|
| ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
پیرزن، قلعه qalʾe-ye pīr-zan، بنایی تاریخی واقع در ۱۵۰۰ متری شمالشرقی روستای کند علیا و در ارتفاع ۳۳۱۰ متری از سطح دریا است. این قلعه بر یالی صخرهای و دشوارگذر ساخته شده و بقایای آن شامل پی دیوارها، برجها و آبانبار احتمالی است. مصالح سازه شامل سنگ لاشه، گچ سنتی و ساروج بوده و قدمت آن به بیش از هزار سال میرسد. قلعه در اواخر قرن ۸ هجری قمری بهسبب حمله انسانی و فرسایش طبیعی آسیب دیده است. این بنا بخشی از سامانه دفاعی منطقه لواسان بوده و در دورههای ناامنی محل پناه خانوادهها بوده است. قلعه در میان مردم محلی با نامهای «قلعه کند» و «قلعه یخچال» نیز شناخته میشود. [ویرایش] ۱ - موقعیت جغرافیایی و توپوگرافیقلعهای کوچک واقع در ۵۰۰‘۱ متری شمال شرقی روستای کند علیا. این قلعه در °۵۱ و ´۳۹ و ´۲۳ طول شرقی و °۳۵ و ´۵۳ و´۳۲ عرض شمالی، جای دارد. ۱.۱ - توصیف توپوگرافیاطراف قلعهی پیرزن را یالهای صخرهای کوههایی در بر گرفته است که بهصورت شیارهایی متعدد از اطراف قلهی آتشکوه در شمال شرقی به سمت روستای کند سفلا در جنوب غربی امتداد مییابد. قلعهی پیرزن بر بالای یکی از این یالهای صخرهای ــ که راه دسترسی به آن دشوار است ــ قرار دارد. [ویرایش] ۲ - ساختار و تقسیمبندی قلعه۲.۱ - ابعاد و ساختار معماریطول تأسیسات و بقایای معماری قلعه حدود ۲۵ متر و عرض آن در بیشترین قسمت حدود ۴۰ متر است. بقایای معماری یادشده شامل پی دیوارها، برجها و بخشی از حصار پیرامونی و دیوارهای بنایی است که به احتمال زیاد آبانبار قلعه بوده است. ۲.۲ - مصالح ساختمانیاز مصالح به کار برده شده در قلعهی پیرزن میتوان به سنگ لاشه و ملاط گچ سنتی و ساروج اشاره کرد. ۲.۳ - قدمت قلعهبهرغم آنکه قدمت این قلعه به بیش از ۰۰۰‘۱ سال بازمیگردد، همچنان از استحکام خوبی برخوردار است. ۲.۴ - ارتفاع قلعهارتفاع این قله ۳۱۰‘ ۳ متر از سطح دریا است. ۲.۵ - عوامل تخریب قلعهعلت اصلی تخریب قلعهی پیرزن، هجوم انسانی و احتمالاً حملهای بوده که در اواخر (سدهی ۸ هـ.ق/ ۱۴ م) صورت گرفته است. افزون بر آن، فرسایش سنگهای رسوبی کوهی که قلعه بر آن احداث شده و نیز حفاریهای قاچاق اخیر، در سرعتبخشیدن به تخریب قلعه مؤثر بوده است. [ویرایش] ۳ - تاریخچه و اهمیت استراتژیکدرواقع، قلعهی پیرزن در گذشته از حلقههای زنجیره ـ بناهای دفاعی منطقهی لواسان بوده که در کنار قلعهی سربند یا ساکای افجه و تپهی تاریخی جوهک مسئولیت تأمین امنیت محل را بر عهده داشته است. در سطح قلهی پیرزن و درههای اطراف، بقایای سفالهایی از سدههای نخستین اسلامی تا اواخر (سدهی ۸ هـ.ق) مشاهده میشود. قلعهی پیرزن بهسبب نزدیکی به قلعهی ساکا از اهمیت زیادی برخوردار بوده و به احتمال زیاد در مواقع ناامنی و بروز آشوبها و فتنهها، محل اسکان و استقرار زنان، کودکان و پیرمردانی بوده است که توان دفاع از خود را نداشتهاند. در مواقع امنیت و آرامش، فضاهای قلعههای ساکا و پیرزن مورد استفادهی ایلات و عشایر و جمعیت کوچنشینی بوده که در تابستان گوسفندان خود را برای چرا در ییلاق به آن نواحی میآوردهاند. در سایر ایام سال نیز نگهبانان، قراولان و دشتبانان در آنجا مستقر میشده و از منطقه مراقبت میکردهاند. [ویرایش] ۴ - نامهای محلی قلعهاین قلعه امروزه در میان اهالی روستاهای منطقه به نامهای قلعهی کُند و قلعهی یخچال نیز مشهور است. [ویرایش] ۵ - منبعپازوکی طرودی، ناصر، دانشنامه تهران بزرگ، مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی، برگرفته از مقاله «پیرزن، قلعه»، صفحه۶۱۱. ردههای این صفحه : قلعههای تاریخی تهران | کوه های تهران
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
