|
| ||||||||||||||||||||
آیتاللّٰه ایروانی، خانه فرهنگ xāne-ye farhang-e āyat-ol-lāh īrvānī، بنایی تاریخی مربوط به اواخر دوره قاجار در تهران است. این خانه در خیابان مولوی، نزدیک میدان محمدیه و متعلق به آیتالله میرزا یوسف ایروانی واقع است. این خانه با معماری سنتی ایرانی، در حدود ۷۰۰ مترمربع مساحت، دارای یک طبقه و نیم و یک زیرزمین است و از الگوی چهارصفه پیروی میکند. بنای مزبور پس از دورهای رهاشدگی، توسط شهرداری بازسازی و در سال (۱۳۸۲ هـ.ش) با عنوان «خانه فرهنگ آیتالله ایروانی» گشایش یافت. این مرکز فرهنگی امروزه دارای کتابخانه، سالن مطالعه و بخشهای فرهنگی ـ هنری است. آیتالله ایروانی از علمای برجستهی تهران در قرن (۱۴ هـ.ق) بود که تحصیلات حوزوی را در نجف گذراند و پس از بازگشت به تهران، به وعظ و ارشاد پرداخت. پس از درگذشت وی، حوزهی علمیهای نیز به نام وی تأسیس شد. ==معرفی خانه فرهنگ آیت الله ایروانی== خانه فرهنگ آیت الله ایروانی بنایی مسکونی متعلق به اواخر دورهی قاجار است. در میدان محمدیه (اعدام سابق)، خیابان مولوی غربی، نرسیده به چهارراه وحدت اسلامی (شاپور سابق)، کوچهی دولتآبادی، کوچهی حاج حسن و بنبست اول واقع است. این بنا متعلق به آیتاللٰه میرزا یوسف ایروانی است. وی فرزند آیتاللٰه حاج میرزا علی آقا (د ۱۳۱۵ هـ.ق/ ۱۸۹۷ م) صاحب حاشیهی مکاسب، از علمای فاضل تهران بود. [۱]
حشمتالواعظین، محمدتقی، خاندان ایروانی یا راهنمایان علمی امم، تهران، ۱۴۱۳ ق، ص۶۰.
[ویرایش] ۱ - زندگینامهمیرزا یوسف در سال (۱۳۲۹ هـ.ق/ ۱۹۱۱ م) در نجف زاده شد. در آنجا دروس دینی را نزد استادانی چون آیتاللٰه آقا ضیاءالدین عراقی، آیتاللٰه حاج شیخ محمدحسین غروی اصفهانی، آیتاللٰه اصفهانی، آیتاللٰهالعظمی خویی، آ یتاللٰه میرزا عبدالهادی شیرازی و چند تن از دیگر علما فراگرفت. پس از درگذشت آیتاللٰه اصفهانی در سال (۱۳۶۶ هـ.ق) به تهران بازگشت و در مسجد قندیِ خانیآباد به اقامهی جماعت و وعظ و ارشاد پرداخت. آیتاللٰه ایروانی در سال (۱۳۶۹ هـ.ش/ ۱۹۹۰ م) در تهران درگذشت و در مشهد به خاک سپرده شد. وی دارای اجازهی اجتهاد از میرزا عبدالهادی شیرازی، علامه کاشفالغطاء و آقابزرگ تهرانی بود و کتابی نیز به نام مستند الفتوێ فی شرح عروة الوثقێ تألیف کرد. [۲]
شریف رازی، محمد، گنجینه دانشمندان، ج۴، تهران، ۱۳۵۳ ش، ص۳۸۴-۳۸۳.
همچنین پس از درگذشت ایشان، فرزندان وی بنا به علاقهی آیتاللٰه ایروانی به تأسیس یک مدرسهی علوم دینی، در سال (۱۳۷۰ هـ.ش) حوزه علمیه ایروانی را با مساحت ۲۰۰‘۱ مـ۲ در خیابان مولوی مقابل خانیآباد، کوچهی شهابالدوله دایر کردند. [۳]
حشمتالواعظین، محمدتقی، خاندان ایروانی یا راهنمایان علمی امم، ص۵۳-۵۲، تهران، ۱۴۱۳ ق.
[ویرایش] ۲ - ویژگیهای معماریاین بنا در زمینی به مساحت حدود ۷۰۰ مـ۲ در یک طبقه و نیم و یک زیرزمین ساخته شده است. ۲.۱ - کلیات معماریالگوی خانه از طرح چهارصفه تبعیت میکند و تودههای ساختمانی در ترازی بالاتر از کف حیاط، در ۳ جبهه متمرکز شدهاند. به گفتهی مطلعان محلی، ساختمان خانه که سالها رها شده و آسیبهای جدی دیده بود، توسط شهرداری خریداری، و بهطور کلی بازسازی شده است. در این بازسازی، برخی عناصر حذف گردید و برخی تزیینات ضمن عملیات بازسازی انجام گرفت. به این ترتیب، خانهی آیتالله ایروانی در پلان از وضعیت اولیهی خود تبعیت میکند، اما بخشهایی از نماسازی و تزیینات آن توسط پیمانکار، البته در سطحی نازل و ضعیف، صورت گرفته است. [۴]
طایفه، سیما، تحقیقات میدانی.
ورود به عرصه از جبههی جنوبی صورت میگیرد. پس از در ورودی، فضایی مستطیلشکل در راستای شرقی ـ غربی قرار دارد که هشتی خانه به شمار میرود. در ضلع جنوب شرقی هشتی چند پله قرار دارد که به حیاط خانه منتهی میشود. حیاط در ترازی پایینتر از کف هشتی و کوچه واقع شده و در ضلع شمالی، جنوبی و غربی آن ساختمانهای خانه استقرار یافتهاند. تودهی واقع در ضلع غربی بهعنوان بیرونی خانه، محل پذیرایی از مهمانان و ملاقاتکنندگان آیتالله ایروانی بوده است و بهعنوان بخشی مستقل و منفک از فضای درونی خانه، دارای یک در ورودی مجزا از داخل هشتی است؛ ضمن اینکه دسترسی دیگری نیز از داخل حیاط و از جبههی شمال غربی برای آن تعبیه شده است. طبقهی زیرین ضلع غربی، زیرزمینی را شامل میشود که در حال حاضر نیمهی جنوبی آن به آبریزگاه تبدیل شده و نیمهی شمالی آن بهصورت دو اتاق تودرتو حفظ شده است. زیرزمین حدود ۵/ ۱ متر از کف حیاط پایینتر است و توسط ۱۰ پله از داخل حیاط قابل دسترسی است.چ پس از پلههای زیرزمین، یک اتاق با دیوارهای طاقچهبندیشده، و اتاقی دیگر در ضلع جنوبی آن قرار دارد. سقف این قسمت توسط لنگهطاقهایی با قوس جناغی اجرا شده است که البته قوس طاقها بهدرستی از کار درنیامدهاند. ساختمان شمالی در ترازی حدود ۵/ ۱ متر بالاتر از کف حیاط ساخته شده، و توسط پلکانی از جبههی شمال شرقی حیاط قابل دسترسی است. ساختمان شمالی شامل ۳ اتاق است که توسط درهای میانی به یکدیگر راه دارند و مقابل آنها ایوانی سراسری امتداد یافته است. نیمطبقهی زیرین بخش شمالی با اختلاف چند پله در ترازی پایینتر از سطح حیاط واقع شده و شامل ۳ اتاق است که درِ ورودی اتاق میانی در مرکز نما، و درِ اتاقهای جانبی در اضلاع شرقی و غربی قرار دارند. ساختمان جنوبی همچون ساختمان شمالی در ترازی بالاتر از سطح حیاط ساخته شده و توسط دو ردیف پلکان از دو طرف بنا قابل دسترسی است. طبقهی اول شامل یک شاهنشین مرکزی و دو اتاق جانبی است. شاهنشین تالاری مستطیلشکل در راستای شمالی ـ جنوبی، و دارای سقف گنبدی است. نیمطبقهی زیرین ساختمان جنوبی در ترازی پایینتر از کف حیاط واقع شده، و شامل یک فضای مرکزی و ۴ اتاق در دو طرف بخش مرکزی است. گویا این بخش در ابتدا حوضخانه بوده است، چنانکه در بخش میانی این فضا آثار یک حوض هشتضلعی که حذف شده، باقی مانده است. [ویرایش] ۳ - نما و تزئیناتنماسازی بنا عمدتاً توسط قاببندی سطوح نما، ریتم نورگیرها و بازشوها صورت گرفته است. گرچه در بازسازی و نماسازی بنا تلاش شده تا روح یک خانهی ایرانی قدیمی حفظ و به بیننده القا شود، اما در مواردی همچون نصب پنجرهی تمامشیشهای شاهنشین جنوبی، اجرای بخشهایی از سطوح نما از سیمان و رنگآمیزی آن به رنگ قهوهای که گویا برای تداعی رنگ رس و کاهگل انجام یافته است. نیز نصب پنجرههای فلزی در طبقات زیرین، حصول مقصود پیشگفته را دچار مشکل ساخته است. ۳.۱ - نمای شمالینمای بنا در جبههی شمالی و در طبقهی اول، شامل یک ایوان با ۴ ستون مدور، دو نیمستون در دو نبش ایوان و ۵ بازشو است که با ریتم ۱-۳-۱ و با نعل درگاه هلالی چیده شدهاند. در طبقهی زیرین یک دهانهی ورودی در مرکز نما قرار دارد که در دو طرف آن دو شباک فیروزهای، دو قاب آجرکاری و دو پنجرهی نورگیر دیده میشود. ۳.۲ - نمای غربینمای غربی شامل دیوارهایی قاببندیشده است که پنجرههایی با نعل هلالی دارند. در طبقهی زیرین این بخش نیز دو دهانه با نعل تخت در منتهیالیه شمالی و جنوبی بدنه و قابهای آجرکاری و یک شباک به چشم میخورد. ۳.۳ - نمای جنوبینمای ساختمان جنوبی شامل یک حجم پیشنشسته از باقی سطوح در مرکز نما و دو بخش جانبی است. در بخش میانی یک پنجرهی بزرگ تمام شیشهای هلالیشکل در طبقهی اول و دو دهانهی ورودی با دو روزن و دو بازشو با قوس هلالی در بخشهای جانبی قرار دارد. طبقهی زیرین ساختمان جنوبی دارای یک دهانهی ورودی با نعل تخت است که در مرکز نما واقع شده و دو ردیف پلکان و دو پنجره نیز متعلق به اتاقهای زیرین بنا در منتهیالیه شرقی و غربی آن به چشم میخورد. ۳.۴ - تزیینات بناتزیینات بنا بیشتر در نمای بیرونی بهکار رفته، و شامل آجرکاری سطوح نما و لبهی بام، گچبری سرستونهای ایوان و نیز شباکهای لعابدار فیروزهای است. همچنین وجود دو بادگیر بر فراز ساختمان شمالی، و یک روشندان بالای ساختمان جنوبی را میتوان از دیگر زیباییهای بصری بنا به شمار آورد. تزیینات نمای درونی تنها در شاهنشین جنوبی به چشم میخورد که در قالبِ یزدیبندیِ سقف با مصالح، با گچ و بهطور ساده اجرا شده است. گفته میشود این آرایه در وضعیت نخستین بنا وجود نداشته و در دورهی بازسازی بنا توسط پیمانکار انجام گرفته است. [ویرایش] ۴ - بازسازی بنااین خانه پس از یک دورهی بازسازی در خردادماه سال (۱۳۸۲ هـ.ش) با عنوان «خانه فرهنگ آیتالله ایروانی» گشایش یافت. این مرکز هماکنون شامل کتابخانهای با بیش از ۴۰۰‘۱ جلد کتاب، سالن مطالعه، اتاق رایانه و بخشهای دیگر بوده و ارائهدهندهی خدمات فرهنگی و هنری به اهالی محل است. [۵]
طایفه، سیما، تحقیقات میدانی.
[ویرایش] ۵ - پانویس
[ویرایش] ۶ - منبع• طایفه، سیما، مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی، دانشنامه تهران بزرگ، برگرفته از مقاله «خانه فرهنگ آیت الله ایروانی»، ص۴۸۳. ردههای این صفحه : بناهای تاریخی تهران | دانشنامه تهران بزرگ
|
||||||||||||||||||||
