|
| ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
خرسنگ، قبرستان گبری qabrestān-e gabrī-ye xar-sang، محوطهای تاریخی در شمالغربی دشت لار، در دامنهی کوه بنورده و نزدیکی رودخانهی لار، با ارتفاع ۲٬۷۳۰ متر از سطح دریا است. این گورستان با وسعتی حدود ۱۵۰×۱۲۰ متر، از دورهی پیش از تاریخ (هزاره دوم هـ.ق م) تا دوران اسلامی مورد استفاده بوده است. سفالهای پراکنده از دورههای مختلف، از جمله سفالهای رنگی سلجوقی و صفوی، بههمراه بقایای استخوان، زغال و خاکستر در سطح آن دیده میشود. به دلیل شرایط سختگذر منطقه و حضور فصلی عشایر، گورستان نسبتاً سالم و دستنخورده باقی مانده است. این محوطه در سال (۱۳۸۰ هـ.ش) شناسایی و در (مهر ۱۳۸۲ هـ.ش) در فهرست آثار ملی ایران ثبت شد. [ویرایش] ۱ - موقعیت جغرافیاییگورستانی واقع در دشت لار. این گورستان در موقعیت °۵۱ و ´۴۴ و ´´۳۴ طول شرقی و °۳۶ و ´´۲۹ عرض شمالی، در ارتفاع ۷۳۰‘۲ متری از سطح دریا، در شمال غربی دشت لار و کاروانسرای چشمهی دوبرار و همچنین در دامنهی جنوب غرب کوه بنورده، در شرق درهی پلک و شمال شرقی کوه خرسنگ و در حاشیهی شرقی رودخانهی لار واقع شده است. [ویرایش] ۲ - ابعاد و توصیف فیزیکی گورستانگورستان تاریخی خرسنگ (یا پرسنگ) بر سینهکش یکی از یالهای کوه بنورده که با شیب ملایم از شمال شرقی به سمت جنوب غربی کشیده شده و ادامهی آن به سمت دشت و رودخانهی لار امتداد یافته است، قرار دارد. درازای این گورستان که منطبق بر یال کوه است، حدود ۱۵۰ متر و پهنای آن به موازات رودخانهی لار، حدود ۱۲۰ متر است. [ویرایش] ۳ - ویژگیهای حفاظتی و دسترسیاین گورستان یکی از بزرگترین محوطههای باستانی دشت لار است و از سالمترین و دستنخوردهترین آنها نیز بهشمار میرود. سبب این امر نخست آن است که از آبادیهای مجاور و دسترسی حفاران قاچاق، فاصلهی زیادی دارد و دیگر آنکه در بیش از نیمی از سال بهسبب سردسیر بودن و برفگیر بودن منطقه کسی در آنجـا رفتوآمد ندارد. در نیمهی دیگر سال که امکان آمدوشد در منطقه وجود دارد، عشایر کوچرو یا مالکان زمینهای آن ناحیه برای چرای دام یا چیدن و گردآوری علوفه، در محل حضور شبانهروزی دارند که این گروه نیز هرگز به آثار این منطقه آسیبی وارد نمیآورند. [ویرایش] ۴ - شواهد فرهنگی سطحیدر سطح و پیرامون گورستان قطعات فراوان و متنوع سفالهای دورانهای مختلف تاریخی از (هزارهی ۲ هـ.قم) تا سفالهای رنگی دوران سلجوقی، ایلخانی و صفویه قابل مشاهده است؛ اما به دلیل عدم حفاری و کاوشهای باستانشناختی و نیز رفتوآمدهای دائمی انسان و چهارپایان در سطح محوطه، امکان دسترسی به قطعات بزرگتر سفال که قابلیت عکاسی یا طراحی داشته باشند، وجود ندارد. بیشتر قطعات سفالهای پراکنده در سطح محوطه از نوع قرمز، خاکستری، نخودی و قهوهای تیره با خمیرهی خاک رس و مخلوط شنریز با نقوش هندسی و گیاهی است؛ اما قطعات سفالهای رنگیِ مربوط به سدههای میانی اسلامی نیز در آنها مشاهده میشود. افزون بر سفالهای یادشده، مواد فرهنگی دیگر مانند استخوان، خاکستر، ذغال و بقایای گیاهی و حیوانی نیز در سطح محوطه دیده میشود. [ویرایش] ۵ - دورهها و کاربردهای گورستاناز مجموع شواهد فرهنگی مشاهده شده در سطح گورستان و وضعیت عمومی محل چنین برمیآید که این محوطه متعلق به دورههای پیش از تاریخ و دورههای تاریخی است؛ اما در دورههای اسلامی نیز با رعایت اصول تدفین اسلامی، اقدام به دفن مردگان در این محل کردهاند. افزون بر انجام عملیات خاکسپاری، استقرارهای موقت و فصلی بهویژه در فصل تابستان، بدون وقفه و در طول تاریخ در این محل صورت میگرفته است. [ویرایش] ۶ - تاریخ شناسایی و ثبت رسمیگورستان گبری خرسنگ در مطالعات میدانی سال (۱۳۸۰ هـ.ش) در محدودهی دشت لار برای اولین بار شناسایی و مستندسازی شد و پروندهی ثبتی آن تهیه و ارائه گردید. و سرانجام در (مهرماه ۱۳۸۲ هـ.ش) در فهرست آثار ملی به ثبت رسید و مشمول قوانین حفاظتی شد. [ویرایش] ۷ - منبع• پازوکی طرودی، ناصر، دانشنامه تهران بزرگ، مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی، برگرفته از مقاله «خرسنگ، قبرستان گبری»، صفحه ۸۰۶. |
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
