حسینیه آقا سید هاشم
ذخیره مقاله با فرمت پی دی اف
آقا سید هاشم، حسینیه hoseyniy(yy)e-ye āqā seyyed hāšem، واقع در منطقه ۱۲
تهران، یک بنای مذهبی متعلق به دوره
قاجار است که در تاریخ ۳ اسفند (۱۳۷۷ هـ.ش) به ثبت ملی رسید.
این حسینیه با بیش از ۱۰۰ سال قدمت، به آقا سید حسن واعظ شیرازی تعلق دارد.
در زمینی مستطیلشکل به مساحت بیش از ۵۶۰ متر مربع ساخته شده است.
ساختمان از آجر و چوب ساخته شده و دارای سقفهای شیروانی و تخت است.
حسینیه چندین بار مرمت شده و شامل دکانیهایی به عنوان موقوفات است.
فضای داخلی شامل صحن و اتاقهایی است که آثار قدیمی، از جمله قرآنهای سنگی و علم قاجاری را در خود جای داده است.
متأسفانه، در سالهای اخیر حسینیه مورد سرقت قرار گرفته است.
[ویرایش]
حسینیه آقا سید هاشم بنایی مذهبی متعلق به دورهی آقا سید هاشم قاجار است.
این حسینیه در منطقهی ۱۲ شهرداری تهران، به نشانی خیابان جمهوری (شاهآباد سابق)، حدفاصل میدان مخبرالدوله و میدان بهارستان، کوچهی مظفری، نبش کوچهی آقا سید هاشم واقع است.
این اثر در تاریخ (۱۳۷۷/۳/۱۲ هـ.ش) به شمارهی ۲۶۸‘۲ در فهرست آثار ملی به ثبت رسیده است.
حسینیهی آقا سید هاشم را یکی از ۴ حسینیهی تهران میدانند که بیش از ۱۰۰ سال دیرینگی دارد.
[ویرایش]
آقا سید هاشم به خانوادهای از سادات، مشهور به سادات شیرازی تعلق داشت.
در اواخر سلطنت
فتحعلی شاه یکی از شیوخ این خاندان به نام آقا سید حسن واعظ شیرازی، که نسب به ابراهیم مجاب، از نوادگان
امام موسی کاظم (علیهالسلام) میبرد.
در بازگشت از زیارت
مشهد مقدس به تهران آمد و فتحعلی شاه قاجار از او درخواست کرد که در تهران اقامت گزیند.
پس از آنکه آقا سید حسن رحل اقامت در دارالخلافهی تهران افکند، شماری از برادران او از شیراز به تهران آمدند.
پس از درگذشت آقا سید حسن در سال (۱۲۹۱ هـ.ق/۱۸۷۴ م) ریاست خاندان سادات شیرازی به آقا سید قاسم بحرالعلوم (د ۱۳۰۸ هـ.ق/۱۸۹۱ م) و پس از او، به پسرش آقا سید علیاکبر، ملقب به اشرفالواعظین رسید.
[ویرایش]
بنا به گفتهی متولیان حسینیهی آقا سید هاشم، قدمت این حسینیه به اواخر دورهی قاجار بازمیگردد.
در نقشهی تهران ترسیم عبدالغفار نجمالدوله، محل فعلی حسینیه بخشی از یک باغ بوده که با نام
باغ آقا سید هاشم جانمایی شده است.
بازماندگان آقا سید هاشم در مرداد (۱۳۵۸ هـ.ق) با تنظیم سندی، سید محمدهادی هاشمی شیرازی را وکیل خود تعیین کردند تا به امور موقوفات حسینیه رسیدگی نماید.
پس از او نیز تولیت موقوفه با یکی از اعضای این خانواده خواهد بود.
تولیت بنای موقوفهی حسینیه پس از انقلاب اسلامی برعهدهی حاج سید علی هاشمی شیرازی، از بازماندگان آقا سید هاشم بود.
امروزه نیز خانهی حاج سید محمدتقی شیرازی، پسر حاج سید علی در نزدیکی این حسینیه قرار دارد.
[ویرایش]
حسینیهی آقا سید هاشم در گذر زمان چندینبار مرمت شده است.
ازجمله در سال (۱۳۲۶ هـ.ق) مبلغ ۱۴۴هزار ریال کمک نقدی ازسوی دفتر
محمدرضا شاه پهلوی برای مرمت این بنا اختصاص یافت.
همچنین بدری اقبال، فرزند مرحوم حاج سید احمد هاشمی شیرازی و نیز فرنگیس پاکروان، فرزند اخترالسادات هاشمی شیرازی در سال (۱۳۷۵ هـ.ش) بنای حسینیه را دیگربار تعمیر کردند.
گویا آخرین تاریخ مرمت بنا به سال (۱۳۹۰ هـ.ش) بازمیگردد که به همت سید محمدحسین هاشمی شیرازی انجام گرفته است.
[ویرایش]
بنای حسینیه در زمینی مستطیلشکل با دو برِ آزاد قرار دارد.
حد شرقی بنا به کوچهی مظفری و حد جنوبی آن به کوچهی آقا سید هاشم میرسد.
ورودیهای بنا در جبههی شمال شرقی از کوچهی مظفری و در جبههی جنوب شرقی در تقاطع دو کوچهی پیشگفته قرار دارد.
ورودیها به واسطهی دو راهرو کمعرض، امکان دسترسی به فضای داخل حسینیه را فراهم میآورند.
دو ورودی دیگر در جبههی شمال غربی و جنوب غربی بنا قرار گرفتهاند.
چهبسا این دو درِ ورودی در تغییرات و تصرفات بعدی به بنا افزوده شده باشند.
ورودی شمال غربی در گذشته به باغ بزرگ آقا سید هاشم باز میشد.
بنابه گزارش سازمان میراث فرهنگی تا سال (۱۳۲۰ هـ.ش) بنای حسینیه در میان باغ آقا سید هاشم جا داشت.
پس از مرگ فرزند ارشد سید هاشم باغ تفکیک، و به دیگران واگذار شد.
سازهی ساختمان با مصالح آجر و تیر چوبی بنا شده است.
سقف حسینیه بهواسطهی اختلاف ارتفاع بخش مرکزی آن نسبت به سقف اطراف، به دو شیوهی مختلف اجرا شده است:
بخش مرتفع مرکزی دارای پوشش شیروانی و دیگر بخشها بهصورت تخت است.
[ویرایش]
ساختمان حسینیه در یک طبقه و با مساحتی بیش از ۵۶۰ مـ۲ سـاخته شـده اسـت.
عمـدهی فضـای حسینیـه بهصورت یکپارچه و فاقد شکست در پلان است و تنها تقسیمبندی فضا در نیمهی شرقی پلان به چشم میخورد.
در ضلع شرقی بنا، حدفاصل دو ورودی واقع در منتهیالیه شمالی و جنوبی این ضلع، ۴ باب دکان قرار دارد که جزو موقوفات حسینیه به شمار میآیند.
حدفاصل ورودی شمال شرقی و دکان، پلکان منتهی به بام ساختمان قرار دارد.
همچنین آبدارخانه و آبریزگاه حسینیه در راهرو جنوب شرقی واقع شده است.
پشت به پشت دکانها و در فضای داخلی حسینیه (ضلع شرقی) ۳ اتاق در یک ردیف کنار هم قرار گرفتهاند.
[ویرایش]
اتاقها هر یک ابعادی برابر ۴×۵ متر دارند و توسط درهای میانی به یکدیگر مرتبطاند.
دسترسی هر اتاق به صحن حسینیه از طریق یک درِ چهارلنگهای فراهم شده که در ضلع غربی آن قرار دارد و به صحن حسینیه باز میشود.
صحن حسینیه ابعادی برابر ۱۶×۲۰ متر دارد.
نور داخلی فضا از پنجرههایی که بر بالای دیوار جنوبی کار گذاشته شده است، تأمین میشود.
گویا در گذشته، در این ضلع و در بیرون صحن حسینیه، چند حجره قرار داشته که به فضای داخل حسینیه راه مییافته است.
ضلع غربی نیز دارای نورگیرهایی رو به باغ کنار حسینیه بوده است.
[ویرایش]
در مرکز صحن ۴ ستون گردِ استوار بر زمینهای مستطیلشکل برپا ست.
ستونها بخش مرکزی سقف بنا را که مرتفعتر از سقف اطراف است، بر خود نگه داشتهاند.
این اختلاف ارتفاع امکان دریافت نور بیشتر از طریق شیروانی بالای این بخش را فراهم آورده است.
بنای حسینیه فاقد تزیینات قابل توجه در نمای بیرونی و درونی است.
در نمای بیرونی بنا دو قطعه کتیبهی کاشی بر پیشانی سردر و دو لچکی کاشیکاری هفترنگ بر دو طرف قوس سردر ورودی دیده میشود.
در نمای داخلی نیز سرستونهای گچی بنا مقرنسکاری شدهاند.
[ویرایش]
حسینیهی آقا سید هاشم دارای شماری کتاب و قرآن چاپ سنگی قدیمی و برخی اشیاء بازمانده از اعقاب و اجداد خاندان هاشمی شیرازی است.
از جملهی آنها عَلَمی ساده و کوچک است که از دورهی قاجار و در زمان حیات آقا سید هاشم در مراسم سوگواری
محرم استفاده میشده است.
متأسفانه در سالهای گذشته حسینیه چندبار مورد دستبرد قرار گرفته و برخی از اشیاء عتیقهی آن به سرقت رفته است.
[ویرایش]
[ویرایش]
•
طایفه، سیما، دانشنامه تهران بزرگ، مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی، برگرفته از مقاله «حسینیه آقا سید هاشم»، ص۴۱۲.
