|
| ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
اشراق، فرهنگسرا farhang-sarā-ye ešrāq ، در تهرانپارس با ساختمانی حدود ۴۰۰۰ متر مربع و باغی ۸ هکتاری، از دوران قاجار تا بازسازی در (۱۳۷۵ هـ.ش) سابقه تاریخی دارد و زیر نظر سازمان فرهنگی ـ هنری شهرداری تهران فعالیت میکند. این فرهنگسرا دارای واحد آموزش، کتابخانه شیخ اشراق، نگارخانه، سینما و سفرهخانه سنتی است و برنامههای آموزشی، هنری، علمی و ورزشی متنوع ارائه میدهد. فرهنگسرای اشراق همچنین چندین مجموعه فرهنگی وابسته شامل خانهی فرهنگ صدف، کتابخانههای لویزان و امید، فرهنگسرای هنگام و مجتمع فرهنگی حکیمیه را مدیریت میکند. این مرکز با برگزاری نمایشگاهها، همایشها و برنامههای عمومی، یکی از مهمترین مراکز فرهنگی و آموزشی تهران محسوب میشود. [ویرایش] ۱ - موقعیت جغرافیاییفرهنگسرایی واقع در منطقهی تهرانپارس. [ویرایش] ۲ - قدمت و معماری فرهنگسرایساختمان اصلی این فرهنگسرا با مساحتی در حدود ۰۰۰‘۴ مـ۲، در حدود ۱۰۰ سال و باغ بزرگ آن با مساحت ۸ هکتار در حدود ۲۰۰ سال قدمت دارد. وی فرزند میرزا ابوالقاسم امامجمعه، امام جمعهی تهران و شوهر دختر سوم ناصرالدین شاه، «ضیاءالسلطنه» بود. [۱]
رضوانی، محمداسماعیل و فاطمه قاضیها، تعلیقات بر روزنامهی خاطرات ناصرالدین شاه در سفر سوم فرنگستان، کتاب اول، تهران، ۱۳۷۸ ش، ص۳۴۷.
۲.۱ - ویژگیها فرهنگسرایدر این ساختمان یکی از بزرگترین و زیباترین بادگیرهای ایران وجود دارد و تزییناتی مانند آیینهکاری و گچبری در تمامی بخش قدیمی آن دیده میشود. تاریخ ساخت قسمت اعظم باغ، محوطهی کنونی فرهنگسرا و ساختمان قدیمی به دورهی قاجار بازمیگردد. [ویرایش] ۳ - تحولات تاریخی۳.۱ - قاجاریهگفته میشود که بنای قدیمی آن توسط میرزا زینالعابدین ظهیرالاسلام (۱۲۶۱-۱۳۲۱ هـ.ق) بنا گردید. ۳.۲ - پهلویدر دورهی پهلوی، یکی از ملاکان این منطقه به نام ارباب مهدی یزدی که از وکلای مجلس در آن زمان بود، این باغ را از زینالعابدین خریداری کرد. ارباب مهدی در (۱۳۳۱ هـ.ش) براساس معماری آن دوره، بنای موجود را تغییر داد و ساختمانهای دیگری به آن افزود. از دیگر کارهای وی میتوان به نصب مجسمهی بزرگ اسب و تمساح در این باغ اشاره کرد که در حال حاضر قسمتهایی از آن از میان رفته است. یکی از مشهورترین قسمتهای باغ، حوضهای هفتگانهی آن است که بهصورت پلهمانند با هم ارتباط دارند و برای همین به باغ هفتحوض نیز معروف است. در گذشته باغ دو رشته قنات هم داشته است که از سرخهحصار و تلو سرچشمه میگرفتهاند، ولی قنات سرخهحصار به سبب لایروبینشدن، خشکیده و قنات تلو نیز به سبب آلودگی بر اثر ورود فاضلاب کارخانههای اطراف به آن، غیرقابل استفاده است. در (۱۳۴۸ هـ.ش) پس از مرگ ارباب مهدی، باغ و ساختمانهای آن به دربار پهلوی دوم واگذار شد. در همان زمان این باغ «ملی» اعلام گردید و به دو قسمت یکی پارک جوادیه و دیگری باشگاه شهرداری تقسیم شد. در (۱۳۵۱ هـ.ش) نیکپی، شهردار وقت تهران، دستور ساخت سینمای این مجموعه را داد که تا (۱۳۷۲ هـ.ش) به سبب نامعلومی هیچگونه بهرهبرداریای از آن صورت نگرفت. ۳.۳ - وضعیت پس از انقلاب اسلامیپس از پیروزی انقلاب (۱۳۵۷ هـ.ش)، شهرداری منطقهی ۴ تهران به ساختمان این باغ منتقل گشت. این مجموعه در (اسفند ۱۳۷۵ هـ.ش) تخلیه شد و در اوایل (۱۳۷۴ هـ.ش) تحویل فرهنگسرای اشراق گردید که پس از بازسازی کامل کل مجموعه در (۱۳۷۵ هـ.ش)، رسماً کار خود را آغاز کرد. فـرهنگسرای اشراق زیـر نظر سازمـان فرهنگی ـ هنری شهرداری تهران اداره میشود. [ویرایش] ۴ - واحدهای اصلیواحدهای مختلف این مجموعه اینها است: واحد آموزش که در زمینهی هنرهای دستی، تجسمی، موسیقی، علمی و ورزشی فعالیت دارد؛ کتابخانهی شیخ اشراق که دارای بیش از ۰۰۰‘۲۰ جلد کتاب در زمینههای مختلف و دو سالن مطالعهی مجزا برای بانوان و آقایان است؛ نگارخانه که برگزارکنندهی نمایشگاههای مختلف هنری است؛ سینمای خانوادگی اشراق که با ظرفیت ۱۷۳ صندلی ثابت و ۱۰۰ صندلی متحرک، پذیرای مراجعان است؛ سفرهخانهی سنتی انارستان که با غذاهای سنتی و غرفهی عرقیات گیاهی، پذیرای مردم است. [ویرایش] ۵ - مجموعههای وابسته به فرهنگسرای اشراقهمچنین مجموعههای خارج از فرهنگسرا که تحت پوشش این مکان قرار دارند، اینها هستند: ۵.۱ - خانهی فرهنگ صدفواقع در بوستان صدف در خیابان مجیدیهی شمالی (استاد حسن بنا)، بلوار گلها. این ملک در گذشته متعلق به «ارباب هرمز»، از زمینداران بزرگ زردشتی بود که پس از پیروزی انقلاب به مصادرهی دولت درآمد. مساحت زیربنای مجموعه در حدود ۵۰۰ مـ۲ است. خانهی فرهنگ صدف فعالیت خود را در ۱۳۷۳ هـ.ش) آغاز کرده است. واحد آموزش صدف با کلاسهای مختلفی در زمینهی هنری، علمی و ورزشی، نیز با بخشهایی مانند خانهی کودک، کانون نجوم، انجمن نارانان که خانوادههای معتادان در آن گردهم میآیند و به تبادل تجربههای خود میپردازند، کانون ادبی، انجمن تغذیه و سلامت، کارگاه گفتوگو، مشاوره و کانون ایرانگردی و ایرانشناسی فعال است. ۵.۲ - کتابخانهی لویزانواقع در خیابان شهید جعفریان روبهروی مخابرات، خیابان شهید لطفی، که با مساحت ۸۵۰ مـ۲ در (۱۳۸۱ هـ.ش) تـأسیس شد. در ایـن کتـابخـانه ۵۰۰‘۱۹ جلد کتاب موجود است و شامل دو سالن مطالعهی مجزا برای بانوان و آقایان و بخشهایی چون کتاب کودک و نوجوان، نشریات، مخزن، امانت، مرجع و خدمات فنی و آموزشی و کمکآموزشی است. ۵.۳ - کتابخانهی امیدواقع در قنات کوثر، شهرک امید، که با مساحت ۴۰۰ مـ۲ در (۱۳۷۳ هـ.ش) آغاز به کار کرد. این کتابخانه دارای ۰۰۰‘۱۸ جلد کتاب و بخشهای جانبی مانند بخش مرجع، نشریات، فنی، کودک و نوجوان، کمکآموزشی و مخزن است؛ در حال حاضر (۱۳۹۰ هـ.ش) ۰۰۰‘ ۳ عضو فعال دارد و با توجه به محل آن (شهرک امید)، مکان فرهنگی مناسبی برای اهالی به شمار میآید. ۵.۴ - فرهنگسرای هنگامواقع در خیابان هنگام، بلوار دلاوران، خیابان آزادگان شمالی، جنب فروشگاه شهروند. این مجموعه از (۱۳۸۲ هـ.ش) آغاز به کار کرد و برای افزایش آگاهی شهروندان از مخاطرات سلامت اجتماعی، روانی، جسمی و نهادینهکردن رفتارهای سالم میان آنها تأسیس شد. واحد آموزش فرهنگسرا در زمینهی کلاسهای آموزشی و هنری فعالیت دارد. کتابخانهی این مجموعه دارای ۰۰۰‘۱۸ جلد کتاب و سالن مطالعه است. برگزاری جشنها و همایشهای متنوع به مناسبتهای گوناگون و تورهای تفریحی و زیارتی از جملهی فعالیتهای دیگر این فرهنگسرا ست. ۵.۵ - مجتمع فرهنگی حکیمیهواقع در ضلع شمالی بوستان نور، فاز یک شهرک حکیمیه. این مجموعه در (۱۳۷۵ هـ.ش) با مساحت ۸۰۰ مـ۲ افتتاح شد و فعالیتهای آن در زمینهی برگزاری کلاسهای آموزشی مختلف، کانونهای نمایش، موسیقی، ادبی، جهاندیدگان و نقد داستان است. از دیگر امکانات واحد فرهنگی حکیمیه میتوان به خانهی کودک، سالن آمفیتئاتر و کتابخانه اشاره کرد. کتابخانهی این مجتمع که تنها کتابخانهی شهرک حکیمیه است، به طور مستقل در بوستان نور قرار دارد و دارای ۵۰۰‘۱۴ جلد کتاب، یک سالن مطالعه و بخشهای جانبی است. [ویرایش] ۶ - پانویس
[۲]
بروشور فرهنگسرای اشراق.
[۳]
تحقیقات میدانی مؤلف.
[ویرایش] ۷ - منبع• صائبیمقدم، سعیده، مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی، دانشنامه تهران بزرگ، برگرفته از مقاله «فرهنگسرای اشراق»، ص۱۴۸. ردههای این صفحه : دانشنامه تهران بزرگ | فرهنگسراهای تهران
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
