|
| ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
دروس darrūs ، محلهای در شمال تهران (منطقه ۳)، که پیشتر از روستاهای تابع شمیران و از مناطق ییلاقی تهران بهشمار میرفت. محدوده آن از شمال به خیابان دولت، از جنوب به بلوار شهرزاد، از شرق به خیابان پاسداران و از غرب به قلهک محدود میشود. نام دروس احتمالاً از واژه قدیمی «گروس» گرفته شده است. در گذشته، ساکنان عمده آن ارامنه بودهاند که به کشاورزی مشغول بودند. آثار باستانی از هزاره دوم قبل از میلاد و عصر آهن در این محله کشف شده است. در دوران قاجار، املاک دروس در اختیار رجال، بزرگان دولت و سپس مخبرالسلطنه قرار گرفت که مؤسسات خیریهای چون بیمارستان هدایت، مسجد و مدرسه در آن تأسیس کرد. با گسترش تهران، دروس به محلهای مسکونی تبدیل شده و قنوات نصرت و شیبانی از منابع آب آن هستند. [ویرایش] ۱ - معرفی دروسسابقاً از روستاهای تابع شمیران و امروزه محلهای در شمال تهران واقع در منطقهی ۳ شهرداری تهران قرار دارد. [ویرایش] ۲ - موقعیت جغرافیاییدروس از شمال به خیابان دولت، از جنوب به بلوار شهرزاد، از شرق به خیابان پاسداران (سلطنتآباد سابق) و از غرب به قلهک محدود میشود. [ویرایش] ۳ - ویژگیهای تاریخیدروس تا چند دههی پیش، در زمرهی آبادیهای شمیران و از مناطق ییلاقی شهر تهران به شمار میرفت. هماکنون با گسترش سریع تهران، به صورت یکی از محلات مسکونی داخل محدودهی شهر درآمده است. [ویرایش] ۴ - اقتصاد و معیشتبراساس نوشتهی فرهنگ جغرافیایی ایران (چ ۱۳۲۸ هـ.ش) دروس در آن زمان در فاصلهی ۴ کیلومتری جنوبشرقی تجریش قرار داشته و جمعیت آن بالغ بر ۵۰۰ تن بوده است. در همین وقت، بیشتر ساکنان این روستا به کشاورزی اشتغال داشتهاند و محصول اصلی آن غلات بوده است. [۱]
فرهنگ جغرافیایی ایران (آبادیها)، استان مرکزی، دایرهی جغرافیایی ستاد ارتش، تهران، ۱۳۲۸ ش، ج۱، ص۸۸.
[ویرایش] ۵ - تاریخچه اجتماعیامروزه نسبت به عصر قاجار اندکی از وسعت دروس کاسته شده است، زیرا در آن زمان از سمت شمال تا رستمآباد و چیذر امتداد مییافت. اختیاریه نیز پیش از آنکه جزو محدودهی تهران بزرگ درآید، از جمله روستاهای اطراف دروس و تابع آن محسوب میگردید. [۲]
هدایت، مهدیقلی، خاطرات و خطرات، تهران، ۱۳۶۳ ش، ص۹۴.
دروس از آبادیهای باستانی حوزهی تهران و نام آن نیز از اسامی قدیم بود. به عقیدهی کسروی نام آن در اصل گروس بوده است و چون حروف «د» و «گ» قابل تبدیل و نزدیک به هم بودهاند، به همدیگر تبدیل شدهاند. [۳]
هدایت، مهدیقلی، خاطرات و خطرات، تهران، ۱۳۶۳ ش، ص۱۲.
[۴]
کریمان، قصران (کوهسران)، تهران، ۱۳۵۶ ش، ج۱، ص۵۷.
[ویرایش] ۶ - آثار باستانیدر سال (۱۳۲۱ هـ.ش) تعدادی ظروف ساده و تیرهرنگ در سمت شمالشرقی باغ مسکونی مخبرالسلطنه (هدایت) در دروس پیدا شد که مربوط به هزارهی (۲ قم) بود. این اشیاء توسط مخبرالسلطنه به موزهی ایران باستان اهدا شد. این مجموعه عبارت بود از: • ۶ ظرف از جنس خاک رس تیرهرنگ؛ • یک پارچ با لولهی روباز به شکل ناودان و با دستهای قائم با برجستگی شاخمانند در بالا؛ • یک ظرف آبکش با قاعدهی مخروطی و دستهی قائم؛ • ۳ کاسه که در دستهی هر کدام حلقهای افقی است و یک پارچ پیازیشکل. سفالینههای مزبور علیالظاهر به دورهی اخیر ساختوساز ظروف خاکستری مربوط اند که مقارن با عصر دوم آهن در حدود (۱۰۰ تا ۸۰۰ قم) بود. [۵]
Young, T. C., «A Comparative Ceramic Chronology for Western Iran, ۱۵۰۰-۵۰۰ B. C.», Page ۵۳-۸۵, Iran, London, ۱۹۶۵, vol. III.
همچنین دو شیء از جنس گل سیاه که با استادی ساخته شده، در این محله یافت شده است. [۶]
واندنبرگ، ل.، باستانشناسی ایران باستان، ترجمهی عیسى بهنام، تهران، ۱۳۴۸ش، ص۱۲۳.
[۷]
صمدی، حبیبالله، «اطلاعات اجمالی دربارهی چند ظرف مکشوفه، در دروس شمیران»، گزارشهای باستانشناسی، تهران، ۱۳۳۴ش، ج۳، ص۱۳۹-۱۴۴.
[۸]
کریمان، قصران (کوهسران)، تهران، ۱۳۵۶ ش، ج۱، ص۹۶.
[۹]
کریمان، حسین، تهران در گذشته و حال، تهران، ۱۳۵۵ش، ص۱۸.
[ویرایش] ۷ - جمعیت و فرهنگدر گذشته، بیشتر ساکنان دروس را ارامنه تشکیل میدادند. آنان به کشاورزی اشتغال داشتند و خانههایشان داخل قلعهای بود که در وسط ده قرار داشت. [۱۰]
ستوده، منوچهر، جغرافیای تاریخی شمیران، تهران، ۱۳۷۱ ش، ج ۱، ص۴۱۳.
گاهی بین ارامنه و دیگر ساکنان این آبادی درگیریهایی پیش میآمد. چنانکه در (صفر ۱۳۲۸ هـ.ق/ مارس ۱۹۱۰ م) ارامنه تمام آب قنوات آنجا را برای کشاورزی به زمینهای مزروعی خود کشاندند و اجازهی استفاده از آن را برای تهران و دیگر روستاهای شمیران ندادند؛ از این رو، شمار زیادی از درختان شهر خشکید. [۱۱]
هدایت، مهدیقلی، خاطرات و خطرات، تهران، ۱۳۶۳ ش، ص۲۰۱-۴۰۷.
[ویرایش] ۸ - منابع آبدر دروس دو رشته قنات وجود داشته است که اکنون هم جریان دارند؛ • یکی از آنها که به قنات نصرت معروف است، در سر چهارراه دروس پدیدار میشود؛ • قنات دیگر موسوم به قنات شیبانی، در شرق دروس جریان دارد. [۱۲]
ستوده، منوچهر، جغرافیای تاریخی شمیران، تهران، ۱۳۷۱ ش، ج۱، ص۴۱۳-۴۱۵.
[۱۳]
کریمان، حسین، تهران در گذشته و حال، تهران، ۱۳۵۵ ش، ص۴۱۹.
[ویرایش] ۹ - مالکیت و املاکآبادی دروس نیز با گسترش شهر تهران، به تدریج وسعت مییافت. به گونهای که در (۱۳۳۵ هـ.ش) و براساس سرشماری مرکز آمار ایران، جمعیت آن به ۴۲۱‘۴ تن بالغ گردید. [۱۴]
گزارش مشروح حوزهی سرشماری تهران، وزارت کشور، تهران، ۱۳۳۷ ش، ص ۳.
[ویرایش] ۱۰ - دروس به عنوان ناحیه ییلاقینام دروس به عنوان ناحیهای ییلاقی در شمال تهران، از عصر محمد شاه در کتابها و نوشتهها به چشم میخورد. حاج میرزا آقاسی صدراعظم محمد شاه، در آنجا خانهی ییلاقی بزرگی برای خود ساخت که بعدها به تصرف مخبرالسلطنه (هدایت) درآمد. [ویرایش] ۱۱ - دروس در دوره ناصرالدین شاهدروس در دورهی ناصرالدین شاه جزو املاک دوستعلی خان نظامالدوله معیرالممالک قرار گرفت. در این عصر، آبادی مذکور از جمله مراکز تفریحی بزرگان دولت بود و آنان اغلب برای گذراندن تابستان یا شکار یا اسبدوانی به آنجا میرفتند. [۱۵]
معیرالممالک، دوستعلی، وقایع الزمان (خاطرات شکار)، به کوشش خدیجه نظام مافی، تهران، ۱۳۶۱ ش، ص۵۷، ۶۵، ۸۰-۸۱.
عبدالحسین خان ناصرالسلطنه از رجال عصر ناصری هم در دروس باغ بزرگ و عمارتی برای خود احداث کرد و اعتمادالسلطنه که بعضی اوقات در آن به استراحت میپرداخت، در روزنامهی خاطرات، در چند جا وصف آن را به دست داده است. [۱۶]
معیرالممالک، دوستعلی، وقایع الزمان (خاطرات شکار)، به کوشش خدیجه نظام مافی، تهران، ۱۳۶۱ ش، ص ۱۰۳۳-۱۰۳۴.
[۱۷]
ستوده، منوچهر، جغرافیای تاریخی شمیران، تهران، ۱۳۷۱ ش، ج ۱، ص ۴۲۱-۴۲۲.
[ویرایش] ۱۲ - مخبرالسلطنه و تاسیسات اجتماعیدر اواخر دورهی قاجار، دروس به مالکیت و تصرف مخبرالسلطنه درآمد. او در آنجا به طور دائم سکونت اختیار کرد و به تدریج توانست ۳ دانگ کلیهی املاک آنجا را بخرد. مخبرالسلطنه دو دانگ و نیم از این ملک را وقف فرزندانش و بخشی از آن را موقوف به امور خیریه کرد؛ در بقیهی اراضی نیز چند عمارت ساخت و از محل درآمد آنها زندگی میکرد. [۱۸]
هدایت، مهدیقلی، خاطرات و خطرات، تهران، ۱۳۶۳ ش، ص۵۰۳.
۱۲.۱ - تعامل با حزب تودهیکی از خانههای او در اوج فعالیتهای حزب توده توسط پزشکان آن حزب برای مطب به اجاره گرفته شد، اما عملاً شعبهای از حزب گردید و هدف آن جذب کارگران سازمان صنایع ارتش بود و همین موضوع برای وی نگرانی ایجاد کرد. [۱۹]
هدایت، مهدیقلی، خاطرات و خطرات، تهران، ۱۳۶۳ ش، ص۴۴۹.
۱۲.۲ - درگذشت و محل دفنمخبرالسلطنه سرانجام، در همان خانهی قدیمی که روزگاری حاج میرزا آقاسی در آن سکونت داشت، درگذشت. او را در گورستان خانوادگیای که جنب مسجد هدایت دروس قرار دارد، به خاک سپردند. دفتر موقوفات هدایت هم در جنب این مسجد است. [۲۰]
وزیری، سعید، مقدمه بر گزارش ایران مهدیقلی هدایت، به کوشش محمدعلی صوتی، تهران، ۱۳۶۳ ش، ص۸- ۹.
۱۲.۳ - فعالیتهای اجتماعی و خیریه مخبرالسلطنهمخبرالسلطنه در املاک وقفی خود در دروس چند مؤسسهی اجتماعی احداث کرد: ۱۲.۴ - مؤسسات تأسیس شدهبیمارستان هدایت که هماکنون در دروس دایر و برقرار است، در سال (۱۳۳۱ هـ.ش) در زمینی به مساحت ۰۰۰‘۴ مـ۲ توسط وی ساخته شد. [۲۱]
هدایت، مهدیقلی، خاطرات و خطرات، تهران، ۱۳۶۳ ش، ص ۵۰۳.
مساحت زیربنای بیمارستان در آغاز ۴۰۰ مـ۲ و مشتمل بر ۱۰۰ تختخواب بود. این بیمارستان ویژهی کارگران احداث و ۹۹ ساله بدون دریافت اجارهبها به صندوق تعاون و بیمهی کارگران واگذار شد. [۲۲]
ستوده، منوچهر، جغرافیای تاریخی شمیران، تهران، ۱۳۷۱ ش، ج ۱، ص ۴۲۰.
مخبرالسلطنه غیر از بیمارستان، مسجد، حمام و مدرسهای هم در دروس بنا کرده است. [۲۳]
هدایت، مهدیقلی، خاطرات و خطرات، تهران، ۱۳۶۳ ش، ص ۵۰۳.
مسجد هدایت ۰۰۰‘۱ مـ۲ وسعت دارد و مدرسه هم به وزارت آموزش و پرورش اهدا شده است. هدایت افزون بر اینها، حدود ۰۰۰‘۱۲ مـ۲ از اراضی دیگر خود را نیز برای ساختن بیمارستانی دیگر وقف کرد که اکنون بیمارستان لبافینژاد واقع در بوستان نهم پاسداران در آن ساخته شده است. [ویرایش] ۱۳ - پانویس
[ویرایش] ۱۴ - منبع• آلداود، سیدعلی، دانشنامه تهران بزرگ، مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی، برگرفته از مقاله «دروس»، ص۸۶۶. ردههای این صفحه : دانشنامه تهران بزرگ | محله های تهران
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
