|
| ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
شاعران معاصر ایران، خانه xāne-ye šāºerān-e moºāser-e īrān، مکانی فرهنگی و ادبی در تهران است. در سال (۱۳۷۸هـ.ش) با حمایت شاعران برجسته، نهادهای فرهنگی شهرداری تهران و وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی تأسیس شد. این خانه، محل گردهمایی شاعران کشور و مرکز فعالیت انجمن شاعران ایران و دفتر شعر جوان است. اهداف این مرکز شامل حمایت و ارتقای شعر فارسی، نشر آثار شعری، ترجمه، برگزاری همایشها و جلسات شعرخوانی است. همچنین خانه شاعران معاصر ایران فعالیتهای گستردهای در زمینه تولید و ضبط صوتی متون کلاسیک فارسی انجام میدهد. بنای این خانه تاریخی، متعلق به اوایل دوره پهلوی و ساخته شده توسط مهندس میکائیل غریب است. ساختمان با معماری ساده و نمای آجری، دارای حیاطهای پلکانی، ایوانها و فضای سبز است. این بنا در سال (۱۳۸۳ هـ.ش) به ثبت آثار ملی ایران رسید. خانه شاعران معاصر ایران به عنوان مرکزی فرهنگی در توسعه، ترویج شعر معاصر و کلاسیک فارسی نقش مهمی ایفا میکند. پل ارتباطی میان شاعران داخل و خارج از کشور است. [ویرایش] ۱ - معرفی خانه شاعران معاصر ایرانخانه شاعران معاصر ایران مکانی برای گردهمایی شاعران کشور است. این مکان در خیابان شهید کلاهدوز (دولت)، نبش خیابان شهید نعمتی، در منطقه ۳ شهرداری تهران واقع است. [ویرایش] ۲ - تاسیس و پیشینهخانهی شاعران معاصر ایران در نتیجهی تلاشهای مستمر شماری از شاعران کشور و یاری ادارهی معاونت اجتماعی ـ فرهنگی شهرداری تهران و نیز ادارهی معاونت هنری وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی در سال (۱۳۷۸ هـ.ش) تأسیس شد. به این ترتیب از این تاریخ، انجمن شاعران ایران و همچنین دفتر شعر جوان که تا آن زمان، مکان ثابت و مناسبی برای گردهمایی و پرداختن به فعالیتهای خود نداشتند، در این محل استقرار یافتند. انجمن شاعران ایران پس از تصویب اساسنامه و تعیین اعضای هیئت مدیره، درسال (۱۳۷۸ هـ.ش) به ثبت رسید. [ویرایش] ۳ - اهداف و وظایف انجمنبه موجب اساسنامهی این انجمن، هدف از تشکیل این مرکز فرهنگی عبارت است از: • حمایت و تشویق شاعران ایران در راستای ارتقای کیفی و کمی آثار آنها؛ • انعکاس مناسب این آثار در مجامع و رسانههای فرهنگی کشور؛ •ترجمه و نشر شعر فارسی به زبانهای دیگر و برعکس؛ • ارتباط با شاعران دیگر کشورها؛ • بررسی آثار شاعران برای تطبیق آنها با نظام ارزیابی مشاغل فرهنگی و پیشنهاد اعطای نشانهای هنری و سرانجام؛ • تأسیس مرکز انتشارات انجمن برای چاپ و نشر آثار برگزیدهی سخنوران معاصر بیان شده است. [ویرایش] ۴ - رئیس و اعضای هئیت مدیرهدر آن زمان، مشفق کاشانی رئیس هیئت مدیره و قیصر امینپور، محمود شاهرخی، محمدرضا عبدالملکیان و ساعد باقری اعضای هیئت مدیره را تشکیل میدادند. فاطمه راکعی مدیرعامل انجمن بود. [ویرایش] ۵ - فعالیتهای انجمناین انجمن افزون بر برنامههای بنیادین در جهت اعتلای شعر فارسی، اقدامات زیر را نیز انجام میدهد: • فراهمآوردن زمینهی بهتری برای معرفی شعر معاصر ایران به ایرانیان و فارسیزبانان دیگر کشورهای جهان؛ • اجرای سفارشهای مرتبط با وظایف انجمن؛ • این انجمن با دیگر سازمانها و نهادهای فرهنگی کشور نیز همکاری میکند؛ • هماهنگی با شاعران، منتقدان و صاحبنظران برجستهی کشور در زمینهی شعر و ادب فارسی برای حضور در جلسات شعرخوانی؛ • برگزاری کنگرهها و همایشهای شعری، داوری آثاری که به کنگرهها، همایشها و مسابقههای شعر در کشور ارسال میشود؛ • انتخاب شعر یا ویرایش آثار برای درج در نشریات ادبی یا ارائه در برنامههای هنری و جز آنها؛ • تهیهی ترانه، شعر و سرود برای اجرا در قالبهای صوتی و تصویری؛ • نظارت در کار برنامهها، پژوهشها و دیگر فعالیتهای مربوط به ادبیات منظوم فارسی را میتوان از جملهی وظایف انجمن شاعران ایران برشمرد. [ویرایش] ۶ - دستاوردهای فرهنگیانجمن شاعران ایران با هدف توجه به قرائتی صحیح از متون ارزشمند شعر و نثر فارسی، با پشتیبانی معاونت اجتماعی ـ فرهنگی شهرداری تهران و وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، کار ضبط و تولید صوتی این آثار را آغاز کرده است. به این ترتیب بیش از ۱۰ اثر ادبی کلاسیک فارسی همچون شاهنامهی فردوسی، دیوان خاقانی، لیلی و مجنون و خسرو و شیرین نظامی گنجوی توسط استادانی چون میر جلالالدین کزازی، علی معلم، محمود شاهرخی، حسین آهی، ساعد باقری و علی موسوی گرمارودی قرائت، و به کوشش این انجمن ضبط شده است. از دیگر دستاوردهای انجمن، تهیهی مجموعهای با عنوان در جستوجوی دوست، مشتمل بر ۶۲ قطعه شعر از ۶۱ شاعر است. همچنین کتاب شعر معاصر ایران با هدف آشنایی علاقهمندان ادبیات فارسی در دیگر کشورهای جهان با شعر معاصر، توسط این انجمن چاپ و منتشر شده است. این اثر که دربرگیرندهی آثار ۲۴ شاعر معاصر ایران است، به ۱۲ زبان ترجمه شده است. تاکنون بیش از ۵۰ جلد کتاب در قالب مجموعهی اشعار و در زمینهی شعر فارسی در انتشارات انجمن شاعران ایران به چاپ رسیده است. این انجمن همچنین با هدف شناساندن مشترکات انسانی در شعر شاعران جهان و مفاهیمی از قبیل زندگی، مرگ، عشق، عدالت و آزادی، به ترجمهی آثاری از زبانهای آلمانی، انگلیسی، عربی و اسپانیایی میپردازد. در پایان هر ماه برای آشنایی هرچه بیشتر علاقهمندان با چهرههای برجستهی دستاندرکار شعر معاصر و نیز صاحبنظران ادبیات معاصر، در محل خانهی شاعران معاصر ایران برای یکی از این چهرهها برنامهی مستقلی با عنون «مهمان ماه» برگزار میشود. [ویرایش] ۷ - ارتباط با شاعران کشورهای فارسی زبانبرخی از ادیبان و شاعران کشورهای تاجیکستان و افغانستان و به طور کلی صاحبنظران در زمینهی شعر و ادب فارسی با این انجمن ارتباطی نزدیک دارند. محمدکاظم کاظمی (شاعر افغانی)، محمد سَرور مولایی (ادیب افغانی) و گلرخسار صفیاُوا (شاعر تاجیک) از این جملهاند. [ویرایش] ۸ - برگزاری مراسمهای انجمندر سال (۱۳۸۷ هـ.ش) نخستین همایش کارنامهی یکصد سال شعر شعرای فارسیسرا به همت انجمن شاعران ایران و با همکاری دانشگاه الزهراء برگزار شد. دومین دور این همایش ۳ سال بعد در اردیبهشت ماه سال (۱۳۹۰ هـ.ق) با همت انجمن و همکاری شهرداری تهران، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، و رادیو فرهنگ برگزار شد. برگزاری مراسم گرامیداشت روز حافظ، مولوی، فردوسی، خیام و جز آنان از دیگر برنامههای سالانهی این انجمن است. [ویرایش] ۹ - تاسیس دفتر شعر جواندفتر شعر جوان که در حال حاضر، بخش دیگری از خانهی شاعران معاصر ایران است، در سال (۱۳۶۸ هـ.ش) تأسیس شد. از آنجا که در ابتدا محل مشخصی برای تشکیل جلسات دفتر شعر جوان وجود نداشت، این دفتر برنامههای خود را در اماکنی چون کتابخانه پارکشهر، فرهنگسرای اندیشه، بوستان سهیل و سپس کتابخانه شهریار برگزار میکرد. ۹.۱ - تاسیس و اهدافتا آنکه با تصویب اساسنامه، درسال (۱۳۷۸ هـ.ش) دفتر شعر جوان بهعنوان یک تشکل شعری مستقل به شمار آمد و در کنار انجمن شاعران ایران، خانهی شاعران معاصر ایران را تشکیل داد. ۹.۲ - جذب اعضادفتر شعر جوان در آغاز با انتشار فراخوانی، از شاعران ۱۵ تا ۲۵ سالهی کشور دعوت به عمل آورد تا برای عضویت در این دفتر، نمونهی اشعار خود را ارسال کنند. آنگاه پس از بررسی آثار آنان، حدود ۱۰۰ نفر از شاعران جوان کشور در قالب دو گروه از تهران و دیگر شهرستانها به عضویت پذیرفته شدند. این افراد در پوشش خدمات آموزشی دفتر شعرِ جوان قرار گرفتند. ۹.۳ - فعالیتهادفتر شعر جوان فعالیتهایی دارد که عبارتند از: • تشکیل جلسات هفتگی شعرخوانی؛ • نقد و بررسی آثار برای اعضای تهرانی؛ • تهیهی جزوههای نقد شعر برای اعضای شهرستانی؛ • انتخاب و انتشار گزیدهی آثار شاعران هر دوره در قالب کتابهایی با عنوان دفتر شعر جوان؛ • برگزاری کنگرهی سراسری شعر جوان در پایان هر دوره ؛ • دیدار با مشاهیر شعر و ادب فارسی از جملهی فعالیتهای دفتر شعر جوان است. ۹.۴ - انتشارات دفتر شعر جواندفتر شعر جوان تاکنون بیش از ۱۰۰ عنوان کتاب، ویژهنامه، بروشور و خبرنامه منتشر کرده است که از آن جملهاند: شعر جوان استان، که از سال (۱۳۸۱ هـ.ش) تاکنون در این مجموعه، نمونههایی از آثار استانهای مختلف کشور بهصورت مستقل چاپ شده است. دفتر شعر جوان، که بهصورت کتابی مستقل و همزمان با برگزاری کنگرهی سراسری شعر جوان منتشر میشود و تاکنون ۱۱ عنوان از آن به چاپ رسیده است. ۹.۵ - برنامههای جانبیهمچنین شعر جوان جهان: افغانستان، کتاب سال شعر جوان و مجموعهی شعرهای مستقل دیگر از جملهی آثار منتشرشده در این انتشارات هستند. برگزاری جلسات «میهمان ماه» و برپایی اردوهایی همراه با سفر به آرامگاههای شاعران برجستهی کشور، از برنامههای منظم دفتر شعر جوان به شمار میرود. [۱]
راکعی، فاطمه (مدیرعامل انجمن شاعران ایران)، مصاحبه با مؤلف.
[۲]
رضایی، فیروزه (کارشناس املاک شهرداری منطقه ۳ تهران)، مصاحبه با مؤلف.
[ویرایش] ۱۰ - تاریخچه بناخانهی شاعران معاصر ایران در گذشته متعلق به مهدیقلی خان هدایت ملقب به مخبرالسلطنه، فرزند علیقلی خان مخبرالدوله و نوادهی رضاقلی خان هدایت، از رجال سیاسی دورهی ناصری بوده است. بنای این خانه در (۱۳۲۰ هـ.ش) با طرح مهندس میکائیل غریب ساخته شده است. [۳]
گزارش ثبتی: خانه شاعران، اداره کل میراث فرهنگی استان تهران، تهران، ۱۳۸۳ ش، ص۶.
بر این اساس، پیشینهی آن به اواخر دورهی رضا شاه و اوایل سلطنت محمدرضا شاه بازمیگردد. با اینکه خانه توسط یکی از رجال معاصر ایران ساخته شده، اما دارای نمایی ساده است و از لحاظ تزیینات معماری، اثری غنی محسوب نمیشود. مهدیقلی خان این بنا را در (۱۳۲۴ هـ.ش) به شخصی به نام علیمحمد دهقان فروخت. خانه درسال (۱۳۴۵ هـ.ش) توسط فردی به نام سید احمد گلابچی خریداری شد و در سال (۱۳۷۸ هـ.ش) توسط بازماندگان مالک به شهرداری تهران واگذار گردید. [۴]
گزارش ثبتی: خانه شاعران، اداره کل میراث فرهنگی استان تهران، تهران، ۱۳۸۳ ش، ص۶.
خانهی هدایت از این زمان به بعد به مالکیت این نهاد (شهرداری) درآمد. توسعه و تصرفات صورتگرفته در بنا منحصر به تعمیرات جزئی در تزیینات گچی داخل ساختمان و سفیدکاری است. [ویرایش] ۱۱ - ویژگیهای معماری بنابنا دارای عرصهای به مساحت ۷۲۵‘۴ مـ۲ و زیربنای ۶۱۵ مـ۲ است. عرصهی بنا زمینی شیبدار در جهت شمالی ـ جنوبی است که شیب آن توسط پلههایی شکسته شده و دو صفهی مسطح از آن به دست آمده است. بر صفهی پایینی، حیاط اصلی (جنوبی) و بر صفهی بالایی که بلندترین نقطهی شیب زمین محسوب میشود، حیاط کوچک شمالی واقع شده است. ۱۱.۱ - محوطه و فضای بازوضع ساختمان خانه میان دو صفه به نحوی است که بخش جنوبی همسطح با حیاط جنوبی و بخش شمالی همسطح با حیاط شمالی است. به این ترتیب گرداگرد خانه فضای باز حیاط است. این خانه شامل یک طبقهی همکف و یک طبقهی زیرزمین است. ۱۱.۲ - نمای ساختماننمای آن تماماً آجری، جنس درها و پنجرهها از چوب و همراه با شیشه، و سقف آن نیز به صورت شیروانی است. عرصه از ۳ جبههی شمالی، شرقی و جنوبی آزاد و در جبههی غربی متصل به خانههای مجاور است. [۵]
گزارش ثبتی: خانه شاعران، اداره کل میراث فرهنگی استان تهران، تهران، ۱۳۸۳ ش.
[۶]
تحقیقات میدانی مؤلف، ص۸.
بنای خانهی شاعران معاصر ایران دارای دو در ورودی، یکی در جبههی شرقی و دیگری در جبهر جنوبی است. ۱۱.۳ - فضای داخلیورودی اصلی محوطه به شکل یک در بزرگ آهنی در ضلع جنوبی است. در ابتدای ورود به محوطه حوض زیبایی در جبههی جنوبی به چشم میخورد که به فرم شمسهی ایرانی با ۸ بازو و کاشیهای فیروزهای ساخته شده است. در سمت چپ این حوض بزرگ (ضلع غربی محوطه) ۳ حوض کوچکتر قراردارد که بهوسیلهی راهآبهایی از کاشی فیروزهایرنگ به هم متصلاند و داخل آنها آب جریان دارد. در دنبالهی راهآب و در امتداد این حوضها، با گردشی ظریف به سمت راست (جبههی شرقی)، حوضچهی دیگری ساخته شده که فاصلهی بیشتری با حوضچههای پیشین دارد و تقریباً در جبههی شمالغربی محوطه واقع است. جوی آب در قسمت غربی محوطه با شیبی نسبتاً تند به سمت جنوب امتداد یافته است و دو ردیف پلکان در طرفین خود دارد. حوضچهها نیز به فرم شمسه و هر کدام دارای ۸ بازویند. همچنین محوطه درختانی کهن دارد که عمر برخی از آنها نزدیک به سال ساخت خانه است. [۷]
گزارش ثبتی: خانه شاعران، اداره کل میراث فرهنگی استان تهران، تهران، ۱۳۸۳ ش، ص۸.
۱۱.۴ - نمای بخش جنوبینمای اصلی خانه نمای جنوبی است. در این نما زیرزمین به شکل یک نیمطبقه با پنجرههایی نسبتاً کوتاه و یک ایوان نسبتاً عریض دیده میشود. این ایوان از نیمهی جبههی جنوبی ساختمان شروع میشود و با امتداد در جهت عکس عقربههای ساعت، در نیمهی جبههی شرقی به اتمام میرسد. برای رسیدن به ایوان جنوبی، پلکانی در جهت شرقی ـ غربی از کف حیاط تعبیه شده است. این ایوان بهسبب قرارگرفتن بر سطحی که بلندتر از کف حیاط (صفهی دوم) است، چشماندازی مناسب به باغچهی مقابل دارد و کاملاً مشرف به حیاط است. همچنین یک ردیـف پلکان شمـالی ـ جنـوبی در جبهـهی شرقی ساختمان وجود دارد که به ایوان شرقی منتهی میشود. ایوانها دارای ۷ جفت ستون مدور آجریاند که نقش باربر را ایفا میکنند. چینش ستونها به گونهای است که ۵ جفت در ایوان جنوبی و دو جفت در ایوان شرقی قرار دارد. روی ایوان جنوبی ۳ در چوبی دیده میشود که درِ مرکزی، چهارلنگه و دو در اطراف آن هر کدام دولنگه است. ۱۱.۵ - ورودی ساختمانورودی ساختمان درِ غربی است. پس از این در، راهروی واقع شده است که در دو طرف آن، اتاقها و در انتهای آن (جبههی شمالی) دبیرخانه، پلکان منتهی به زیرزمین، سرویسها و آشپزخانه قرار دارد. در سمت راست راهرو دری تعبیه شده است که به یک فضای نعلیشکل بزرگ باز میشود. ===ویژگیهای اتاقها== این فضا در واقع ۳ اتاق مرتبط به هم است که دو اتاق جنوبی، کنار یکدیگر و اتاق بزرگ شمالی، پشت دو اتاق یادشده قرار گرفته است. اتاقهای جنوبی دارای دو در ورودی از ایواناند و اتاق شمالی نیز دری در جبههی شرقی بنا دارد. نورگیرهای این فضا بهصورت دو پنجرهی بزرگ در جبههی شرقی و یک پنجره در جبههی شمالی است. در سمت چپ راهرو، راهرو کوچک دیگری واقع است که به اتاق هیئت مدیره در ضلع جنوبی ساختمان، و اتاق مدیریت در ضلع غربی راه دارد. اتاق مدیریت دارای دو پنجره در ضلع شمالی و جنوبی است و اتاق هیئت مدیره بهصورت فضایی L شکل است که ضلع کوچکتر آن (رو به جبههی جنوبی) در انتها بهصورت نیمدایره اجرا شده و از نمای جنوبی قابل مشاهده است. ۱۱.۶ - نمای شمالیپلان خانه در نمای شمالی، شرقی و غربی بهصورت حجمهای فرورفته و پیشآمده، در عین سادگی، زیبایی خاصی به این بخشها داده است. در نمای شمالی تنها پنجرههای مربوط به فضای خدماتی، و در نمای غربی افزون بر دو نورگیر کوچک، یک در چوبی دیده میشود که متصل به راهرو غربی خانه است. همچنین در جبههی غربی ساختمان، یک ردیف پلکان شمالی ـ جنوبی قرار دارد که به حیاط شمالی منتهی میگردد. [۸]
تحقیقات میدانی مؤلف.
۱۱.۷ - تزیینات بنابنای خانهی شاعران معاصر ایران ساده و فاقد تزیینات خاص است. تزیینات مختصر خانه شامل آجرکاری گرداگرد رخبام بنا و گچکاریهای سادهی داخلی است. همچنین دیوار زیرزمین در نمای جنوبی ساختمان سنگچین شده است. محوطهسازی بنا (طرح پلکانی حیاط و ایجاد فضای سبز) و فرم شمسهی حوضها را نیز میتوان از عوامل تزیینی عرصه به شمار آورد. [۹]
گزارش ثبتی: خانه شاعران، اداره کل میراث فرهنگی استان تهران، تهران، ۱۳۸۳ ش، ص۹.
خانهی شاعران معاصر ایران در تاریخ (۲۵/ ۷/ ۱۳۸۳ هـ.ش) با شمارهی ۲۰۰‘۱۱ در فهرست آثار ملی به ثبت رسیده است. [ویرایش] ۱۲ - پانویس
[ویرایش] ۱۳ - منبع• مرادیان منفرد، علیمحمد؛ طایفه، سیما، مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی، دانشنامه تهران بزرگ، برگرفته از مقاله «خانه شاعران معاصر ایران»، ص۱۰۷۲. |
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
