• خواندن
  • نمایش تاریخچه
  • ویرایش
 

حسن آباد صنیع الدوله

ذخیره مقاله با فرمت پی دی اف



حسن‌آباد صنیع‌الدوله hasan-ābād-e sanīʾ-od-dowle، در گذشته به نام باغ درویش شناخته می‌شد.
باغ و مزرعه‌ای آباد در شمیرانِ تهرانِ دوره قاجار بود که توسط محمدحسن‌ خان صنیع‌الدوله (اعتمادالسلطنه) توسعه یافت.
این باغ که با دستور ناصرالدین‌شاه به صنیع‌الدوله واگذار شده بود، طی سال‌ها به محلی ییلاقی، سرسبز و مجلل تبدیل شد و حتی شاه گاه در آن اقامت می‌کرد.
با این حال، اعتمادالسلطنه در سال‌های پایانی عمر به دلیل بدهی ناچار به فروش آن شد.
این باغ بعدها میان افراد مختلف دست‌به‌دست گشت، تفکیک و فروخته شد و نهایتاً اثری از آن باقی نماند.

[ویرایش]

۱ - معرفی حسن‌آباد صنیع‌الدوله



حسن‌آباد صنیع‌الدوله یا باغ درویش، باغ و مزرعه‌ای آباد در دوره‌ی قاجار در میان آبادی‌های امامزاده قاسم و جماران بود.
این باغ نزدیک آبک واقع در شمیران که امروزه اثری از آن نیست.
این باغ که در گذشته به باغ درویش شهرت داشت.
[ویرایش]

۲ - بنیان‌گذار و نام‌گذاری



آبادکرده‌ی محمدحسن خان صنیع‌الدوله، ملقب به اعتمادالسلطنه (د ۱۳۱۳ هـ.ق) از رجال روزگار ناصری است که به نام او حسن‌آباد صنیع‌الدوله خوانده می‌شد.
در واقع، در ۱۴ رجب (۱۲۹۲ هـ.ق) ناصرالدین شاه قاجار (سل‌ ۱۲۶۴-۱۳۱۳ هـ.ق) باغ درویش را به اعتمادالسلطنه بخشید.
[ویرایش]

۳ - توصیف باغ توسط منابع تاریخی



اعتمادالسلطنه با خرید زمین‌های مجاور، آن باغ را توسعه داد. (اعتمادالسلطنه، روزنامه ... ، ۱۵، ۱۷).
[۱] اعتمادالسلطنه، محمدحسن، روزنامه خاطرات، تهران، ۱۳۴۵ ش، ص۱۵، ۱۷.

دکتر فووریه ــ پزشک مخصوص ناصرالدین شـاه ــ که در تابستان (۱۳۰۷ هـ.ق) چند روزی در این باغ اقامت داشته، آن را باغی زیبا توصیف کرده است.
به نوشته‌ی وی در ۲ ذیحجه‌ی همان سال، دزدان به عمارت باغ دستبرد زده و تمام اموال اعتمادالسلطنه، از جمله ۳ صندوق پر از اسباب را به سرقت بردند.
[۲] فووریه، ژان باتیست، سه سال در دربار ایران، ترجمۀ عباس اقبال آشتیانی، تهران، ۱۳۲۶ ش، ص۱۶۳، ۱۷۵-۱۷۶.

[ویرایش]

۴ - فعالیت‌های عمرانی و هزینه‌ها



اعتمادالسلطنه به مدت ۲۰ سال به آباد کردن این باغ و مزرعه پرداخت، و بنا بر ادعای خود حدود ۳۰ هزار تومان در آنجا خرج کرده بود.
در ۱۰ ذیقعده‌ی (۱۳۱۲ هـ.ق) به سبب مقروض بودن، به ناچار این باغ را با قیمتی در حدود ۴ هزار تومان به میرزا محمد ناظر فروخت.
باغ حسن‌آباد صنیع‌الدوله دارای ساختمان‌ها و حوض‌هایی با فواره‌های متعدد و درختان سرسبزی بود که به آن زیبایی خاص می‌بخشید.
ناصرالدین شاه نیز در مواردی این باغ را برای ییلاق انتخاب می‌کرده است.
[۳] اعتمادالسلطنه، محمدحسن، روزنامه خاطرات، تهران، ۱۳۴۵ ش، ص۱۹۷، ۳۳۸، ۱۱۴۵، ۱۱۴۸.

[۴] اعتمادالسلطنه، محمدحسن، المآثر و الآثار، به کوشش ایرج افشار، تهران، ۱۳۶۳ ش، ج۱، ص۱۲۰.
[۵] ستوده، منوچهر، جغرافیای تاریخی شمیران، تهران، ۱۳۷۱ ش، ج۱، ص۳۳۶-۳۳۷.

[ویرایش]

۵ - مالکیت‌های بعدی و سرنوشت نهایی



به نوشته‌ی ستوده سندی از دکتر اصغر مهدوی وجود دارد که در شوال (۱۳۱۹ هـ.ق) ۶ دانگ مزرعه حسن‌آباد و عمارت ییلاقی آن با حاجی حسین آقا امین‌الضرب مصالحه شده است. (۱/ ۳۴۲-۳۴۳).
[۶] ستوده، منوچهر، جغرافیای تاریخی شمیران، تهران، ۱۳۷۱ ش، ج۱، ص۳۴۲-۳۴۳.

باغ و مزرعه‌ی حسن‌آباد صنیع‌الدوله در (۱۳۲۸ هـ.ش) از توابع روستای امامزاده قاسم به شمار می‌آمد.
[۷] فرهنگ جغرافیایی ایران، دایرۀ جغرافیایی ستاد ارتش، تهران، ۱۳۲۸ ش، ج۱، ص۲۱.
[۸] کریمان، حسین، قصران (کوهسران)، تهران، ۱۳۵۶ ش، ج۱، ص۴۹۵.

حسن‌آباد صنیع‌الدوله بعدها تقسیم شد و به فروش رفت و بعدها اثری از آن بر جای نماند.
[۹] معتمدی، محسن، جغرافیای تاریخی تهران، تهران، ۱۳۸۱ ش، ص۳۷۲.

[ویرایش]

۶ - پانویس


 
۱. اعتمادالسلطنه، محمدحسن، روزنامه خاطرات، تهران، ۱۳۴۵ ش، ص۱۵، ۱۷.
۲. فووریه، ژان باتیست، سه سال در دربار ایران، ترجمۀ عباس اقبال آشتیانی، تهران، ۱۳۲۶ ش، ص۱۶۳، ۱۷۵-۱۷۶.
۳. اعتمادالسلطنه، محمدحسن، روزنامه خاطرات، تهران، ۱۳۴۵ ش، ص۱۹۷، ۳۳۸، ۱۱۴۵، ۱۱۴۸.
۴. اعتمادالسلطنه، محمدحسن، المآثر و الآثار، به کوشش ایرج افشار، تهران، ۱۳۶۳ ش، ج۱، ص۱۲۰.
۵. ستوده، منوچهر، جغرافیای تاریخی شمیران، تهران، ۱۳۷۱ ش، ج۱، ص۳۳۶-۳۳۷.
۶. ستوده، منوچهر، جغرافیای تاریخی شمیران، تهران، ۱۳۷۱ ش، ج۱، ص۳۴۲-۳۴۳.
۷. فرهنگ جغرافیایی ایران، دایرۀ جغرافیایی ستاد ارتش، تهران، ۱۳۲۸ ش، ج۱، ص۲۱.
۸. کریمان، حسین، قصران (کوهسران)، تهران، ۱۳۵۶ ش، ج۱، ص۴۹۵.
۹. معتمدی، محسن، جغرافیای تاریخی تهران، تهران، ۱۳۸۱ ش، ص۳۷۲.

[ویرایش]

۷ - منبع



موسوی‌زاده، حسن، دانشنامه تهران بزرگ، مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی، برگرفته از مقاله «حسن آباد صنیع الدوله»، ص۷۶۳.    






جعبه ابزار