|
| ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
جمال آباد jamāl-ābād، محلهای قدیمی و خوشآبوهوا در شمال شرق تهران، که در ۳ کیلومتری شرق تجریش و امامزاده صالح واقع است. این منطقه که از گذشتههای دور مقصدی ییلاقی برای تهرانیها و درباریان قاجار بود، با عمارتهایی چون خانهی میرزا ملکمخان و سپس ظهیرالدوله شهرت داشت. قنات تاریخی جمالآباد از منابع اصلی آب آن محسوب میشد. با گسترش پایتخت در دهههای اخیر، جمالآباد از یک روستای ییلاقی به محلهای مدرن و خوشنشین تبدیل شده، اما همچنان بافت تاریخی و ساکنان قدیمی خود را حفظ کرده است. این محله پس از انقلاب اسلامی نیز، بهویژه با حضور امام خمینی، اهمیت ویژهای یافت. [ویرایش] ۱ - معرفی جمال آبادجمال آباد درگذشته روستایی از توابع شمیران و امروزه محلهای در شمال کلانشهر تهران واقع است. [ویرایش] ۲ - موقعیت جغرافیاییروستایجمالآباد در ۳ کیلومتری شرق تجریش و امامزاده صالح قرارداشت. [۱]
ستوده، منوچهر، جغرافیای تاریخی شمیران، ج۱، تهران، ۱۳۷۱ ش، ص۳۱۳.
این روستا از شمال به دامنههای کوه توچال، از غرب به منظریه، از جنوب به نیاوران و از شرق به رحمانآباد و کاشانک محدود میشد. [۲]
معتمدی، محسن، جغرافیای تاریخی تهران، تهران، ۱۳۸۱ ش، ص ۳۶۸- ۳۶۹.
[ویرایش] ۳ - وضعیت آب و هواجمالآباد همچون دیگر روستاهای شمیران بهسبب برخورداری از آب و هوایی خنکتر نسبت به تهران در دوره قاجار از تابستانگاه تهرانیها و بهویژه برخی از درباریان به شمار میآمد. عمارتهای تابستانی در آن بنا میکردند و مدتی را بهعنوان منطقه ییلاقی در آن به سر میبردند. [ویرایش] ۴ - منبع تامین آبیکی از این عمارتها، ساختمانی قدیمی بود که در پایین دو استخر بنا شده بود. این دو استخر بر پایهی مشاهدات منوچهر ستوده در سال های دههی (۱۳۳۰ هـ.ش) در شمال جمالآباد قرار داشته است. از دو رشته قنات قدیمی پر میشده که قنات شرقی آن خشک شده بوده، اما قنات غربی که به قنات جمالآباد معروف بوده، تا آن زمان همچنان آباد بوده است. [۳]
ستوده، منوچهر، جغرافیای تاریخی شمیران، ج۱، تهران، ۱۳۷۱ ش، ص۳۱۳.
عمارت یادشده پیش از آن متعلـق بـه میرزاملکمخان غیاثالدوله ــ از دربـاریان حکومت قـاجار ــ بـوده و سپس بـه مالکیت ظهیرالدوله وزیر ناصرالدین شاه درآمده بوده است. [۴]
ستوده، منوچهر، جغرافیای تاریخی شمیران، ج۱، تهران، ۱۳۷۱ ش، ص۳۱۳.
[ویرایش] ۵ - زادگاه داماد ناصرالدین شاهعلیخان دولو قاجار ملقب به ظهیرالدوله، پسر محمدناصر خان ظهیرالدوله و داماد ناصرالدین شاه و شوهر فروغالدوله که مدتها به منصب ایشیک آقاسیباشی یا وزیر تشریفات اشتغال داشت، در جمالآباد متولد شده بوده و در آنجا زندگی میکرده است. [۵]
بامداد، مهدی، شرح حال رجال ایران، ج۲، تهران، ۱۳۴۷ ش، ص۳۶۷- ۳۶۸.
[۶]
ستوده، منوچهر، جغرافیای تاریخی شمیران، ج۱، تهران، ۱۳۷۱ ش، ص۳۱۲.
بهموجب روایت روزنامه وقایع اتفاقی در روز شنبه ۳ ذیقعدهی سال (۱۲۷۰ هـ.ق) ناصرالدین شاه بههمراه صدراعظم میرزاآقاخان نوری برای تفرج عازم دربند شدند. نزدیک غروب آفتاب به منزل ظهیرالدوله وارد شدند و او با پیشکش نمودن قربانی مقدم شاه را گرامی داشت، سخت مورد التفات فراوان او قرار گرفت. [۷]
روزنامه وقایع اتفاقیه، ج۲، تهران، ۱۳۷۳ ش، ص۱۱۷۶.
اعتمادالسلطنه نیز اشاره میکند که حاجی محمدناصر خان ظهیرالدوله باغ خوبی در قریهی جمالآباد داشت . [۸]
اعتمادالسلطنه، محمدحسن، مرآة البلدان، به کوشش عبدالحسین نوایی و هاشم محدث، ج۴، تهران، ۱۳۶۷ ش، ص۲۲۵۱.
[ویرایش] ۶ - سیر تحول عمارت به بیمارستانچند سال بعد شخصی به نام ناظمی باغ یادشده و عمارت زیبای آن را خریداری کرد و قناتی را برای این باغ حفر نمود که به قنات ناظمی معروف بوده است. [۹]
ستوده، منوچهر، جغرافیای تاریخی شمیران، ج۱، تهران، ۱۳۷۱ ش، ص۳۱۳.
بعدها این عمارت به تملک ابوالحسن نورافشار درآمد و او پس از مدتی این عمارت را به بیمارستان مجهـزی بـدل ساخت. [۱۰]
ستوده، منوچهر، جغرافیای تاریخی شمیران، ج۱، تهران، ۱۳۷۱ ش، ص۳۱۳.
[۱۱]
نک: ه د، نورافشار، بیمارستان
[ویرایش] ۷ - موقوفات روستاروستای جمالآباد دارای موقوفاتی نیز بوده است که از آن جملهاند: • یک باب مسجد کوچک به مساحت ۲۵ مـ۲؛ • یک بـاب مسجد بـزرگ بـه مساحت ۰۰۰‘۱ مـ۲؛ • یک بـاب مسجد بـا عـرصهای به مساحت ۲۰۰ مـ۲؛ • یک باب مسجد پای نارون با یک اصله درخت نارون بـه مسـاحت ۳۷ مـ۲. [۱۲]
بلاغی، عبدالحجت، تاریخ تهران، قسمت مرکزی و مضافات، ج۲، قم، ۱۳۵۰ ش، ص۴۱-۴۲.
[ویرایش] ۸ - امکانات جمال آباددر روستـای جمالآباد مدرسهای وجود نداشت و دانشآموزان آن برای تحصیل به مدارس نیاوران میرفتند. [۱۳]
ستوده، منوچهر، جغرافیای تاریخی شمیران، ج۱، تهران، ۱۳۷۱ ش، ص۳۱۳.
جمالآباد در سال (۱۳۲۸ هـ.ش) یک خط تلفن خصوصی داشته و راه آن شوسه بوده است. [۱۴]
فرهنگ جغرافیایی ایران، ج۱،تهران، ۱۳۲۸ ش، ص۵۳.
[ویرایش] ۹ - شغل و جمعیتشغل ساکنان جمالآباد کشاورزی و محصولات آن روستا غلات، حبوبات و میوههای سردسیری ازجمله گیلاس، توتفرنگی، خیار و کدو بود. [۱۵]
ستوده، منوچهر، جغرافیای تاریخی شمیران، ج۱، تهران، ۱۳۷۱ ش، ص۳۱۴.
[۱۶]
کریمان، حسین، تهران در گذشته و حال، تهران، ۱۳۵۵ ش، ص۴۰۴.
جمعیت جمالآباد چنانکه در فرهنگ جغرافیایی ایران ذکر شده، در اواخر سالهای دههی (۱۳۲۰ هـ.ش) ۱۷۸ نفر بوده است. [۱۷]
کریمان، حسین، تهران در گذشته و حال، تهران، ۱۳۵۵ ش، ص۴۰۴.
اما براساس گزارش مشروح سرشماری تهران در (۱۳۳۵ هـ.ش) شمار سکنهی این روستا، ۲۷۳ نفر و متشکل از ۱۵۳ مرد و ۱۲۰ زن ارزیابی شده است. [۱۸]
گزارش مشروح حوزه سرشماری تهران، تهران، ۱۳۳۷ ش، ص۲.
بیشتر ساکنان جمالآباد از سادات بودند. [۱۹]
اعتمادالسلطنه، محمدحسن، مرآة البلدان، به کوشش عبدالحسین نوایی و هاشم محدث، ج۴، تهران، ۱۳۶۷ ش، ص۲۲۵۱.
[ویرایش] ۱۰ - تغییر به بافت شهریروستای جمالآباد با گسترش کالبدی شهر تهران در سالهای دههی (۱۳۴۰ هـ.ش) به تهران متصل شد و بافت روستایی آن به بافت شهری تغییر شکل داد. امروزه جمالآباد به یکی از محلههای مرفهنشین تهران بدل شده است. ساکنان قدیمی جمالآباد عمدتاً در شمال این محله زندگی میکنند. [ویرایش] ۱۱ - پانویس
[ویرایش] ۱۲ - منبع• آقامحمدحسنی، میترا، مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی، دانشنامه تهران بزرگ، برگرفته ازمقاله «جمال آباد»، ص۶۹۸. ردههای این صفحه : دانشنامه تهران بزرگ | روستاهای تهران
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
