالدوله این اراضی را که دارای یک عمارت اعیانی کوچک و ۱۰ خانوار رعیت بود به عبدالحسین میرزا فرمانفرما فروخت. عبدالحسین میرزا پیش از مرگش (۱۳۱۸ هـ.ش/ ۱۹۳۹ م)، ده پونک را میان فرزندانش منوچهر، عزیز، ابوالبشر، سیروس، جبار، فاروق، و غفار تقسیم کرد. این زمینها در (۱۳۲۳ هـ.ش) باز هم تقسیم شد و کمکم به فروش رفت. [۹]
معتمدی، محسن، جغرافیای تاریخی تهران، تهران، ۱۳۸۱ ش.
[ویرایش] ۵ - فرهنگ جغرافیاییدر اسامی دهات کشور در (۱۳۲۳ هـ.ش)، پونک دهی از دهستان شمیران بود. [۱۰]
معتمدی، محسن، جغرافیای تاریخی تهران، تهران، ۱۳۸۱ ش.
در فرهنگ جغرافیایی ایران در (۱۳۲۸ هـ.ش) دهی از دهستان حومهی بخش کن ذکر شده است. [۱۱]
معتمدی، محسن، جغرافیای تاریخی تهران، تهران، ۱۳۸۱ ش، ج۱، ص۴۲.
برخی از محققان با توجه به آنکه پونک در شمال غربی باغ فیض و کن واقع بوده، نوشتهی فرهنگ جغرافیایی ایران را مقرون به صحت میدانند. [۱۲]
معتمدی، محسن، جغرافیای تاریخی تهران، تهران، ۱۳۸۱ ش، ج۱، ص۴۲.
[۱۳]
بلاغی، عبدالحجت، تاریخ تهران، قم، ۱۳۵۰ ش، ج۱، ص۴۰.
[ویرایش] ۶ - وضعیت اجتماعی ـ اقتصادی در گذشتهدر گذشته، کشاورزی و باغداری شغل اصلی اهالی ده پونک بهشمار میرفت. غلات، انوع صیفی و میوه ازجمله انار، انجیر و گیلاس از محصولات آن بوده است. [۱۴]
کریمان، حسین، قصران ( کوهسران)، تهران، ۱۳۵۶ ش، ج۱، ص۵۰۱.
[۱۵]
فرهنگ جغرافیایی ایران، دایره جغرافیایی ستاد ارتش، تهران، ۱۳۲۸ ش.
برپایهی گزارشی، روستای پونک در (۱۳۲۶ هـ.ش) دارای ۲۰ خانوار مشتمل بر ۱۱۵ تن جمعیت بوده است. این روستا در گذشته به دو محلهی سرآسیاب و کوچهی پایینک تقسیم میشد. زمینهای سرخ، پای تپه، لب چال و درِ مسجد از زمینهای مشهور این روستا بهشمار میرفته است. سراسر این اراضی اربابی بوده و سهم مالک و رعیت از محصول به قرار بین آنها بستگی داشته که معمولاً ارباب دو برابر رعیت سهم میبرده است. [ویرایش] ۷ - منبع آب پونکدو رشته قنات آب شیرین که یکی ۵ سنگ و دیگری یک سنگ آب داشته، آب کشاورزی و آشامیدنی این ده را تأمین میکرده است. طول رشته قنات بزرگ ۲ کمـ و طول رشته قنات کوچک ۳۰۰ متر بوده است. همچنین پونک ۳ استخر به نامهای بزرگ، درهی سِنجَک و باغ سلیمان داشته است. زمینهای این آبادی شنزار و رود فرحزاد نیز در حدود ۵۰ متر از سطح اراضی آن پایینتر بوده است. [ویرایش] ۸ - بناها و اماکن شاخص قدیمیحیاط امامزادگان زینعلی و عینعلی و درختان چنار از موقوفههای پونک بهشمار میآمده است. افزونبرآن، روستای پونک در آن دوره ۳ مسجد، یک حمام، یک آسیاب، یک تکیه، یک دکان و نیز ویرانههایی بازمانده از دو قلعهی قدیمی داشته است. همچنین باغهای خرابهده، سبزیکار، هشتدرختی، میانه، حیاط امامزاده و شوتخت از باغهای معروف این ده بودهاند. [۱۶]
نک : ستوده، منوچهر، جغرافیای تاریخی شمیران، تهران، ۱۳۷۱ ش، ج۱، ص۱۹۳-۱۹۷.
[ویرایش] ۹ - تحولات جدید و وضعیت کنونیاراضی آبادی پونک از (۱۳۵۰ هـ.ش) به بعد، وارد بورس زمین شد. امروزه تمامی اراضی آن مسکونی است. [۱۷]
معتمدی، محسن، جغرافیای تاریخی تهران، تهران، ۱۳۸۱ ش، ج۱، ص۴۲.
محلهی پونک از شمال به بزرگراه آبشناسان، از خاور به رودخانهی پونک و یا بزرگراه اشرفی اصفهانی، از جنوب به بزرگراه شهید همت و از باختر به بزرگراه شهید ستاری محدود میشود. بوستانهای یاس، بهار، شاهد، طلوع، اردیبهشت و آبنوس فضای سبز محله را تشکیل میدهند. مجموعهی ورزشی پناهی، شهرک ترافیک و مجتمع مسکونی ۱۲۴ دستگاه بهاران نیز در این محدوده واقعاند. [۱۸]
توکلی، احمد (معاون خدمات شهری شهرداری منطقه ۵ تهران)، مصاحبه با مؤلف، ۲۲/ ۹/ ۱۳۹۰ ش.
[۱۹]
طباطبایی، محمدهادی و دیگران، تهران ۱۰۰، ویژهنامه صدسالگی شهرداری تهران، تهران، ۱۳۸۷ ش، ص۴۶.
[۲۰]
Hamshahri ..., www.hamshahrionline.ir/ newspaperarch/ vijenam/ mahal/ ۱۳۸۵/ Mahale ۲/ ۸۵۰۳۰۳/ _mahale.htm (acc. May ۵, ۲۰۰۹).
[ویرایش] ۱۰ - پانویس
[ویرایش] ۱۱ - منبعموسویزاده، حسن، مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی، دانشنامه تهران بزرگ، برگرفته از مقاله «پونک»، ص۶۰۱. |
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
