ریواس
ذخیره مقاله با فرمت پی دی اف
{{منابع:ریواس (تهران)|عناوین مقالات دانشنامه تهران بزرگ|ریواس (تهران)}}
ریواس rīvās، گیاهی بوته‌ای، بومی آسیا و خودرو در رشتهکوههای البرز.
ریواس یک گیاه بوته‌ای چندساله بومی آسیا است که در رشتهکوههای البرز می‌روید.
این گیاه دارای ساقه‌های ضخیم و دمبرگهای قرمز رنگ با طعم ترش است و در طب سنتی به عنوان دارویی شناخته می‌شود.
خواص درمانی آن شامل تقویت معده، درمان حصبه و طاعون و بهبود بینایی است.
ریواس به نور آفتاب، آب فراوان و دوره‌ای از سرمایی نیاز دارد و در ارتفاعات کوهستانی پس از بارش‌های رعد و برقی رشد می‌کند.
همچنین، در اساطیر و افسانه‌های ایرانی به عنوان نمادی از خیانت و نفرین مطرح شده است.
[ویرایش]
در برخی گویشها ازجمله گویش تهرانی، به آن ریباس گفته می‌شود و در طب سنتی ریوند و راوند نیز خوانده می‌شده است.
[ویرایش]
این گیاه با نام علمی رئوم ریبس گیاهی پایا (چندساله)، به ارتفاع حدود یک متر، با ساقه‌های ضخیم است.
برگها تقریباً چرم‌نما، پهن و در سطح تحتانی دارای رگ‌برگهای منشعب، برجسته و زبر هستند.
گلهای آن نرماده و به رنگ سفید متمایل به سبزند و به صورت دسته‌ای آرایش یافته‌اند.
زمان گل‌دهی این گیاه در فصل بهـار (اردیبهشت ـ خـرداد) است.
[ویرایش]
بخش خوراکی ریواس دمبرگهای دراز و قرمزرنگ آن است.
به گزارش ابن‌ماسویه ریواس از لحاظ طعمِ ترش و خواص دارویی، هم‌ردیف ترنج و غوره‌ی انگور است.
[ویرایش]
نامهای محلی ریواس در ایران عبارت‌اند از: راواش/ رواش، فیل‌گوش، چوکری و جز آنها.
[ویرایش]
در ترکیبات شیمیایی ریواس، موادی چون پونتیسین، رئوپورگارین، اسیدمالیک، صمغ، نشاسته، تانن و ویتامین C وجود دارد.
[ویرایش]
براساس منابع طب سنتی این گیاه به صورتهای شربت، جوشانده، قرص و پودر مورد استفاده قرار می‌گیرد.
[ویرایش]
داروشناسان دوره‌ی اسلامی به‌سبب طبع سرد و خشک گیاه ریواس و تأثیری که در رفع عطش و تشنگی دارد، آن را برای افراد گرم‌مزاج مناسب می‌دانند، اما برای افراد سردمزاج توصیه نمی‌کنند.
چون این گیاه برای سینه مضر است و ایجاد قولنج می‌کند، در این حالت، برای اصلاح یا دفع مضرت (= مقابله با عوارض جانبی) ریواس، از شربت عود و انیسون و عسل که طبع گرمی دارد، استفاده می‌کنند.
[ویرایش]
حکیمان دوره‌ی اسلامی خواص درمانی زیادی برای این گیاه ذکر کرده‌اند.
خواص ریواس به اختصار اینها ست: صفرا و اسهال صفرایی را از میان می‌برد.
برای درمان حصبه، آبله، طاعون و خفقان (تپش قلب) مفید است.
معده را تقویت می‌کند و حالت تهوع را از میان می‌برد.
برای تقویت چشم، عصاره‌ی ریواس را در چشم می‌چکانند و مالیدن ضماد عصاره‌ی آن با آرد جو روی جوش و محلی که دچار عارضه‌ی باد سرخ است (هر نوع آماس و ورم خونین)، مفید است.
به‌سبب تأثیری که ریواس در رفع مستی و ایجاد هوشیاری دارد، برای افراد شراب‌خوار سودمند است.
[ویرایش]
یکی از راههای ازدیاد ریواس، کشت بذر است.
اما بذر کهنه برای کاشت و تکثیر این گیاه نامناسب است، زیرا بذر قدرت رویش خود را از دست می‌دهد.
ریواس در دوره‌ی رویش خود احتیاج به نورآفتاب، آب فراوان و یک دوره تیمار سرمایی دارد (برای آگاهی بیشتر از روشهای کشت
).
[ویرایش]
در اساطیر زردشتی، مشی و مشیانه که همه‌ی مردم فرزندان این دو هستند، از یک بوته‌ی ریواس دو شاخه پدید آمده‌اند.
همچنین در افسانه‌ها و باورهای عامیانه‌ی ایرانی، ریواس صورت مسخ شده‌ی تازه‌عروسی است که به شوهرش خیانت، و شوهرْ او را نفرین کرده است.
[ویرایش]
به نقل از قزوینی در عجایب المخلوقات،
ریواس بیشتر در ارتفاعات کوهستانی، پس از رگبار و رعد و برق می‌روید.
[ویرایش]
[ویرایش]
•
میرانصاری، مینا، بنی‌جانی، علیرضا، مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی، دانشنامه تهران بزرگ،برگرفته از مقاله «ریواس» ص۹۳۸.
