|
| ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
اسناد انقلاب اسلامی، مرکز markaz-e asnād-e enqelāb-e eslāmī، نهادی فرهنگی ـ پژوهشی، غیردولتی و غیرانتفاعی است. که در سال (۱۳۶۰ هـ.ش) در تهران با هدف گردآوری، تدوین و انتشار اسناد و تاریخ انقلاب اسلامی ایران تأسیس شد. این مرکز به ابتکار و پیگیری حمید روحانی و با حمایت امامخمینی (ره) شکل گرفت. مرکز زیر نظر هیئت امنا و با رهنمود ولی فقیه اداره میشود. این نهاد در ساختاری شامل شش معاونت (پژوهشی، اطلاعرسانی، تاریخ شفاهی، انتشارات، اداری و مالی، و خودکفایی) فعالیت دارد. تاکنون چند میلیون سند مربوط به رژیم پهلوی و انقلاب اسلامی در این مرکز گردآوری شده است. هزاران ساعت مصاحبه در قالب تاریخ شفاهی ثبت شدهاند. ساختمان مرکز در تجریش تهران و در عمارتی متعلق به دوران پهلوی اول قرار دارد. [ویرایش] ۱ - معرفی و اهداف مرکز اسناد انقلاب اسلامیمرکز اسناد انقلاب اسلامی نهاد بررسی و تدوینکنندهی تاریخ انقلاب اسلامی و ریشههای آن است. این نهاد بنیاد نهادهشده در سال (۱۳۶۰ هـ.ش) در تهران است. ایـن مرکز نهـادی است فرهنگی ـ پژوهشی با شخصیت حقوقی مستقل و غیرانتفاعی، برای آشناساختن نسلهای معاصر و آیندهی جهان اسلام با ریشهها و ماهیت انقلاب اسلامی ایران. [۱]
«اساسنامه مرکز اسناد انقلاب اسلامی» (نسخه موجود در بایگانی مرکز اسناد)، ص۱.
[ویرایش] ۲ - زمینههای تاسیسپس از شهادت شماری از مردم جهرم، مشهد و رفسنجان در تیر سال (۱۳۵۷ هـ.ش) به دست نیروهای نظامی حکومت پهلوی، امامخمینی (ره) در پیامی یادآور شد که از هماکنون کسانی باید تاریخ انقلاب اسلامی را بنویسند، چهبسا مسائلی امروز برای شما روشن باشد، اما برای نسل آینده مفهوم نباشد. [۲]
روحانی (زیارتی)، حمید، نهضت امامخمینی، تهران، ۱۳۷۲ ش، ج ۳، ص۵.
در سال (۱۳۶۰ هـ.ش) پس از تغییریافتن مطالب کتابهای درسی، مطالبی دربارهی روحانیان دورهی مشروطیت در کتابهای تاریخ دبیرستانی نوشته شد که حمید روحانی (نویسندهی کتاب نهضت امامخمینی) به آن اعتراض کـرد. او نـامهای بـه امـامخمینی (ره) نـوشت و امـام (ره) نیـز گروهی ــ ازجملـه آیتالله خامنهای ــ را بـرای بـررسی این مسئله تعیین کرد. [ویرایش] ۳ - تثبیت ماموریت و توسعه وظایفگروه به این نتیجه رسید که برای تدوینکردن تاریخ انقلاب اسلامی، لازم است تا مرکزی تأسیس شود. از اینرو، حمید روحانی را مأمور تشکیل آن کرد و فعالیتهای مرکز از سال (۱۳۶۱ هـ.ش) آغاز شد. [۳]
حسینیان، روحالله (عضو هیئت امنای مرکز اسناد انقلاب اسلامی)، مصاحبه با مؤلف.
امامخمینی (ره) در سال (۱۳۶۷ هـ.ش) باز در نامهای خطاب به حمید روحانی، ضمن قدردانی از کوششهای وی و همکارانش، نارضایتی خود را از انتشار تاریخهای غیرمستند از سوی «وابستگان به شرق و غرب» ابراز کرد. حضرت امام سفارش بر نگارش تاریخی واقعی و مستند کرد و پیگیری جدیتر وظیفهی گردآوری همهی اسناد تأکید ورزید. بر این اساس، از آن تاریخ، مرکز عملاً به نهاد گردآوری و نگاهداری همهی اسناد مربوط به انقلاب اسلامی ایران تبدیل شد. [۴]
«درباره ما»، مرکز اسناد انقلاب اسلامی (بش).
[ویرایش] ۴ - ساختار مدیریتیاین مرکز زیر نظر هیئت امنا و با رهنمود ولی فقیه اداره میشود. [۵]
«اساسنامه مرکز اسناد انقلاب اسلامی» (نسخه موجود در بایگانی مرکز اسناد)، ص۱۰.
تاکنون برای مرکز دو دوره هیئت امنا تعیین شده است: • یک دوره از سال (۱۳۶۱ تا ۱۳۷۴ هـ.ش) که حمید روحانی، مهدی کروبی و فاطمه کروبی اعضای آن بودند؛ • دوره دیگر ازسال ( ۱۳۷۴ هـ.ش) تاکنون، که مصطفى پورمحمدی، حمید روحانی و روحالله حسینیان در هیئت امنای آن عضویت دارند. [۶]
حسینیان، روحالله (عضو هیئت امنای مرکز اسناد انقلاب اسلامی)، مصاحبه با مؤلف.
[ویرایش] ۵ - معاونتها و واحدهای تابعهمرکز اسناد انقلاب اسلامی از ۶ معاونت تشکیل میشود: ۱. پژوهشی، ۲. اطلاعرسانی، ۳. تاریخ شفاهی، ۴. انتشارات، ۵. اداری و مالی، و ۶. خودکفایی. ۵.۱ - معاونت پژوهشمعاونت پژوهشی مسئول شاخهی پژوهشهای تاریخی است. این معاونت هر سال موضوعهایی را اعلام میکند، و پژوهشگران را به پژوهش دربارۀهی آن موضوعها فرامیخواند. [۷]
«درباره ما»، مرکز اسناد انقلاب اسلامی (بش).
[۸]
خواجهسروی، غلامرضا، (معاون پژوهشی مرکز اسناد انقلاب اسلامی)، مصاحبه با مؤلف.
۵.۲ - معاونت اطلاعرسانیمعاونت اطلاعرسانی با واحدهای تابع خود، وظیفهی تهیه، گردآوری، سازماندهی و نگاهداری اسناد و مدارک مربوط به فعالیتهای مرکز را به عهده دارد. [۹]
«درباره ما»، مرکز اسناد انقلاب اسلامی (بش).
تاکنون نزدیک به ۴ میلیون برگ سند سیاسی، نظامی و امنیتی رژیم پهلوی از وزارت اطلاعات، وزارت امور خارجه، نیروهای مسلح و نهادهای دیگر گردآوری شده است. [۱۰]
خواجهسروی، غلامرضا، «مسیرها را بـرای نسل جوان میگشاییم»، قدس، ۱۳۸۴ ش، س ۱۸، شم ۹۸۳‘۴، ص۱۴.
کهنترین اسناد آن مربوط به اوایل کار پهلوی اول (۱۳۰۰ هـ.ش) است. این اسناد در موارد مقرر، بهصورتهای کتبی، تصویری، دیداری و شنیداری، در اختیار پژوهشگران قرار میگیرد. [۱۱]
«آشنایی با مرکز اسناد انقلاب اسلامی: نقل تاریخ امروز برای فردا»، کیهان فرهنگی، ۱۳۸۱ش، س ۱۹، شم ۲۰، ص۶۶.
هر سال نیز دهها هزار برگ سند به مرکز منتقل میشود. واحدهای کتابخانه، رایانه و اینترنت نیز از زیرمجموعههای معاونت اطلاعرسانیاند. کتابخانهی مرکز دارای ۴۰ هزار عنوان کتاب در حوزه سیاست و تاریخ معاصر و نیز دوره روزنامهها و مجلههای فارسی است. واحد رایانه و اینترنت، گذشته از وظیفهی پشتیبانی شبکههای رایانهای مرکز، در زمینهی دسترسی به اسناد از طریق اینترنت هم همکاری دارد. [۱۲]
«درباره ما»، مرکز اسناد انقلاب اسلامی (بش).
۵.۳ - معاونت تاریخ شفاهیمعاونت تاریخ شفاهی مسئول شناسایی کسان و گفتوگو با آنانی است که بهگونهای در فرایند انقلاب اسلامی فعالیت داشتهاند، یا اطلاعات آنها از تاریخ انقلاب ثبتنشده و شفاهی است. این معاونت تاکنون (۱۳۹۰ هـ.ش) هزاران ساعت گفتوگو انجام داده، و آنها را ثبت، و ضبط کرده است. [۱۳]
«درباره ما»، مرکز اسناد انقلاب اسلامی (بش).
۵.۴ - معاونت انتشاراتمعاونت انتشارات از سال (۱۳۷۴ هـ.ش) آغاز به کار کرد. [۱۴]
خواجهسروی، غلامرضا، (معاون پژوهشی مرکز اسناد انقلاب اسلامی)، مصاحبه با مؤلف.
این معاونت پژوهشهای بهپایانرسیده در معاونت پژوهشی مرکز را بهصورت کتاب منتشر میکند. مرکز اسناد انقلاب اسلامی تاکنون بیش از چندصد عنوان کتاب در زمینهی سیاست و تاریخ معاصر ایران منتشر کرده است. [۱۵]
خواجهسروی، غلامرضا، (معاون پژوهشی مرکز اسناد انقلاب اسلامی)، مصاحبه با مؤلف.
این مرکز تا پیش از سال (۱۳۷۴ هـ.ش) نشریه ۱۵ خرداد را نیز به چاپ میرساند. [۱۶]
«معاون پژوهشی ... »، شریف نیوز (بش).
[ویرایش] ۶ - مکان و بنای مرکزمرکز اسناد انقلاب اسلامی در منطقه تجریش تهران قرار دارد. ساختمان اصلی مرکز در دورهی پهلوی اول، با معماری ویژهی آن دوره ساخته شده است و بههنگام مصادرهشدن پس از انقلاب، به هوشنگ دولّوی قاجار، از وابستگان به دربار، تعلق داشت. [۱۷]
حسینیان، روحالله (عضو هیئت امنای مرکز اسناد انقلاب اسلامی)، مصاحبه با مؤلف.
[ویرایش] ۷ - پانویس
[ویرایش] ۸ - منبع• نظامی خندان، حمیده، مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی، دانشنامه تهران بزرگ، برگرفته از مقاله «مرکز اسناد انقلاب اسلامی»، ص۱۴۲. ردههای این صفحه : دانشنامه تهران بزرگ | مرکزهای اسناد تهران
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
