|
| ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
برگجهان روستایی در شهرستان شمیرانات، استان تهران است. این روستا در ارتفاع ۲۶۴۲ متری از سطح دریا و در فاصلهی ۳ کیلومتری شمال شرقی نیکنامده واقع شده است. محیط اطراف آن را کوههای بلندی احاطه کرده و به دلیل وجود درههای سرسبز، کشاورزی و باغداری در آن رواج دارد. آب مصرفی روستا از رودخانهی برگجهان تأمین میشود که به سد لتیان و رودخانهی جاجرود متصل میشود. جمعیت روستا در تابستان بیش از ۶۰۰ خانوار و در زمستان حدود ۷۰ خانوار است. مردم برگجهان به کشاورزی و دامداری مشغول بوده و محصولات باغی آن شامل گیلاس، سیب و آلبالو است. این روستا دارای آثار تاریخی نظیر بنای امامزاده اسماعیل و تپهی باستانی تنگلخانه است. در جریان جنگ تحمیلی، ۲۷ شهید و تعدادی جانباز و آزاده از این روستا تقدیم کشور شده است. [ویرایش] ۱ - معرفی برگ جهانبرگ جهان \ barg-e jahān\، یا پلنگ چال روستایی واقع در ˚۵۱ و ´۴۴ طول شرقی، و ˚۳۵ و ´۵۰ عرض شمالی، در ارتفاع ۰۵۲‘ ۲متری از سطح دریا، در فاصلهی ۳کیلومتری شمال شرقی روستای نیکنامده و در فاصلهی ۷کیلومتری جنوب شرقی روستای افجه. ۱.۱ - کوههای اطرافاطراف روستای برگ جهان را کوههای نسبتاً بلندی فرا گرفته است و جز سمت جنوب آن که مسیل رودخانه نیکنامده است، مسیر ورودی همواری ندارد. مهمترین کوههای اطراف روستای برگ جهان عبارتاند از: آفتابکوه در شمال شرقی، پشتبالابا در شمال، مازِهون در شمال غربی، سوته و کَهو در جنوب غربی، و خورندان در شرق. ۱.۲ - درههای اطرافدر حد فاصل کوههای یادشده یا در دامنههای آنها درههایی وجود دارد که به سبب وجود آب کافی، بسیار سرسبز است و بخشی از مزارع و باغهای اهالی روستای برگ جهان در آنجا واقع است. مهمترین این درهها عبارتاند از: تنگههور و تنگهپاسوئک در شرق. کوشکستان و تنگهمَرْغ که در امتداد آن کوه مازهون واقع است . در شمال تنگهشیران و تنگه تادَر. در غرب این درهها از مناطق بسیار زیبای منطقه به شمار میروند و جهت گسترش و آبریز همهی آنها به سمت روستای برگ جهان است. ۱.۳ - مزارع اطرافدر پیرامون روستای برگ جهان مزارع و مراتع آباد و سرسبزی وجود دارد که مهمترین آنها عبارتاند از: زیادآباد و گندممَجّه یا گندممجد در غرب. سوئک، اَشِمَرغ، چالمکان، چالیسور، چالوِهُوزن، کناررود، میانرود و اِندار در سمت شمال و شمال شرقی. در اطراف بافت مرکزی روستای برگ جهان نیز، مزارع معروفی همچون چالینبیری، صحرای تنگه، پشتبالا، باغ، و آبک در شمال؛ دشتها و الیاس در غرب و صحرای شیران، سوآستانه، لَزینبره، و پالانجو در جنوب واقع شدهاند. [ویرایش] ۲ - منابع تامین آب روستاآب مصرفی روستای برگ جهان را رودخانهی برگ جهان که در طول مسیر خود به نامهای آببرکه و جهانجون یا جهانباگهجون نیز خوانده میشود، تأمین میکند. این رودخانه که در جهت شمال شرقی به جنوب غربی جریان دارد، دارای دو شاخهی اصلی در سرچشمهی خود است. شاخهی شرقی آن از دامنهی جنوب غربی کوه سرسیاهغار آغاز میشود و پس از عبور از مزرعه کناررود به نزدیکی روستای برگ جهان میرسد. شاخهی غربی رودخانه از دامنههای جنوب شرقی کوه پرسون سرچشمه میگیرد و پس از گذر از دشت یا مزرعهی اندار، از دامنهی شرقی گردنهسور میگذرد و در شمال شرقی روستای برگ جهان به شاخهی شرقی متصل میشود. آنگاه به روستای برگ جهان میرسد و پس از عبور از شرق روستا به دامنهی شمال غربی کوه لَزیم بَره که در حد فاصل روستای نیکنامده و برگ جهان واقع است رسیده، پس از آبیاری باغها و مزارع سمت شمال و شمال غربی روستای نیکنامده، در جنوب این روستا به رودخانه لواسان میپیوندد و به سمت غرب ادامهی مسیر میدهد. سرانجام، این شاخه به سد لتیان و رودخانه جاجرود میریزد. این رودخانه در طول مسیر خود آب نهرهایی را که از شمال شرقی به جنوب غربی به نامهای چالینبری، سرده، شاهان، آبک، شیران، لزیمبره و زیادآباد خوانده میشود، دریافت میکند. وجود آب رودخانهی برگ جهان و نهرها و چشمههایی که به آن میریزند، موجب رونق و آبادانی این روستا و درآمد نسبی خوب مردم و افزایش جمعیت آن شده است. [ویرایش] ۳ - مساحت روستااین روستا که دارای حدود ۳۰ هکتار وسعت است. [ویرایش] ۴ - وضعیت سکونت روستادر تابستان بیش از ۶۰۰، و در زمستان حدود ۷۰ خانوار جمعیت دارد. نام خانوادگی ساکنان این روستا به ترتیبِ کثرت جمعیت شامل کوشکستانی، لبافی، پلویی، جانثاری، علیمردانی، شاهانی، مقدس، اثباتی، مجاوری و توسی است. [ویرایش] ۵ - شغل مردم و محصولات روستاشغل بیشتر مردم این روستا در گذشته دامداری، کشاورزی و صنایع دستی نظیر بافت پارچهی کرباس، نمد مالی، چادرشببافی، جاجیمبافی، گلیمبافی، قالیبافی، تولید یراق چهارپایان، بافت تورِ حمل کاه و جوالدوزی بهخصوص جوالهایی بهنام «جوال برنجی» بود که شهرت همهجایی داشت. وجود آب فراوان، زمینهای وسیع، مراتع پرعلف و دیمزارهای گسترده موجب رونق کار کشاورزی، بهخصوص کشت دیم و رواج دامداری در این روستا بود. ، بهگونهایکه بخش زیادی از محصولات آنان به خارج از منطقه صادر میشد. امروزه سال (۱۳۹۰ هـ.ش) کار دامداری در این روستا رونق چندانی ندارد و فقط ۵ تن از اهالی با حدود ۷۰۰ رأس دام به این کار اشتغال دارند. با این وصف، روستای برگ جهان بیشترین آمار دام را در منطقهی لواسان و رودبار قصران به خود اختصاص داده است. شمار شاغلان در حرفهی کشاورزی به حداقل خود رسیده، اما باغداریِ حرفهای دارای رونق نسبی است و هنوز بخشی از اهالی به آن اشتغال دارند. مهمترین محصولات باغی روستا گیلاس، سیب، آلبالو، گردو و ازگیل است که میزان قابل توجهی از آن به خارج از منطقه ارسال میشود. بیشتر جوانهای این روستا برای کار به شهرهای مجاور بهخصوص تهران مهاجرت کردهاند و دارای کارهای دولتیاند. شماری از آنها نیز به کارهای خدماتی و صنعتی، بهخصوص کابینتسازی مشغولاند. [ویرایش] ۶ - محلههای روستاروستای برگ جهان دارای ۴ محله است: محلهی شاهان در قسمت شرق، محلهی رودبار یا روبار در جنوب شرقی، محلهی پاده در مرکز و محلهی سرده در شمال. [ویرایش] ۷ - بافت قدیم روستابافت قدیم این روستا نسبت به دیگر روستاهای منطقه از وضعیت بهتری برخوردار است و با گشتوگذاری در کوچههای آن میتوان به هویت اولیهی آن پی برد. در یکی از کوچههای محلهی رودبار، بقایای معماری ساباطی وجود دارد که نمایانگر بافت قدیم این روستا است. بیشتر خانههای تاریخی بافت قدیم به سبب توجهنکردن به مرمت و حفاظت از آن، تخریب شدهاند. در مرکز روستا، آثار حداقل ۵۰ خانه متعلق به دورهی قاجاریه، پهلوی اول و پهلوی دوم را میتوان مشاهده کرد که به سبب آسیب فراوان، قابلیت احیا ندارند. [ویرایش] ۸ - قدمت تاریخی روستاقدمت تاریخی روستای برگ جهان حداقل به هزارهی (۱ هـ.ق) بازمیگردد. در سطح باغهای پیرامون بافت مرکزی روستا و در میان جویهای آبی که از میان کوچهپسکوچههای روستا عبور میکند و بهخصوص در مکانهایی که بنا به دلایلی نظیر پیکنی ساختمان، حفر چاه یا حفر کانال جهت لولهکشی آب، زمین را میکنند، قطعات مختلف مواد فرهنگی نظیر آجر، استخوان، سفال، خاکستر، تنور و نظایر آنها قابل رؤیت و مشاهده است. نگارنده در حین مطالعهی منطقه، در بُرشی که سیلاب در بدنهی شرقی روستا ایجاد کرده بود، قطعات ناقص ظرفی سفالی متعلق به عصر آهن (سفال خاکستری) را پیدا کرده است. اگر این سند را بتوان قطعی تلقی کرد، قدمت این روستا دستکم به هزارهی (۱ هـ.ق)بازمیگردد. مرجع و مرکز مواد فرهنگی یادشده در روستای برگ جهان در شرایط کنونی قابل تشخیص نیست، اما احتمال دارد که در لایههای زیرین تمامی محدودهی بافت قدیم، بتوان آنها را پیدا کرد. [ویرایش] ۹ - مهمترین آثار تاریخی ـ فرهنگی روستابنای امامزاده اسماعیل: این بنا که با توجه به شواهد و مدارک فرهنگی دارای قدمت ۶۰۰ ساله بوده است. در نیمهی اول دههی (۱۳۷۰ هـ.ش) توسط عدهای ناآگاه جهت نوسازی ویران گردید و سند قطعی هویت فرهنگی روستا از میان برده شد. تپهی باستانی تنگلخانه: این مکان در دوران تاریخی و اسلامی، تا اواخر سدهی (۹ هـ.ق/ ۱۵ م) مورد استفاده بوده و اهالی روستا در مواقع ناامنی و آشوب بدانجا پناه میبردهاند. این اثر اولینبار توسط مؤلف مقاله در سال (۱۳۸۱ هـ.ش) شناسایی و مستندسازی شد و نسبت به تهیهی پروندهی ثبتی آن اقدام گردید که نهایتاً در مهرماه (۱۳۸۲) با شمارهی ۳۶۸‘ ۱۰ در فهرست آثار ملی به ثبت رسید. قلعهدختر یا قلعهبند: این قلعه که در بالای بلندیهای شمال روستا و در مسیر راه دسترسی به مزرعهی اندار (گردنهی اندار) واقع شده بود، نیز طی ۵۰ سال اخیر به دست برخی از اهالی تخریب گردیده و بخشی از آجرهای آن جهت احداث حمام قدیمی و مسجد ده به روستا حمل شده است. [ویرایش] ۱۰ - جاذبههای طبیعی مهم روستاافزون برآثارِ یادشده، قلل مرتفع، کوههای زیبا، مزارع سرسبز بهخصوص مزرعهی اندار، و تنگههای اطراف روستای برگ جهان از نقاط استثنایی و دیدنی و از جاذبههای طبیعی مهم منطقه به شمار میروند. [ویرایش] ۱۱ - اعتقادات مردم روستااهالی روستای برگ جهان معتقدند که دو غار بهنامهای لوییخمیره و سیاهغار در منطقهی اندار وجود دارد. در بازدیدی که از آنها صورت گرفت، وضعیت فعلی آنها بیشتر به دو حفرهی کوهی شباهت دارد نه غار که بایستی حداقل چند ۱۰ متر عمق داشته باشد. غار لوییخمیره در سینهکش شرقی کوهی واقع است که قلعهدختر بر فراز آن قرار داشت. این غار حدود ۳ متر عمق دارد و عرض آن حدود ۵/ ۱ متر، و ارتفاع آن حدود دو متر است. سیاهغار روبهروی غار لوییخمیره و در سینهکش شرقی کوه سیاهغار واقع است. عمق آن حدود ۷ متر، و عرض آن حدود دو متر و ارتفاع آن در بلندترین قسمت از کف فعلی ۲۳۰ سانتیمتر است. برخی از پیرمردان روستا از چاهی بهنام سیاهبند نام میبرند و حکایتهایی در مورد آن نقل میکنند. این چاه در ناحیهی اَسبآبچال و میانرو، و بالای کوه سیاهبند قرار داشته است. در شرایط فعلی اثری از چاه بر جای نیست. شاید اگر پژوهشی در مورد آن انجام گیرد، اطلاعاتی از آن به دست آید. [ویرایش] ۱۲ - نام قدیمی روستاگفته میشود نام قدیم روستای برگ جهان، پلنگچال بوده است. در زمان قاجارها چون این روستا دارای زردآلوی مرغوبی بود و از آن برگههای خوبی به دست میآمد، مشتاقان این برگه به آن برگهجون میگفتند. کاربرد این کلمه در نوشتهها بهمرور اصلاح و تبدیل به برگ جهان شده است. اهالی بومی برگ جهان نام روستا را به همان صورت برگهجون تلفظ میکنند. [ویرایش] ۱۳ - آب آشامیدنی مردمآب آشامیدنی اهالی روستای برگ جهان از دشت اندار، تنگهشِنِدار، و چشمههای شندار تأمین میشود و بهوسیلهی لوله به روستا میرسد. اهالی روستای برگ جهان مردمانی متدین و مذهبی و پایبند به احکام و دستورهای دین اسلاماند. [ویرایش] ۱۴ - ایثار مردممردم این روستا در جریان جنگ تحمیلی، ۲۷ تن شهید، ۱۰ تن جانباز و ۳ تن آزاده تقدیم کشور کردند. [ویرایش] ۱۵ - منبع• پازوکی طرودی، ناصر، مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی، دانشنامه تهران بزرگ، برگرفته از مقاله «برگ جهان»، ص۵۲۶. ردههای این صفحه : دانشنامه تهران بزرگ | روستاهای تهران
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
