|
| ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
آزموده āzmūde، طوبى (۱۲۹۵–۱۳۵۵ هـ.ق/ ۱۲۵۷–۱۳۱۵ هـ. ش) از پیشگامان آموزش دختران در ایران، بنیانگذار نخستین مدرسهی دخترانه در تهران با نام پرورش در اوایل دوره مشروطه بود. او در خانوادهای نظامی در تهران به دنیا آمد و با تربیت خانگی، زبانهای عربی و فرانسه را آموخت. ازدواج کوتاهمدت و بدون فرزند او با عبدالحسین میرپنج، به او فرصت فعالیت مستقل اجتماعی را بخشید. با وجود مخالفتهای گسترده، طوبی با تکیه بر تعالیم اسلامی و بهرهگیری از حمایت چهرههای فرهنگی زمان، مدرسههای دخترانهای چون ناموس و کلاسهای اکابر برای بانوان را بنیان نهاد. مدرسهی ناموس بهسرعت به نهادی تأثیرگذار در آموزش زنان بدل شد و نقش مهمی در پرورش زنان فرهیخته ایفا کرد. طوبی آزموده در (۱۳۱۵ هـ.ش) در ۵۸سالگی درگذشت. ادارهی مدرسهاش به یکی از نزدیکان و فارغالتحصیلان آن سپرده شد. [ویرایش] ۱ - معرفی طوبی آزمودهطوبى (۱۲۹۵-۱۳۵۵ هـ.ق/ ۱۲۵۷-۱۳۱۵ ش) از نخستین بنیانگذاران مدرسه دخترانه در تهران بود. طوبى آزموده در تهران زاده شد. پدرش میرزا حسن خان سرتیپ، از نظامیان دوره ناصری بود. طوبى تحصیلات ابتدایی خود را در خانه و زیر نظر آموزگاران سرخانه سپری کرد. [۱]
فرخزاد، پوران، دانشنامه زنان فرهنگساز ایران و جهان، تهران، ۱۳۷۸ ش، ج۱، ص۷۲.
با تشویقها و نظارت پدرش افزونبر زبان فارسی، به فراگیری زبانهای عربی و فرانسوی نیز پرداخت. او در ۱۴سالگی با عبدالحسین میرپنج که مردی نظامی و از تحصیلکردگان زمان خود بود، با اختلاف سنی زیاد ازدواج کرد. اما این ازدواج دوام چندانی نداشت و به جدایی انجامید. از این ازدواج فرزندی باقی نمانده است. [۲]
ساناساریان، الیز، جنبش حقوق زنان در ایران، ترجمه نوشین احمدی خراسانی، تهران، ۱۳۸۴ ش، ص۷۴.
( فرخزاد، کارنما ... ، ۳۹). [۳]
بامداد، بدرالملوک، زن ایرانی از انقلاب مشروطیت تا انقلاب سفید، تهران، ۱۳۴۷ ش، ص۴۲.
[۴]
فرخزاد، پوران، کارنمای زنان کارای ایران، تهران، ۱۳۸۱ ش، ص۳۹.
[ویرایش] ۲ - زمینههای فعالیت آموزشی و اجتماعیدر دوران مشروطه که فعالیت زنان در امور اجتماعی پررنگتر شد، طوبى آزموده کوشید با تأسیس مدرسه دخترانه، سطح آگاهی زنان را ارتقا بخشد. به گمان قوی و برپایه منابع موجود، نخستین مدرسه دخترانه به نام «پرورش» در تهران به دست طوبى آزموده در سال (۱۳۲۱ هـ.ق/ ۱۲۸۲ هـ.ش) تأسیس شد. این مدرسه در ابتدای کار ۱۷ دانشآموز داشت، اما پس از چند روز مأموران دولتی با فحاشی و تهدید، مدرسه را بستند. [۵]
رشدیه، شمسالدین، سوانح عمر، تهران، ۱۳۶۲ ش، ص۱۴۸.
[۶]
پیرنیا، منصوره، سالارزنان ایران، واشینگتن، ۱۳۷۴ ش، ص۴۶.
آزموده که شرایط زمانه خود را بهخوبی میشناخت، تلاش خود را از سر گرفت و پس از تعطیلی مدرسه به گشایش کلاسهای اکابر برای بانوان همت گماشت. علوم قرآنی، تعالیم مذهبی و علم احادیث را نیز در دروس مدرسه گنجاند. طوبى سالی یکبار در این مدرسه، مجالس روضهخوانی برگزار میکرد. [ویرایش] ۳ - تأسیس مدرسه ناموس و گسترش آموزش دختراندر سال (۱۳۲۶ هـ.ق) پس از برپایی مدرسه اکابر زنان، به بازگشایی مدرسه «ناموس» همت گماشت. [۷]
ساناساریان، الیز، جنبش حقوق زنان در ایران، ترجمه نوشین احمدی خراسانی، تهران، ۱۳۸۴ ش.
وی این مدرسه را ابتدا در خانهی شخصی خود واقع در خیابان فرمانفرما (حافظ کنونی) در نزدیکی چهارراه حسنآباد برپا کرد. پس از چندی به خانهای بزرگتر در خیابان شاهپور (وحدت اسلامی کنونی، روبهروی ضلع غربی پارک شهر) انتقال داد. در طول فعالیتهای آموزشی طوبى، پیداکردن آموزگار زن که توانایی تدریس در مدرسههای دختران را داشته باشد، بسیار دشوار مینمود. زیرا انتخاب معلمان مرد نیز بهدلیل وجود شرایط دشوار در جامعه موجب برانگیختن حساسیتهای اقشاری از مردم میشد. اما وی توانست با سختیهای فراوان فعالیتهای خود را ادامه دهد. [ویرایش] ۴ - چالشها و ابتکار عمل در مدیریتآزموده خود به تعلیم دانشآموزان میپرداخت و در طول فعالیتش همواره از کمکهای بیدریغ سید جواد خان سرتیپ، میرزا حسن رشدیه، نصیرالدوله و ادیبالدوله برخوردار بود. [۸]
بامداد، بدرالملوک، زن ایرانی از انقلاب مشروطیت تا انقلاب سفید، تهران، ۱۳۴۷ ش، ص۴۳.
به پاس قدردانی از زحمات رشدیه، مادهای در نظامنامه مدرسه به ثبت رساند که همیشه یکی از دختران میرزا حسن رشدیه معلم مدرسه ناموس باشد. (رشدیه، همانجا؛). [۹]
بامداد، بدرالملوک، زن ایرانی از انقلاب مشروطیت تا انقلاب سفید، تهران، ۱۳۴۷ ش، ص۴۱-۴۲.
آزموده با توجه به شرایط حاکم در آن زمان و دشواریهای موجود، برای جلوگیری از بستهشدن مدرسه کوشید تا کار خود را با قوانین و آیین اسلام تطبیق دهد و مانع از این اتفاق شود. [۱۰]
رجبی، محمدحسن، مشاهیر زنان ایرانی و پارسیگوی از آغاز تا مشروطه، تهران، ۱۳۷۴ ش، ص۱۴۹.
وی با بیان مهمترین هدف مدرسه که همان تحصیل و ارتقای سطح علمی بانوان بود، تابلویی بر سردر مدرسه نصب کرد که در آن به برنامههای آموزشی و کلاسها اشاره شده بود. هرساله در مدرسه در ایام سوگواری، مجلس روضهخوانی ترتیب میداد و با تفسیر آیههای قرآن پایبندی خود را به دین اسلام ابراز میکرد. [۱۱]
دژم، عذرا، اولین زنان، تهران، ۱۳۸۴ ش، ص۴۰.
[ویرایش] ۵ - دستاوردها و تأثیر فرهنگیمدرسه ناموس بعدها به یکی از مهمترین و مجهزترین مدرسههای دخترانه در تهران بدل شد و توانست زنان بسیاری را در عرصههای علمی و فرهنگی تربیت کند. از فارغالتحصیلان این مدرسه میتوان به توران آزموده، فخرعظمى ارغون، بیبیخانم استرابادی و مهرتاج رخشان اشاره کرد. (پیرنیا، همانجا؛). [۱۲]
بامداد، بدرالملوک، زن ایرانی از انقلاب مشروطیت تا انقلاب سفید، تهران، ۱۳۴۷ ش، ص۴۲..
طوبى آزموده در کنار دبستان، دبیرستان دخترانهی ناموس را نیز تأسیس کرد. (شیخالاسلامی، ۸۶). [۱۳]
شیخالاسلامی، پری، زنان روزنامهنگار و اندیشمند ایران، بیجا، بیتا، ص۵۶.
[ویرایش] ۶ - سالهای پایانی و سرنوشت مدرسهطوبى آزموده در سال (۱۳۱۵ هـ.ش) در ۵۸سالگی درگذشت. [۱۴]
فرخزاد، پوران، دانشنامه زنان فرهنگساز ایران و جهان، تهران، ۱۳۷۸ ش، ج۱، ص۷۳.
در مهرماه همان سال امتیاز مدرسه به اسکندر آزموده، برادرزادهاش واگذار شد. طوبى مشکوٰة نفیسی از فارغالتحصیلان دبیرستان ناموس که سالها معاونت مدرسه را بر عهده داشت، ادارهی آن را نیز بر عهده گرفت. در سال (۱۳۱۹ هـ.ش) مدرسه ناموس پس از ۳۷ سال فعالیت بهدلیل مشکلات مالی، با حفظ نام، به وزارت فرهنگ واگذار شد. [۱۵]
دژم، عذرا، اولین زنان، تهران، ۱۳۸۴ ش، ص۴۰.
[ویرایش] ۷ - پانویس
[ویرایش] ۸ - منبع• هادیان، اکرم، دانشنامه تهران بزرگ، مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی، برگرفته از مقاله «طوبی آزموده»، ص۳۶۹. ردههای این صفحه : دانشنامه تهران بزرگ | علمای تهران
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
