|
| ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
استرآبادی تهرانی estarābādī-ye tehrānī، شیخ علی (۱۲۴۲–۱۳۱۸ هـ.ق/ ۱۸۲۶–۱۹۰۰ م) مشهور به شریعتمدار از علمای نامدار شیعی در قرن (۱۳ هـ.ق) بود. ایشان در منطقهی دزاشیب شمیران اقامت داشت. وی فرزند ملا محمدجعفر استرآبادی، صاحب منظومهی «آب و حیات» بود و از کودکی استعداد علمی چشمگیری نشان داد. بهگونهای که در ۱۲سالگی آثاری به زبان عربی تألیف کرد. پس از مرگ پدر، به دربار محمدشاه قاجار تقرب یافت و سپس برای تحصیل راهی عتبات شد. در نجف از محضر فقهایی چون صاحب جواهر و شیخ مرتضی انصاری بهره برد و به درجهی اجتهاد رسید. بازگشت او به تهران با اقامت طولانیمدت در دزاشیب همراه بود، جایی که با ناصرالدین شاه ارتباطاتی داشت اما بعدها مغضوب شد. اثر برجستهی او، جامع ناصری، قرار بود بهعنوان قانون رسمی کشور مورد استفاده قرار گیرد، اما به دلایل سیاسی این امر محقق نشد. استرآبادی در کنار فقه، در علوم معقول، ادبیات، هیئت، اخلاق، و فنون فنی مانند اختراعات نیز سرآمد بود. آثاری متنوع و گاه نوآورانه از او برجای مانده است. او سرانجام در تنگدستی درگذشت و امروزه مسجدی به نامش در دزاشیب شمیران باقی است که یادآور جایگاه او در تاریخ علمی و دینی شمیران است. [ویرایش] ۱ - معرفی شیخ علی استرآبادی تهرانیشیخ علی (۱۲۴۲- ۱۳۱۸ هـ.ق/ ۱۸۲۶-۱۹۰۰ م)، معروف به شریعتمدار، از علما و فقهای مشهور شیعی که ساکن دزاشیب شمیران بود. او فرزند ملا محمدجعفر استرآبادی (د ۱۲۶۳ هـ.ق) صاحب منظومه آب و حیات، در ۲۲ شعبان سال (۱۲۴۲ هـ.ق) در قزوین متولد شد. وی تا ۲۰ سالگی، که پدرش وفات یافت، نزد او مقدمات علوم را فراگرفت. حدت هوش وی در مرتبهای بود که در ۱۲ سالگی، برخی از کتابهای عربی را تصنیف کرد. [ویرایش] ۲ - سفر به عتبات و تحصیلات عالیپس از مرگ پدر که با سلطنت محمد شاه قاجار (سل ۱۲۵۰-۱۲۶۴ هـ.ق/ ۱۸۳۴- ۱۸۴۸ م) مقارن بود، شیخ علی نزد شاه تقرب جست. پس از چندی، برای ادامه تحصیلات به عتبات رفت و در آنجا، از محضر استادان مشهوری چون شیخ محمدحسن بن شیخ باقر اصفهانی، معروف به صاحبجواهر (د ۱۲۶۶ هـ.ق) و پس از او، شیخ مرتضی انصاری (د ۱۲۸۱ هـ.ق/ ۱۸۴۶ م) بهره جست. شیخ علی در (۱۲۷۲ هـ.ق) از سوی شیخ مرتضى انصاری اجازه اجتهاد گرفت. [ویرایش] ۳ - بازگشت به تهران و اقامت در شمیرانپس اجازه اجتهاد، به تهران آمد و در دزاشیب شمیران اقامت گزید و بیشتر روزگارش را در آنجا گذراند. او در آغاز، مورد احترام و تکریم ناصرالدین شاه (سل ۱۲۶۴-۱۳۱۳ هـ.ق/ ۱۸۴۸- ۱۸۹۵ م) بود، اما بعدها، بـا دسیسههای اطرافیان شاه بـه غضب او گرفتار شد. [۱]
ناظمالاسلام کرمانی، محمد، تاریخ بیداری ایرانیان، بهکوشش علیاکبر سعیدی سیرجانی، تهران، ۱۳۵۷ ش، ج۱، ص۱۴۵.
[۲]
معلم حبیبآبادی، محمدعلی، مکارم الآثار، اصفهان، ۱۳۵۲ ش، ج۴، ص۱۱۷۰.
[ویرایش] ۴ - آثار و تألیفات علمیکتابهایی چند از شیخ علی بر جای مانده است که عبارتند اطز: • جامع ناصری از جمله آثار او ست. او این کتاب را بر اسلوب جامع عباسی، به سفارش میرزا سعید خان، وزیر خارجه و با دستور ناصرالدین شاه تألیف کرد. [۳]
اعتمادالسلطنه، محمدحسن، المآثر و الآثار (چهل سال تاریخ ایران)، بهکوشش ایرج افشار، تهران، ۱۳۷۴ ش، ج۱، ص۲۰۱.
[۴]
دانشپژوه، محمدتقی، «جامع ناصری و قانون ناصری»، مجموعه سخنرانیهای دومین کنگره تحقیقات ایرانی، بهکوشش حمید زرینکوب، مشهد، ۱۳۵۲ ش، ج۲، ص۵۱۰ -۵۱۱.
در واقع، ناصرالدین شاه میخواست این کتاب را قانون رسمی و جاری کشور کند. هر چند مخالفان استقرار قوانین اسلامی ازجمله امینالسلطان، صدراعظم ناصرالدین شاه، چون منافع خود را در خطر میدیدند، به بهانه آنکه اجرای این قانون منافی استقلال دولت و سلطنت است، شاه را منصرف کردند. [۵]
ناظمالاسلام کرمانی، محمد، تاریخ بیداری ایرانیان، بهکوشش علیاکبر سعیدی سیرجانی، تهران، ۱۳۵۷ ش، ج۱، ص۱۴۶-۱۴۷.
• جنة السرور (در کیفیت زیارت عاشورا)؛ • تحفة الانام (در طهارت و نماز)؛ مرشد الراشدین (در اخلاق)؛ • الدر الثمین و مصباح الانام (در کلام)؛ • مدار المغمومین (بهعربی در مزار ائمه معصومین)؛ • غایة الآمال (در علم رجال)؛ • بروج العروج (در هیئت)؛ • آیینه جهاننما (در تاریخ کره زمین)؛ • بوستان (منظومهای به فارسی)؛ • الدرر الایتام (در شرح همان بوستان). شیخ علی همچنین، طبع شعر داشت و اشعاری میسرود. برای آگاهی بیشتر از آثار شیخ علی استرابادی به منابع ذیل مراجعه کنید. [۶]
معلم حبیبآبادی، محمدعلی، مکارم الآثار، اصفهان، ، ۱۳۵۲ ش، ج۴، ص۱۱۷۰-۱۱۷۲.
[۷]
آقابزرگ تهرانی، محمد محسن، طبقات اعلام الشیعة (قرن ۱۴)، مشهد،، ۱۴۰۴ ق، ج۱، ص۱۳۶۱-۱۳۶۴.
[۸]
آقابزرگ تهرانی، محمد محسن، محمد محسن، الذریعة، ج۱، ص۵۱-۵۲.
[۹]
اعتمادالسلطنه، محمدحسن، المآثر و الآثار (چهل سال تاریخ ایران)، بهکوشش ایرج افشار، تهران، ۱۳۷۴ ش.
[ویرایش] ۵ - ویژگیهای شخصیتی و سبک علمیاسترابادی در امور معقول و منقول تبحری خاص داشت. [۱۰]
آقابزرگ تهرانی، محمد محسن، طبقات اعلام الشیعة (قرن ۱۴)، مشهد، ۱۴۰۴ ق، ج۱، ص۱۳۶۱.
او با مردم کمتر معاشرت میکرد و با دولت نیز سروکاری نداشت و با مستمریای که از دیوان برایش مقرر شده بود، گذران میکرد. [۱۱]
معلم حبیبآبادی، محمدعلی، مکارم الآثار، اصفهان، ۱۳۵۲ ش، ج۴، ص۱۱۷۰.
گفته شده که وی درباره مسائل شرعی، اهل تسامح بوده، و مثلاً دود را جزو مبطلات روزه نمیدانست. [ویرایش] ۶ - اختراعات و ابتکاراتاو افزون بر علوم دینی، بر نکات فنی نیز مسلط بود و اختراعاتی ازجمله ساعت دزدگیر، تفنگ تهپر، کالسکه خودرو جنگی و قبلهنمایی معروف داشت. [ویرایش] ۷ - سالهای پایانی و وفاتشیخ علی بهسبب حسادت اطرافیان ناصرالدین شاه و غضب وی مدتی به مازندران رفت. او در آغاز قصد داشت در آنجا، تجهیزاتی برای کشاورزی اختراع کند، اما موفق به این کار نشد و پس از چندی، به تهران بازگشت. [۱۲]
ناظمالاسلام کرمانی، محمد، تاریخ بیداری ایرانیان، بهکوشش علیاکبر سعیدی سیرجانی، تهران، ۱۳۵۷ ش، ج۱، ص۱۴۶.
[۱۳]
ستوده، منوچهر، جغرافیای تاریخی شمیران، تهران،، ۱۳۷۱ ش ج۱، ص۴۲۶.
سرانجام، در سال (۱۳۱۵ هـ.ق) [۱۴]
آقابزرگ تهرانی، محمد محسن، طبقات اعلام الشیعة (قرن ۱۴)، مشهد، ۱۴۰۴ ق، ج۱، ص۱۳۶۱.
و به قولی دیگر در سال (۱۳۱۸ هـ.ق) [۱۵]
ناظمالاسلام کرمانی، محمد، تاریخ بیداری ایرانیان، بهکوشش علیاکبر سعیدی سیرجانی، تهران، ج۱، ص۱۴۷، ۱۳۵۷ ش.
در تنگدستی درگذشت.[ویرایش] ۸ - میراث و یادمانهاناظمالاسلام کرمانی، از شاگردان استرابادی و صاحب کتاب تاریخ بیداری ایرانیان، در مقدمۀ کتابش شرحی بر احـوال شیـخ آورده است. [۱۶]
ناظمالاسلام کرمانی، محمد، تاریخ بیداری ایرانیان، بهکوشش علیاکبر سعیدی سیرجانی، تهران، ۱۳۵۷ ش، ج۱، ص۱۴۵- ۱۴۸.
امروزه، مسجدی در محله دزاشیب به نام مسجد آقا شیخ علی منتسب به استرابادی وجود دارد. این مسجد با قدمتی بیش از ۲۰۰ سـال در مساحتی بـالغ بـر ۶۰ مـ۲ (بـازسـازی در ۱۳۷۲ ش) از مساجد کهن شمیران به شمار میآید. [۱۷]
«دزاشیب»، کتاب اول (مل).
[ویرایش] ۹ - پانویس
[ویرایش] ۱۰ - منبع• موسوی زاده، حسن، مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی، دانشنامه تهران بزرگ، برگرفته از مقاله «استرآبادی تهرانی»، ص۱۲۸. ردههای این صفحه : دانشنامه تهران بزرگ | علمای تهران
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
