|
| ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
روستای امامه، واقع در بخش رودبار قصران و در ۶ کیلومتری شرق فشم، از کهنترین و بزرگترین روستاهای این منطقه است. این روستا به دو بخش امامهی بالا و امامهی پایین تقسیم میشود و در میان کوههای ورجین، همهن و اورجین قرار دارد. تاریخچه امامه به دوران باستان برمیگردد و قلعهی تاریخی آن بهعنوان یکی از پایگاههای مهم در دوران اسماعیلیه شناخته میشود. در دوران قاجار، بهویژه به خاطر ارتباطش با انیسالدوله، همسر ناصرالدین شاه، توجه ویژهای به آن شد. اقتصاد روستای امامه در گذشته بر کشاورزی و دامداری متکی بود، اما امروزه بیشتر ساکنان به باغداری مشغولند. جمعیت امامهی بالا در تابستان حدود ۳۰۰ خانوار و در زمستان حدود ۶۰ خانوار است، در حالی که امامهی پایین در تابستان حدود ۱۵۰ خانوار و در زمستان کمتر از ۱۰ خانوار جمعیت دارد. آثار تاریخی مهمی از جمله قلعهی امامه و بقعهی امامزاده شاهزاده حسین در این روستا وجود دارند، که نشاندهنده تاریخ و فرهنگ غنی آن هستند. روستای امامه با وجود تغییرات اجتماعی و اقتصادی، هنوز هم بهعنوان یک ناحیه مهم در منطقه قصران شناخته میشود. [ویرایش] ۱ - وضعیت جغرافیاییدر جنوب شرقی روستای امامه کوه ورجین با ارتفاع ۹۵۵‘۲ متر، در شمال آن، کوه هَمهِن با ارتفاع ۵۹۰‘۲ متر، و در غرب آن، کوه اورجین با ارتفاع ۹۳۳‘۲ متر از سطح دریا واقع شدهاند. در دامنهی این ۳ کوه دشت نسبتاً وسیعی قرار دارد که آبریز آن به سمت جنوب است و مسیل و تنگهی رودخانهی امامه (رود) را تشکیل میدهد و در امتداد جنوب در مجاورت روستای کلوگان به رودخانهی جاجرود (رودخانه) متصل میشود. [ویرایش] ۲ - تقسیمبندی روستااین روستا در گذشته به دو روستای کاملاً جدا از یکدیگر به نامهای امامهی بالا و امامهی پایین تقسیم میشد و راه مالروی که از میان کشتزارها و باغها میگذشت، آنها را به یکدیگر متصل میکرد. اما امروزه این دو روستا به یکدیگر متصلاند و جدا کردن خانههای آنها از یکدیگر برای افراد غیربومی دشوار و غیرممکن است. [ویرایش] ۳ - موقعیت مکانیامامه در ۶ کیلومتری شرق فشم و ۵ کیلومتری غرب روستای راحتآباد واقع است. طول محدودهی روستای امامه از شرق به غرب بیش از ۵/ ۵ کمـ ، و عرض آن از شمال به جنوب بیش از ۳ کمـ است. روستای امامه از روستاهای مهم، مشهور، آباد، تاریخی و پررونق رودبار قصران در طول تاریخ بوده است. این روستا به سبب دور بودن از مسیر دسترسی خوشنشینان تهرانی به اندازهی دیگر روستاهای این منطقه توسعه نیافته است. [ویرایش] ۴ - پیرامون روستای امامهسراسر جبههی شرقی امامهی بالا را مسیل و تنگهی رودخانهی امامه از شمال به جنوب در بر گرفته است. هرچند در ساختوسازهای سالهای اخیر برخی از مالکان تازهوارد به روستای امامه، در جبههی شرقی رودخانه نیز بناهایی را احداث کردهاند و محدودهی روستا به سمت شرق رو به گسترش است، اما بافت اولیه و تاریخی امامهی بالا به طور کامل در غرب رودخانه جای دارد. در سمت شمال شرقی روستای امامه تنگهای به نام باغ تنگه واقع است که در حقیقت سرمنشأ و آبخیز اولیهی رودخانهی افجه است. مناطق مختلف این تنگه از جنوب به شمال، باغ تنگه، گِل نو، قاطرراه، مُلک سی، گووینی (بینی گاو)، چپدره، لشچمن، لارک، کهو، اسپیدچال، اسپیچال، اسپیخاص و همهن نام دارند و سرانجام به قلهی همهن منتهی میشوند. باغ تنگه پس از ۳۰۰ متر فاصله از روستای امامه، به دو شاخهی شمال شرقی و شمال غربی تقسیم میشود. در سمت شمال محل تقسیم باغ تنگه، قلعهی تاریخی و مهم امامه که دیرینگی آن دستکم به اوایل دورهی اسلامی میرسد، واقع است. شاخهی شمال غربی باغدره همان مناطقی را در بر دارد که پیشتر گفته شد، اما شاخهی شمال شرقی آن از دامنهی غربی کوه سای یا سیاهکو به گِلنو، قاطرراه، لارتنگه، چشمهپلک، کوه دو آبی، مراتع لاره، تا قلهی پیرزنکلوم امتداد دارد. در سمت جنوب شرقی روستای امامه که با روستای راحتآباد و کوه ورجین هممرز است، مزارع و مناطقی به نامهای لتمون (لتهومن)، سرگُر، کوشک ورجین، قله سیدکوه، چاله ورجین و کوه ورجین واقع شده است. مناطق و مزارع سمت غرب روستای امامه به نامهای بَشم (گردنه) دارکیا، کوشک کوهک، کوه دو برارک (کوه دو برادر کوچک)، گزندر، قلهی اوشونکوه و کوه اورجین خوانده میشوند. در جنوب غربی روستای امامه، درهای در سمت جنوب شرقی ـ شمال غربی وجود دارد که آبریز آن از شمال غربی (گردنهی دارکیا) به جنوب شرقی (رودخانهی امامه) است و به نام درهی کهریز نامیده میشود. مزارع و مراتع سمت شمال غربی روستای امامه به نامهای جوکوهانک، پشت کورک، کیلگاه (محل اجاق)، مهدیخانی، هزارلا، قلهی درویشعلی و مهرچال خوانده میشوند. نام مزارع و محلهای اطراف روستای امامه از گردنهی دارکیا به سمت باغدره عبارت است از: کورک، گَل قنات، قناتی در این محل که از گذشته وجود داشته، و همچنان فعال است. این قنات در عمق حدود ۲۰۰ متری مظهر قنات به دو شاخه تقسیم میشود. شاخهای به شمال شرقی و شاخهی دیگر به شمال غربی یعنی کوه جوکوهانک یا جون کوهانک امتداد مییابد)، گولتاپوک، یونجه جارون، رینا، خِسگلیمن (لانهی خرس)، خاکسربابو (گورستان)، ریگنهگل، روآردم (کنار رودخانه)، دیم لو، حسین راه، چال زمین، حسودآباد، لوییسر، لب تخت، لت هومن، و سول دارسی که به روستای راحتآباد ختم میشود. [ویرایش] ۵ - نام محلههای آنامروزه روستای امامهی بالا یک محلهی یکپارچه است؛ اما در گذشته برای آن محلات مختلفی قائل بودند. نام محلات روستای امامهی بالا در گذشته عبارت بود از: انیسیمَحْله، خانمَحْله، میانمَحْله، کیامَحْله، رجبمَحْله، محسنمَحْله و جوربالمَحْله که دارای حصار و برجوبارو بود و شکل و شمایل قلعه داشت. در سمت شمال غربی روستای امامهی بالا باغ نسبتاً بزرگی وجود داشت که به نام باغ شازده (شاهزاده) نامیده میشد. سرایدار این باغ شخصی به نام حاج علی بابا انیسی بود. ۵.۱ - محل زندگی همسر ناصرالدین شاهفاطمه سلطان یا همان انیس الدوله، همسر ناصرالدین شاه قاجار که اهل روستای امامهی بالا بود، هرگاه به زادگاه خود میآمد، در این باغ اقامت میکرد. برادر انیسالدوله شخصی به نام حاج محمدحسن خان انیسی بود. وی مردی امین، درستکار و مورد وثوق اهالی بود که بیش از ۴۰ قطعه زمین وقف کارهای دینی و عمومی کرد. از آثار باقیماندهی این باغ تاریخی دو درخت چنار کهنسال است که چون تنهی آنها را یکبار قطع کردهاند، از هرکدام آنها ۷ شاخهی جدید روییده و هرکدام از این دو درخت که به فاصلهی حدود ۸۰ متر از یکدیگر، و در جهت شرقی ـ غربی واقعاند، ۷ تنهی ستبر دارند. [ویرایش] ۶ - اهمیت تاریخی و فرهنگی روستاروستای امامهی بالا از روستاهای بااهمیت و تاریخی رودبار قصران بود و قطعاً از دوران پیش از اسلام مورد توجه و محل اقامت اقوام مختلف بوده است. هرچند در سطح و پیرامون روستای امامه، تپه یا محوطهی باستانی مشخصی تاکنون شناسایی نشده است، اما در تمام نقاط روستا، بهخصوص در اماکنی که برای مقاصد مختلف نظیر حفر چاه، پیکَنی ساختمان، کاشتن تیر برق، احـداث جاده و جـز آنها زمیـن را کاویـدهاند، شـواهد تاریخی ـ فرهنگی فراوانی نظیر بقایای معماری ساختمان، اجاق، تنور، خاکستر و قطعات بسیاری از سفالهای دوران تاریخی و بهخصوص دورهی اسلامی به دست آمده است. ازجمله قطعهای سفالی با کتیبهای به خط پهلوی که در سال (۱۳۸۰ هـ.ش) یافت شده است. [ویرایش] ۷ - وضعیت بافت قدیمی روستابخش عمدهی بافت معماری سنتی، کوچهها و گذرها و ساختمانهای تـاریخی ـ فرهنگی، نظیـر مسجد، حمام، تکیه، حسینیه، چندین بارانداز و خانههای کهن امامهی بالا تخریب و نوسازی شدهاند و اثر قابلتوجهی از آنها که قابلیت حفظ و نگهداری داشته باشد، باقی نمانده است. اما دستکم بقایای ۵ خانهی متعلق به دوران صفویه و ۱۱ خانهی متعلق به دورهی قاجاریه تا به امروز (۱۳۹۰ هـ.ش) در آنجا باقی است. ولی به سبب آسیبدیدگی فراوان و تخریب بیش از نیمی از آنها هیچکدام قابلیت ثبت در فهرست آثار ملی را ندارند. دو نمونه از این خانهها دارای تمامی اجزاء خانههای ایرانی نظیر اندرونی، بیرونی، مطبخ، سهدری، پنجدری، آبانبار، هشتی ورودی و سردر با دروازههایی با تزیینات متعلق به خود مانند کوبههای زنانه و مردانه و گل میخاند. [ویرایش] ۸ - مهمترین آثار تاریخی و فرهنگیمهمتـرین آثـار تـاریخی ـ فـرهنگی روستـای امـامه کـه از گذشتههای دور باقی مانده است، قلعه امامه و بنای امامزاده شاهزاده حسین را میتوان نام برد. قدمت قلعهی امامه دستکم به اوایل دورهی اسلامی بازمیگردد، اما دوران رونق و شکوفایی آن همزمان با حکومت سلجوقیان بود. در این دوره، قلعهی امامه در اختیار فرقهی اسماعیلیه بود و از پایگاههای مهم آنها در منطقه به شمار میرفت. این اثر ارزشمند تاریخی به شمارهی ۹۷۲‘ ۳ در تاریخ (۱۰/ ۷/ ۱۳۸۰ هـ.ش) در فهرست آثار ملی به ثبت رسیده است. بنای امامزاده شاهزاده حسین امامهی بالا از آثار متعلق به سدههای (۸- ۹ ق) است. در زیارتنامهای که در قابی فلزی در داخل امامزاده شاهزاده حسین نصب شده، شجرهی امامزاده را اینگونه معرفی میکند: «شاهزاده حسین ملقب به میرعلی بن شمسالدین بن علی بن محمد بن هادی بن مهدی بن نوروز بن محسن بن امام موسی بن جعفر الکاظم». این اثر مهم تاریخی نیز به شمارهی ۳۹۳‘۱۰ در مهرماه (۱۳۸۰) در فهرست آثار ملی به ثبت رسید. [ویرایش] ۹ - احداث بنا در روستادر سال (۱۳۴۳ هـ.ش) شخصی به نام حاج محمود خان انیسی که از اهالی روستای امامهی بالا بود و مدتی ریاست آموزش و پرورش شهر تهران را برعهده داشت. سه بنای مهم وقفی در روستای امامه احداث کرد که همچنان دایر است و اهالی از آن استفاده میکنند. حمام، غسالخانه و درمانگاهی که آن را به نام دخترش ویدا انیسی نامگذاری نمود. [ویرایش] ۱۰ - وضعیت سکونتامامهی بالا در شرایط فعلی سال (۱۳۹۰ هـ.ش) در تابستان بیش از ۳۰۰، و در زمستان حدود ۶۰ خانوار جمعیت دارد. نام خانوادگی اهالی این روستا به ترتیب اصالت و بومی بودن و کثرت جمعیت، کیایی، بابایی، انیسی، انیسیزاده، انیسیپور، علی عسگری، درزی و میانمحلهای است. طایفهی میانمحلهایها در چند سال اخیر نام خانوادگی خود را به فرزین، فرزینجا، فاضل، امامخو و بهنامفر تغییر دادهاند. شماری از طایفهی کیاییها نیز نام خانوادگی خود را به پورزاد برگرداندهاند. [ویرایش] ۱۱ - شغل مردم روستاشغل سابق بیشتر مردم روستای امامهی بالا کشاورزی و دامداری بود. وجود اراضی وسیع و حاصلخیز، مراتع سرسبز و پرعلف و گسترده و منابع کافی آب در این روستا موجب رونق کشاورزی شده بود. امروزه دیگر در روستا خبری از کشاورزی آبی یـا دیم و دامداری نیست. شمـار کمی از افـراد ــ که بیشتر پیـرمردان و پیـرزنان هستند و در روستا ساکناند ــ به حرفهی باغداری مشغولاند و بیشتر محصولات آنها گیلاس، آلبالو و گردو ست که بخشی از محصول گیلاس و آلبالو را به بازار شهرهای پیرامون عرضه میکنند. بیشتر جوانهای امامهی بالا به تهران مهاجرت کردهاند و به مشاغل دولتی و برخی نیز به صنعت آبکاری و نیز پیمانکاریهای ساختمانی روی آوردهاند. [ویرایش] ۱۲ - منابع تامین آب روستاآب مورد نیاز کشاورزی روستای امامه از رودخانهی کوچک و گاه فصلی باغ تنگه تأمین میشود. آب آشامیدنی اهالی روستای امامه نیز از چشمهای به نام پیرحمزه تأمین میشود که در داخل باغ تنگه از زمین میجوشد و برای اهالی دارای قداست است و در گذشته برای آن نذر و نیاز میکردند و هر سال چندینبار کنارش جمع میشدند و آش نذری میپختند. امروزه آن آب با سیستم لولهکشی به روستا منتقل میشود. [ویرایش] ۱۳ - امکانانت روستاروستای امامه دارای یک باب مدرسهی ابتدایی و یک باب مدرسهی راهنمایی است که هر دو آنها به صورت مختلط (دخترانه و پسرانه با هم) اداره میشوند. خانهی بهداشت امامه فعال است و افزون بر مردم امامهی بالا، به اهالی امامهی پایین و راحتآباد نیز خدمات ارائه میکند. مردم روستای امامه افرادی صمیمی، خونگرم و مذهبیاند و به اجرای احکام دینی توجه بسیار دارند. [ویرایش] ۱۴ - شهدای روستااهالی این روستا در جریان ۸ سال دفاع مقدس، ۵۳ تن شهید به انقلاب اسلامی و ایران عزیز تقدیم کردهاند. برخی از خانوادهها مانند میانمحلهای و بابایی نیز دو شهید در راه اسلام دادهاند. [ویرایش] ۱۵ - جمعیت روستادر سرشماری سال (۱۳۸۵ هـ.ش) مرکز آمار ایران، امامهی بالا حدود ۶۷۵ تن و امامهی پایین حدود ۷۲ تـن جمعیت داشت. [۱]
«درگاه ملی آمار»، آمار (بش ).
[ویرایش] ۱۶ - بناهای تاریخی و فرهنگی روستااز بناهای تـاریخی ـ فرهنگی آبادیهای امامه میتوان به بقعهی امامزاده شاهزاده حسین و قلعهی امامه در امامهی بالا و به امامزاده نور در امامهی پایین اشاره کرد. [۲]
پازوکی طرودی، ناصر، آثار تاریخی شمیران، ج۱، تهران، ۱۳۸۲ ش، ص۳۲۳.
[۳]
عارف افندی، «وضع طبوگرافی قریه امامه»، کراسة المعی، به کوشش غلامحسین افضل الملک المعی، نسخه خطی موجود در کتابخانه مجلس شورا، شم ۲۲۱‘۱۸.
[ویرایش] ۱۷ - پانویس
[ویرایش] ۱۸ - منبع• موسویزاده و پازوکی طرودی، حسن و ناصر، مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی، دانشنامه تهران بزرگ، برگرفته از مقاله «امامه»، ص۲۰۳. ردههای این صفحه : دانشنامه تهران بزرگ | روستاهای تهران
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
