فشم
ذخیره مقاله با فرمت پی دی اف
فشم \ fašam \، یکی از شهرهای
شهرستان شمیران در استان
تهران است که به همراه
میگون و
اوشان، مرکز بخش رودبار قصران را تشکیل میدهد.
این شهر در محل تلاقی دو رودخانه (زاگنهرو و چوندر) شکل گرفته و دارای موقعیت جغرافیایی کوهستانی و درهای است.
این شهر سابقهای تاریخی دارد و در گذشته شامل دو محله بالا (جور) و پایین (جیر) بوده است.
از نظر تاریخی، فشم در دورههای
قاجار و
پهلوی مرکز منطقه محسوب میشده و محل اقامت برخی رجال و حکام بودهاست.
در دهههای اخیر، بافت تاریخی شهر بهطور کامل تخریب و نوسازی شده است.
ساکنان بومی با نامخانوادگیهای خاص فشمی شناخته میشوند و ترکیب قومی و طایفهای متنوعی دارند.
اقتصاد سنتی فشم بر کشاورزی و دامداری استوار بوده، اما اکنون به مشاغل خدماتی محدود شدهاست و باغداری فقط در سطحی اندک ادامه دارد.
بسیاری از جوانان این شهر به تهران مهاجرت کردهاند.
فشم دارای زیرساختهای آموزشی، درمانی و بانکی مناسبی برای یک شهر کوچک است.
همچنین در طول دفاع مقدس ۲۰ شهید از این شهر تقدیم میهن شده است.
[ویرایش]
از شهرهای شهرستان شمیران. این شهر به همراه شهرهای میگون و اوشان، مرکز بخش رودبار قصران را تشکیل میدهد.
[ویرایش]
فشم در °۵۱ و ´۳۲ طول شرقی، و °۳۵ و ´۵۶ عرض شمالی، در ارتفاع ۹۱۸‘۱ متری از سطح دریا و در فاصلهی ۱۵کیلومتری لشکرک از محل پل کلّهگاوی واقع است.
این شهر در محل تقاطع و دو طرف دو رودخانه شکل گرفته است که در مرکز شهر به یکدیگر متصل میشوند.
این دو رودخانه که از شاخابههای
رودخانهی جاجرود به شمار میروند، در محل به نامهای زاگنهرو و چوندر خوانده میشوند.
[ویرایش]
حد جنوبی شهر فشم و مرز آن با شهر
اوشان، سهراهی
روستای امامه، حد شمال غربی آن که به سمت میگون امتداد مییابد.
محلی به نام کلّهرودبار، و مرز شمال شرقی آن که به سمت
زایگان گسترش یافته، محلی به نام سهپل یا به قول برخی از اهالی رُسلمُثل است.
فاصلهی مرکز شهر فشم تا مرز اوشان حدود ۵۰۰‘۱ متر، تا مرز میگون حدود ۲۰۰‘۲ متر، و تا مرز
روستای روته و زایگان حدود ۸۰۰‘۱ متر است.
[ویرایش]
نام مناطق مختلف سمت جنوب شهر فشم از مقابل دوراهی روستای امامه به طرف شمال غربی، بهترتیب درهی نرمخاکک، پشت باغ، باغ میر، دواَلون (به قول برخی از اهالی، دودالان)، پسونـد، مگسک، سامان، و کلهرودبار است.
کوه بلند سمت جنوب فشم
حاجیهآفتابکوه و بخشی از آن خرتیزه نـام دارد.
در جبههی شرقی حاجیه ـ آفتابکوه دو دره و مسیل وجود دارد که یکی از آنها به سمت میگون امتداد مییابد و دیگری به کوه خرتیزه وصل میشود.
کوه وسط این دو دره به وسطنوکچه شهرت دارد و سمت جنوب آن به ناحیهی
ایگل و
باغ گل منتهی میشود.
مناطق و مزارع سمت شرقی شهر فشم و درهای که راه امامه از آن میگذرد، عبارتاند از: دره بورک، سراوندر (سرِآن دره)، تپهسر، چشمهچال، سیاهتونک، اِشکارچال (چاله یا جای گودی که شکار کل، بز، قوچ و مانند آن در آن پناه میگرفتند)، پشگلدره و درهی همهن.
درهی همهن به دو شاخه تقسیم میشود که یکی از آنها به چارقلی شاه یا چراغعلی شاه، و دیگری تا انتها به همهن شهرت دارد.
مناطق سمت شمال شهر فشم به سمت میگون، به نامهای کوهآهن، گِلَنَک، سیاهلیز، دمدره و معدن سنگ زگاه خوانده میشوند.
[ویرایش]
برخی از اهالی شهر فشم، بهخصوص کهنسالان شهر، معتقدند که روستای قدیمی و اصلی فشم در سمت جنوب غربی فعلی شهر و در جایی که به نام باغ میر یا باغ امیر خوانده میشود، واقع بوده است.
آن روستا در دوران پیش از حکومت قاجار، بر اثر وقوع زلزله تخریب شد و از آن پس، اهالی محل زندگی خود را در اطراف سرقلاع بنیانگذاری کردند.
شهر فشم فعلی در گذشته دارای دو محله بالا (جور) و پایین (جیر) بود.
در محلهی بالا طایفههای صالحی و محسنی و در محلهی پایین طوایف سادات، حسینی، میرزایی، امینی و زمانی زندگی میکردند.
هر دسته از طوایف مذکور، محل زندگی خویش را به نام خود نیز نامگذاری کرده بودند. مانند محله سادات.
ساکنان هرکدام از محلات بالا و پایین برای خود مستقلاً دارای مسجد، حسینیه و حمام بودند.
افراد هر محله برای استفاده از حمام محل خود، میبایست بهصورت سالانه «سَری» (سرانه یا حق سهم) پرداخت میکردند تا بتوانند در طول سال از آن استفاده کنند.
حمامهای تاریخی شهر فشم در اواخر دههی (۱۳۴۰ هـ.ش) تخریب و در محل آنها حمام جدید احداث شده است.
این حمامها هماکنون نیز دایرند و برخی از اهالی از آن استفاده میکنند.
شهر فشم از گذشتههای دور تاکنون، مرکز بخش رودبار قصران بوده است.
[ویرایش]
حاکم فشم در زمان
قاجار شخصی به نام شیخ ذبیحالله صالحی طالقانی بود.
پدر شیخ ذبیحالله، میرزا حسن طالقانی، معروف به آخوند طالقانی بود.
ایشان تمام امور شرعی و دینی اهالی منطقه را از جمله عقد و نکاح و نوشتن اسناد، قبالات و مدارک برعهده داشت.
در زمان پهلوی نیز بسیاری از رجال و بزرگان حکومتی در فشم خانه و تشکیلات داشتند.
راه اولیه فشم به امامه، که یکی از همسران
ناصرالدین شاه به نام
انیسالدوله اهل آنجا بود.
از منطقه پِشمهچال ــ که امروزه ساختمان قدیم شهرداری در آنجا قرار دارد و تبدیل بـه فرهنگسرا شده است ــ عبور میکرد و به نام
راه شاهی معروف بود.
در منطقه پشمهچال درخت سروی وجود دارد که برای اهالی فشم بهویژه در گذشته مقدس بود و به آن دخیل میبستند و توسل میجستند، اما امروزه اعتقاد چندانی به آن ندارند.
آنان به این مکان و درخت آن امامزاده غیبی میگفتند.
بافت قدیم شهر فشم و تمامی خانهها و بناهای تاریخی آن، از یک دهه پیش از انقلاب اسلامی به این سو تخریب و نوسازی شده است.
برخی از افراد معتمد و کهنسال شهر فشم میگویند که بنای تاریخی مهم
کاخ مظفری اوشان در مجاورت جادهی اصلی در شهر فشم قرار داشته که متعلق به شجاع نظام از نوادگان ناصرالدین شاه بوده است.
این بنا در جریان انقلاب اسلامی در سال (۱۳۵۷ هـ.ش) آتش زده شد و در سالهای اولیه انقلاب، در پی عریضکردن جاده فشم بهکلی تخریب شد و از میان رفت.
[ویرایش]
شهر فشم در زمان کنونی در تابستان حدود ۰۰۰‘۱ و در زمستان حدود ۵۵۰ خانوار جمعیت دارد.
نام خانوادگی افراد بومی و اصیل شهر فشم صالحی فشمی، عباسی فشمی، حسینی فشمی، میرزایی فشمی، آقاامینی فشمی، آقامحسنی فشمی، زمانی فشمی و میرمحمد حسینی است.
اهالی فشم میگویند که پدران ما از اینکه در فشم سادات نداشتیم، ناراحت بودند.
برای جبران این کمبود به آهار رفتند و از آنجا خانوادهای از سادات میرمحمد حسینی را به فشم آوردند.
آنها با گذشت ایام در این شهر زیاد شدند و یکی از طایفهها را تشکیل دادند.
اکنون طایفهی میرمحمد حسینی در آهار، باغ گل، ایگل، فشم و محلهی ونک تهران زندگی میکنند.
اینان از نوادگان امامزادههای شکرآب آهار هستند.
[ویرایش]
شغل قدیم مردم فشم کشاورزی و دامداری بود، اما اکنون هیچکدام از آنها مورد توجه نیست.
تعداد اندکی از اهالی فشم به باغداری اشتغال دارند.
در باغهای محدود فشم، درختان گیلاس، آلبالو و گردو کاشتهاند که فقط محصول گیلاس و آلبالوی آنها به مقدار اندکی به بازار عرضه میشود.
نیز درصد اندکی از جمعیت شهر فشم به مشاغل خدماتی در شهر خود و شهرهای اطراف مشغولاند. بیشتر جوانهای این شهر به تهران مهاجرت کردهاند.
[ویرایش]
آب مورد نیاز کشاورزی اهالی فشم از رودخانههای چوندر و زاگنهرو تأمین میشود.
آب آشامیدنی ساکنان شهر نیز بهوسیله لوله از روستای روته به شهر فشم منتقل میگردد.
که گفته میشود انتقال آب روستای روته به فشم با همت و پیگیری عبدالله ریاضی که مدتی در دورهی پهلوی دوم رئیس مجلس شورای ملی بود، به انجـام رسیـده است.
[ویرایش]
عبـدالله ریـاضی هنرستانی فنی ـ حرفهای نیز در این شهر احداث کرده بود که در چند سال اخیر تخریب شده و قرار است به جای آن هنرستان جدیدی احداث شود.
شهر فشم در شرایط فعلی دارای ۴ مدرسهی ابتدایی و راهنمایی، یک دبیرستان دخترانه و یک هنرستان فنی ـ حرفهای کار و دانـش پسرانه است.
این شهر تنها شهر رودبار قصران است که دارای یک واحد پمپ بنزین است.
فشم دارای شعبههای بانکهای ملی، تجارت، صادرات و کشاورزی است و یک واحد ارائه خدمات درمانی به نیازهای اهالی در این زمینه پاسخ میدهد.
مردم شهر فشم در جریان جنگ عراق با ایران، ۲۰ شهید، دو مفقودالاثر و دو آزاده تقدیم میهن اسلامی کردهاند.
[ویرایش]
[ویرایش]
•
پازوکی طرودی، ناصر، دانشنامه تهران بزرگ، مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی، برگرفته از مقاله «شهر فَشَم»، ص۱۲۲۴.
