|
| ||||||||||||||||||||||||||||||
اسبول، غارها qārhā-ye osbūl ، مجموعهای از غارها در انتهای درهی اسبول (اوشان ـ فشم، استان تهران) در ارتفاع ۳۳۸۵ متر از سطح دریا و در دامنه غربی کوه اورجین (ارتفاع ۲۹۳۳ متر). درهی اسبول حدود ۲۵۰ متر طول دارد و با دیوارهی سنگی ۹۰ متری در انتها به پایان میرسد. مسیر دره با باغچههای گردو و تپهماهورهایی موسوم به «سه خانهی دیو» مشخص شده است. غارهای اسبول دو طبقه دارند: غار بالایی با دو دهانه (حداکثر ۱/۶۰ متر) و فضای داخلی حدود ۹ متر طول، ۳/۲۰ متر عرض و ارتفاع تا ۲ متر؛ و غار پایینی با دهانهای نامنظم حدود ۱/۷×۱/۸ متر و فضای داخلی کوچکتر. کف غارها چندین بار حفاری شده و قطعات پراکندهی سفالهای دورهی اسلامی (سدههای ۹ و ۱۰ هـ.ق)، استخوان حیوان، خاکستر و زغال یافت شده که به دلیل آشفتگی لایهها فاقد ارزش استقراری مستند هستند. بدنههای داخلی بر اثر افروختن آتش سیاه شدهاند و با وجود باور محلی به آتشکدهبودن، بررسیهای میدانی چنین نقشی را تأیید نمیکند. این غارها بیشتر از نظر طبیعی و جغرافیایی اهمیت دارند تا باستانی. [ویرایش] ۱ - موقعیت جغرافیاییغارهایی واقع در درهی اسبول. این غارها در موقعیت جغرافیایی °۳۵ و´۵۳ و´´۴۵ عرض شمالی و °۵۱ و´۳۲ و´´۴ طول شرقی و در ارتفاع ۳۸۵‘ ۳ متر از سطح دریا و در سینهکش غربی کوه اورجین (ارتفاع: ۹۳۳‘۲ متر) و در انتهای سمت شرق تنگه یا درهای به نام «اسبول» یا «اسپول» یا «اسبـولک» ــ واقع در جبههی شرقی شهر اوشان و جادهی ارتبـاطی بـه فشم ــ قرارگرفتهاند. طول درهی اسبول که جهت شمـال شرقی ـ جنوب غربی دارد، حدود ۲۵۰ متر است و هرچه به سمت شمال شرقی نزدیکتر میشود، از عرض آن کاسته و تنگتر میشود. انتهای این دره بهصورت دیوارهی سنگی مرتفعی که حدود ۹۰ متر ارتفاع دارد، در بدنهی غربی کوه اورجین خاتمه مییابد. در طول مسیر درهی اسبول، هرجا که شرایط مناسب باشد، درخت گردو کاشته شده است، به گونهای که در قسمت انتهایی دره، درختان گردوی کاشتهشده بهصورت باغچههای مطبّق خودنمایی میکنند و منظرهی زیبایی را به وجود آوردهاند. [ویرایش] ۲ - تپهماهورهای «سه خانهی دیو» و اشارهای تاریخیدر سمت جنوب درهی اسبول، تپهماهورهایی وجود دارد که اهالی آنها را به اسم «سه خانهی دیو» مینامند و حکایتهای گوناگون و عجیبی در مورد آنها نقل میکنند. برخی از افراد معتقدند که در بالای تپههای یادشده، بقایای آتشکدهای بازمانده از زمان ساسانیان وجود دارد. این مطلب در بعضی از کتب نیز درج شده است. نگارنده در جستوجو برای یافتن بقایای آن آتشکده تمامی منطقه شامل تپهها، ماهورها، درهها و حتى قلهی کوه اورجین را پیمود، اما اثری از بقایای معماری آتشکده یا شواهدی که دلالت بر وجود آن نماید، نیافت. در منطقهی یادشده در چند نقطه بقایای اندکی از سفالهای دورههای مختلف دیده شد، امـا تپه یا محوطهی تاریخی ـ فرهنگیای که شواهد استقرار، زندگی یا گورستان در آن وجود داشته باشد، مشاهده نشد. به نظر میرسد که سفالهای اندک یافتشده نیز مربوط به مسافران عبوری مانند چوپانان یا شکارچیان و یا کشاورزانی باشد که برای کاشت دیم از محل عبور کرده و یا در آنجا اقامت موقت داشتهاند. احتمال دارد که به کار بردن نام «سه خانهی دیو» هم مربوط به ۳ غار کوچک موجود در انتهای درهی اسبول باشد. فراز و نشیبهای سمت شمال درهی اسبول «چپدره» خوانده میشود که در آن نـواحی نیز اثـری تـاریخی ـ فرهنگی مشاهده نشده است. [ویرایش] ۳ - دسترسی به غارهای درهی اسبولغارهای درهی اسبول در موقعیت جغرافیایی یادشده و در میانهی دیوارهی سنگی انتهای این دره واقع شده است. راه دسترسی به این غارها از پای صخرهی سمت جنوب و گذر از راه باریک و گربهرو مانند شیارهای افقی صخرهی سنگی کوه است. [ویرایش] ۴ - توصیف طبقه بالا (فضای بالایی)غار درهی اسبول شامل دو فضای مجزا و یا به عبارتی دو طبقه است. غار طبقهی بالا دارای دو دهانه است که یکی کوچک و دیگری بزرگ است. حداکثر قطر دهانهی غار که به شکل چندضلعی نامنظم به نظر میرسد، حدود ۶۰/ ۱ متر و قطر دهانهی کوچک حدود ۳۰/ ۱ متر است. عرض فضای داخلی غار طبقهی بالا که چندضلعی نامنظم است (ورودی غار تا انتها)، حدود ۲۰/ ۳ متر و طول آن (جهت خلاف در ورودی و در جهت شمال ـ جنوب) اندکی بیش از ۹ متر و حداکثر ارتفاع آن در بلندترین نقطه حدود دو متر و کمترین آن حدود ۲۰/ ۱ متر است. البته ارتفاع یادشده با توجه به کف فعلی غار اندازهگیری شده است که خاک حاصل از کندوکاوهای متعدد، وضعیت غیریکسانی را در آن به وجود آورده است و با اندکی جابهجایی مجدد خاک، ممکن است اندازهها تغییر کنند. [ویرایش] ۵ - توصیف طبقه پایین (حفرهی پایینی)فضای دیگر غار اسبول حفرهی پایینی است که دارای یک دهانه به ابعاد ۱۷۰ سانتیمتر عرض و حدود ۱۸۰ سانتیمتر ارتفاع است. البته دهانهی غار به شکل نامنظم و بیشتر به دایره شبیه است. ابعاد داخلی این غار نیز که به شکل چندضلعی نامنظم است، دارای ۱۹۰ سانتیمتر طول، ۱۳۰ سانتیمتر عرض و ۱۹۰ سانتیمتر ارتفاع در بلندترین نقطه است. تقریباً تمامی نقاط کف این غار چندینبار حفاری شده و جای سالمی را در آن نمیتوان مشاهده کرد. [ویرایش] ۶ - یافتههای باستانشناسی و ملاحظاتدر لابهلای خاکهای انباشتهشده در کف دو غار مذکور، قطعات اندکی از سفالهای دورهی اسلامی و بهخصوص (سدههای ۹ و ۱۰ هـ.ق)، چند تکه استخوان متعلق به حیوان، خاکستر، زغال، یک تکه آجر شکسته و یک قطعه سنگ که به احتمال بسیار ضعیف ممکن است متعلق به ابزار سنگی باشد، مشاهده شد، اما هیچکدام از آنها بهسبب مضطرببودن لایهها نمیتوانند مواد فرهنگی مستندی باشند. هرچند به نظر میرسد که قسمتهایی از غار برای گسترش فضای داخلی کنده شده است، اما هیچ اثر ظریف و هنری که حکایت از توجه و تمرکز فکری انسان برای تبدیل فضای غار برای استقرار دائم یا زندگی در آنجا باشد، مشاهده نمیشود. بدنههای فضای داخلی غار و قسمتهایی از دهانهی آن بهسبب روشنکردن مکرر آتش، سیاه و دودی شده است، اما این سیاهی بههیچوجه حکایت از آتشکدهبودن این غارها ندارد، هرچند این موضوع باور غالب افراد محلی است. [ویرایش] ۷ - منبعپازوکی طرودی، ناصر، مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی، دانشنامه تهران بزرگ، برگرفته از مقاله «اسبول غارها»، ج۱، ص۱۱۵. ردههای این صفحه : دانشنامه تهران بزرگ | غارهای تهران
|
||||||||||||||||||||||||||||||
