|
| ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
آل احمد، جلال āl-e ahmad، (۱۳۰۲- ۱۳۴۸ هـ.ش/ ۱۹۲۳- ۱۹۶۹ م) نویسنده، منتقد و روشنفکر برجسته ایرانی، از چهرههای مهم ادبیات معاصر و جریانهای فکری و سیاسی قرن (۱۴هـ.ش) است. او که ابتدا به حزب توده پیوست و بعدها از آن جدا شد، در طول زندگیاش در عرصههای مختلف فرهنگی، اجتماعی و سیاسی فعال بود از فعالیتهای روزنامهنگاری و حزبی تا سفرنامهنویسی، داستاننویسی و تدریس ادبیات، نقش پررنگی در تحولات فکری معاصر ایران داشت. ازدواجش با سیمین دانشور، نویسنده نامدار ایرانی، از جمله رویدادهای شخصی مهم زندگی اوست. آثارش شامل داستانها، سفرنامهها و مقالات انتقادی است که برخی از آنها مانند غربزدگی و در خدمت و خیانت روشنفکران شهرت زیادی پیدا کردند. سبک نوشتاری او شامل استفاده از زبان محاوره، تصویرسازی دقیق و گنجاندن نکات اجتماعی و سیاسی است. با نگارش آثاری چون خسی در میقات و اورازان، و مشارکت در تأسیس کانون نویسندگان ایران، سهم مهمی در ارتقای آگاهی روشنفکرانه جامعه ایران داشت. ایشان در ۱۸ شهریور سال (۱۳۴۸ هـ.ش) در اسالم گیلان درگذشت. [ویرایش] ۱ - معرفی جلال آل احمدجلال آل احمد (۱۳۰۲- ۱۳۴۸ هـ.ش/ ۱۹۲۳- ۱۹۶۹ م) نویسنده، منتقد و نظریهپرداز سیـاسی ـ اجتماعی بود. نام و نام خانوادگی او در شناسنامه «جلالالدین سادات آل احمد» است. جلال در محله پاچنار تهران زاده شد و تحصیلاتش در دورهی شبانهی دبیرستان دارالفنون بود. در همین سالها با آثار احمد کسروی و محمد مسعود آشنا شد. [۱]
آلاحمد، جلال، یک چاه و دو چاله، تهران، ۱۳۵۶ ش، ص۴۸.
درسال ( ۱۳۲۲ هـ.ش) دورهی دبیرستان را به پایان برد و سپس در گروه ادبیات دانشسرای عالی مشغول تحصیل شد. در همین دوران با چند تن از یاران خویش انجمن اصلاح را بنیاد نهاد. [ویرایش] ۲ - فعالیتهای سیاسیدر سال (۱۳۲۳ هـ.ش) به حزب توده پیوست و یکی از فعالان مطبوعاتی آن شد. در نشریات این حزب مقاله نوشت و مدتی مدیر داخلی ماهنامه مردم بود. در سال (۱۳۲۵ هـ.ش) دورهی دانشسرای عالی را به پایان برد و سپس در مدارس تهران معلم شد. در تیرماه سال (۱۳۲۶) به عضویت کمیته ایالتی تهرانِ حزب توده درآمد. در ۱۳ دیماه همان سال، بهعنوان اعتراض به عدم استقلال رهبری این حزب و فقدان دموکراسی در آن، همراه با گروهی به رهبری خلیل ملکی از آن انشعاب کرد. [۲]
ایران ما،ص۱، ۴،تهران، ۱۵/ ۱۰/ ۱۳۲۶ ش، س ۵، شم ۹۱۴.
آل احمد در دوران جنبش ملیشدن صنعت نفت (۱۳۲۹- ۱۳۳۲ هـ.ش) بار دیگر به فعالیت سیاسی پرداخت. در سال (۱۳۲۹ هـ.ش) در تأسیس حزب زحمتکشان مردم ایران به رهبری مظفر بقایی و خلیل ملکی، شرکت جست و مدیریت روزنامه شاهد ارگان این حزب را بر عهده گرفت. در سال (۱۳۳۱ هـ.ش) در تأسیس نیروی سوم به رهبری خلیل ملکی و انتشار مجله علم و زندگی، ارگان این سازمان، همکاری کرد. در اردیبهشت سال (۱۳۳۲ هـ.ش) از نیروی سوم نیز کناره گرفت. پس از کودتای ۲۸ مرداد سال (۱۳۳۲ هـ.ش) توسط دادستان حکومت نظامی احضار و پس از یک روز بازداشت آزاد شد. [۳]
آلاحمد، جلال، در خدمت و خیانت روشنفکران، تهران، ۱۳۵۷ ش، ص۳۹۵.
وی پس از آزادی، فعالیت سیاسی چندانی نداشت. گهگاه، مقالاتی سیـاسی ـ اجتماعی، چه در مجلات و چه بهصورت مستقل مینگاشت. [ویرایش] ۳ - فعالیتهای فرهنگی و اجتماعیپس از آن دوران به نگارش داستانهای کوتاه و مقالات انتقادی پرداخت. در سال (۱۳۲۸ هـ.ش) با سیمین دانشور ازدواج کرد. در راهاندازی و ادارهی مجلهی علم و زندگی و نیز نبرد زندگی در سالهای (۱۳۳۶- ۱۳۳۹ هـ.ش) همکاری داشت. [۴]
آلاحمد، جلال، در خدمت و خیانت روشنفکران، تهران، ۱۳۵۷ ش، ص۳۴۸.
ایشان چندی در مراکز دانشگاهی به تدریس ادبیات پرداخت. او در سال (۱۳۴۷ هـ.ش) در تأسیس کانون نویسندگان ایران شرکت کرد. [ویرایش] ۴ - سفرها و مشاهدات اجتماعیجلال مدتی به گردش در گوشهوکنار کشور پرداخت و مشاهدات خود را در دفاتری زیر عنوان اورازان، تاتنشینهای بلوک زهرا و جزیرهی خارک، درّ یتیم خلیجفارس به نگارش درآورد. او در این دوره، سفرهایی به اروپا، مکه، شوروی سابق و ایالات متحده داشت. آل احمد شرح این سفرها را نگاشته، که از آن جمله شرح سفر حج او زیر عنوان خسی در میقات چندین بار چاپ شده است. [ویرایش] ۵ - وفاتآل احمد در ۱۸ شهریور (۱۳۴۸ هـ.ش) در اَسالِمِ گیلان درگذشت. [ویرایش] ۶ - آثـاراز آثار او که تاکنون منتشر شده اینهاست: ۶.۱ - داستـانهـا، سفرنـامههـا و مقـالات• دیـد و بـازدید، (۱۳۲۴ هـ.ش)؛ • از رنجی که میبریم، (۱۳۲۶ هـ.ش)؛ • سهتار، (۱۳۲۷ هـ.ش)؛ • زن زیادی، (۱۳۳۱ هـ.ش)؛ • اورازان، (۱۳۳۳ هـ.ش)؛ • هفتمقاله، (۱۳۳۳ هـ.ش)؛ • تاتنشینهای بلوک زهرا، (۱۳۳۷ هـ.ش)؛ • سرگذشت کندوها، (۱۳۳۷ هـ.ش)؛ • مدیر مدرسه، (۱۳۳۷ هـ.ش)؛ • جزیرهی خارک؛ • درّ یتیم خلیجفارس، (۱۳۳۹ هـ.ش)؛ • نون و القلم، (۱۳۴۰ هـ.ش)؛ • سه مقاله دیگر، (۱۳۴۱ هـ.ش)؛ • ارزیابی شتابزده، (۱۳۴۴ هـ.ش)؛ • خسی در میقات، (۱۳۴۵ هـ.ش)؛ • پنج داستان، (۱۳۵۰ هـ.ش)؛ • یک چاه و دو چاله، (۱۳۵۶ هـ.ش)؛ • در خدمت و خیانت روشنفکران، (۱۳۵۷ هـ.ش)؛ • سنگی بر گوری، (۱۳۶۰ هـ.ش)؛ • ولایت عزرائیل، (۱۳۶۳ هـ.ش). ۶.۲ - ترجمهها• عزاداریهای نـامشروع (از محسن امین)، (۱۳۲۲ هـ.ش)؛ • قمارباز (از فئودور داستایوسکی)، (۱۳۲۷ هـ.ش)؛ • بیگانه (از آلبرکامو) با همکاری علیاصغر خبرهزاده، (۱۳۲۸ هـ.ش)؛ • سوءتفاهم (از همو)، (۱۳۲۹ هـ.ش)؛ • دستهای آلوده (از ژان پل سارتر)، (۱۳۳۱ هـ.ش)؛ • بازگشت از شوروی (از آندره ژید)، (۱۳۳۱ هـ.ش)؛ • مائدههای زمینی (از همو) با همکاری پرویز داریوش، (۱۳۳۴ هـ.ش)؛ • کرگدن (از اوژن یونسکو) با همکاری محمود هومن، (۱۳۴۶ هـ.ش)؛ • تشنگی و گشنگی (از همو) با همکاری منوچهر هزارخانی، (۱۳۵۱ هـ.ش). ۶.۳ - تلخیص و بازنویسیآل احمد همچنین تلخیص و بازنویسی داستان کهن چهل طوطی را با همکاری سیمین دانشور در سال (۱۳۵۱ هـ.ش) به انجام رسانده است. ۶.۴ - مشهورترین کتباز میان آثار وی، دو کتاب بیش از همه شهرت یافت: غربزدگی و در خدمت و خیانت روشنفکران. در کتاب نخست، جلال دربارهی علل پسماندگی شرقیان و دلیلهای توجه مردم ایران به غرب، نظریات گوناگونی مطرح کرده و نسبت به خطر نفوذ فرهنگ غرب در جامعه ایرانی هشدار داده است. نیز در کتاب در خدمت و خیانت روشنفکران، نظریاتی دربارهی روشنفکران و دیدگاههای آنان و خصایص و برخی از روشهای اندیشه و عمل ایشان را عرضه کرده است. ۶.۵ - آمیختن داستاننویسی و نقد اجتماعیدر دو کتاب دیگر او، مدیر مدرسه و نفرین زمین، داستاننویسی و نقد اجتماعی در هم آمیخته است. در کتاب نفرین زمین، قصد اصلی آل احمد نقد و بررسی مسائلی نظیر اصلاحات ارضی، فروش املاک، تعاون روستایی، مکانیزهشدن زمینهای کشاورزی و آبیاری سنتی و وابستگی اقتصادی روستاییان به کمپانیهای خارجی است. ۶.۶ - داستانهای تمثیلیسرگذشت کندوها و نون و القلمنیز دو داستان تمثیلیاند که اولی مسئلهی ملیشدن نفت و سرنوشت آن را بازمیگوید. دومی در زیر پوشش داستانی تاریخی، اوضاع و احوال جاری ایران را تصویر میکند. ۶.۷ - مردم شناسیآل احمد افزون بر داستاننویسی، در زمینههای مردمشناسی نیز آثاری دارد که حاصل سفرها و مشاهدات عینی او در نقاط مختلف ایران است. او در دریافت مسائل، مشکلات روستاها و زندگانی روستاییان و نیز طرح مسائل مردمشناسی و بیان سنتها و فرهنگ عامهی مناطقی که به آنجا سفر کرده، تیزبینی قابل توجهی از خود نشان داده است. این دقت نظر در نوشتههای سیاسی و اجتماعی او نیز دیده میشود، ولی در اینگونه آثار، غالباً حالات روحی و واکنشهای عاطفی بر داوریهای او سایه میافکند و انسجام و نظم منطقی نوشتههایش را متزلزل میکند. [ویرایش] ۷ - هنر برجستههنر برجستهی آلاحمد داستاننویسی او ست که در این زمینه، سبک و شیوهای خاص دارد. زبان محاوره را بسیار خوب و بهجا به کار میگیرد. تصویرها و شخصیتپردازیهایش روشن و دقیق است و در گنجاندن نکات اجتماعی و سیاسی در ضمن داستان توانایی تمام دارد. [ویرایش] ۸ - پانویس
[ویرایش] ۹ - منبع• مولوی (تل:دبا)، محمدعلی،مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی، دانشنامه تهران بزرگ، برگرفته از مقاله «آل احمد، جلال»، ص۴۴۴. |
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
