|
| ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
اقدسیه aqdasiy(yy)e، اقدسیه سابقاً روستایی به نام حصارملّا و امروزه محلهای در منطقهی ۱ شهرداری تهران است. ناصرالدین شاه قاجار به این منطقه علاقهمند بود و در آن باغی به نام همسرش، زبیده خانم (امینه اقدس) ایجاد کرد. پس از سقوط قاجار، اقدسیه به محل اردوی تابستانی دانشجویان دانشکدهی افسری تبدیل شد و در سال (۱۳۲۰) رضا شاه آخرین نطق خود را در اینجا ایراد کرد. این محله در اوایل دههی (۱۳۴۰ هـ.ش) به تهران متصل شد و امروزه جزو محلههای اعیاننشین تهران است. دو رشته قنات در اقدسیه وجود دارد که یکی از آنها مظهرش در نیاوران و دیگری در باقلازار واقع شده است. محله اقدسیه از شمال به دارآباد، از جنوب به اراج، از غرب به کاشانک و از شرق به حدیقه محدود میشود. در آن دانشکدهی علوم پزشکی بقیةالله و مجتمع صنعتی شهید شاهآبادی واقعاند. [ویرایش] ۱ - معرفی اقدسیهاقدسیه سابقاً روستایی به نام حصارملّا بود. امروزه محلهای در منطقهی ۱ شهرداری تهران واقع است. این روستا به سبب آب و هوایی مطبوع مورد توجه ناصرالدین شاه قاجار بوده و از تفرجگاههای وی به شمار میآمده است. [۱]
روزنامه ایران، کتابخانه ملی جمهوری اسلامی ایران، تهران، ۱۳۷۴ ش، ج۱، ص۱۶۱.
[۲]
روزنامه ایران، کتابخانه ملی جمهوری اسلامی ایران، تهران، ۱۳۷۴ ش، ج۱، ص۳۹۳.
[ویرایش] ۲ - دلیل نامگذاریبعدها ناصرالدین شاه در اراضی حصارملّا باغی و عمارتی برپا داشت و آن را به نام یکی از همسران خود زبیده خانم ملقب به امینه اقدس، اقدسیه خواند. [۳]
ستوده، منـوچهر، جغرافیـای تاریخی شمیران، تهـران، ۱۳۷۱ ش، ج۱، ص۱۶-۱۵.
[۴]
طباطبایی، محمدهادی و دیگران، تهران ۱۰۰، ویژهنامه صدسالگی شهرداری تهران، تهران، ۱۳۸۷ ش، ص۱۸.
امینهاقدس که در گذشته از کنیزان ناصرالدین شاه بود با ترفندهایی خاص، خود را در دل شاه جای داد و بعداً بهعنوان یکی از زنان محبوب و مورد توجه شاه درآمد. امینهاقدس در سال (۱۳۰۲ هـ.ق) به طور نامعلومی نابینا شد و در ۲۸ ذیحجهی سال (۱۳۱۱ هـ.ق) درگذشت. [۵]
اعتمادالسلطنه، محمدحسن، المآثر و الآثار، به کوشش ایرج افشار، تهران، ۱۳۶۸ ش، ج۱، ص۵۶۷.
[۶]
روزنامه ایران، کتابخانه ملی جمهوری اسلامی ایران، تهران، ۱۳۷۴ ش، ج۱، ص۳۹۹.
[۷]
بامداد، مهدی، شرح حال رجال ایران، تهران، ۱۳۴۷ ش، ج۲، ص۵۰.
[ویرایش] ۳ - مسئول اداره عمارات و باغهای آنظاهراً در شرح بنای باغ و عمارت اقدسیه در منابع دورهی قاجاریه مطلبی وجود ندارد، اما اعتمادالسلطنه در خاطرات خود به دفعات از این باغ بهعنوان ییلاق ناصرالدین شاه یاد کرده است. گاهی نیز آن را گردشگاهی کوچک و جدیدالاحداث معرفی نموده است. [۸]
اعتمادالسلطنه، محمدحسن، المآثر و الآثار، به کوشش ایرج افشار، تهران، ۱۳۶۸ ش، ص۹.
[۹]
اعتمادالسلطنه، محمدحسن، المآثر و الآثار، به کوشش ایرج افشار، تهران، ۱۳۶۸ ش، ص۱۴.
[۱۰]
اعتمادالسلطنه، محمدحسن، المآثر و الآثار، به کوشش ایرج افشار، تهران، ۱۳۶۸ ش، ص۱۷-۱۸.
در سال (۱۲۹۰ هـ.ق) ناصرالدین شاه ادارهی عمارات و باغ اقدسیه را به اعتمادالسلطنه واگذارد. [۱۱]
اعتمادالسلطنه، محمدحسن، مرآة البلدان، به کوشش عبدالحسین نوایی و هاشم محدث، ج۳، تهران، ۱۳۶۷ ش، ص۱۷۴۲.
[ویرایش] ۴ - مسیرهای آندر آن دوره جادهی اقدسیه از شمال سلطنتآباد (پاسداران فعلی) به جنوب اقدسیه امتداد مییافت. راه دیگری نیز از ازگل به اقدسیه میگذشت. [۱۲]
معتمدی، محسن، جغرافیای تاریخی تهران، تهران، ۱۳۸۱ ش، ص۳۵۶.
همچنین اقدسیه بر سر راه تهران به مازندران قرار داشته است. ناصرالدین شاه در ۲۰ شعبان (۱۲۹۲ هـ.ش) در طی سفر دومش به مازندران، در قصر ییلاقی خود در اقدسیه توقف کرد و سپس در ۲۴ شعبان راهی اوشان شد. [۱۳]
اعتمادالسلطنه، محمدحسن، مرآة البلدان، به کوشش عبدالحسین نوایی و هاشم محدث، تهران، ۱۳۶۷ ش، ج۳، ص۱۷۶۸.
[۱۴]
ناصرالدین شاه، سفرنامه مازندران، بهکوشش هارون وهومن، تهران، ۱۳۸۳ ش، ص۲۱.
[ویرایش] ۵ - تغییرات زمان ناصرالدین شاهپس از آنکه اقدسیه مورد توجه ناصرالدین شاه قرارگرفت، رجال دربار و اعیان دولت هم به فکر افتادند که در آن منطقه خانه یا باغی برای خود اختیار کنند. یکی از آنان کامرانمیرزای نایبالسلطنه، فرزند سوم ناصرالدین شاه بود که به انحای گوناگونی میکوشید تا بر قسمتی از اراضی اقدسیه دست بیندازد. [۱۵]
اعتمادالسلطنه، محمدحسن، روزنامه خاطرات، به کوشش ایرج افشار، تهران، ۱۳۴۵ ش، ص۱۳۲.
مجلس شورای ملی در مصوبهی ۲۲ شهریور (۱۳۰۴ هـ.ق) در آخرین روزهای سلطنت قاجارها باغ و عمارت اقدسیه را به محمدحسن میرزا، ولیعهد احمد شاه، واگذار کرد تا از منافع آن بهعنوان حقوق خود بهره ببرد. [۱۶]
هدایت، مهدیقلی، خاطرات و خطرات، تهران، ۱۳۴۴ ش، ص۳۶۷.
[ویرایش] ۶ - تغییرات در دوره رضا شاهبا برافتادن سلطنت قاجارها، اقدسیه در دورهی رضا شاه به محل اردوی تابستانی دانشجویان دانشکدهی افسری بدل شد. [۱۷]
فرهنگ جغرافیایی ایران، دایـره جغرافیـای ستـاد ارتش، تهران، ۱۳۲۸ ش، ج۱، ص۱۷.
[۱۸]
کریمان، حسین، قصران (كوهسران)، تهران، ۱۳۵۶ ش، ج۱، ص۴۹۰.
[۱۹]
بلاغی، عبدالحجت، تاریخ تهران، قسمت شمالی و مضافات، شمران قدیم، قم، ۱۳۵۰ ش، ص۲۲.
در ۲۹ مرداد (۱۳۲۰ هـ.ش) رضا شاه برای دادن گواهینامه به دانشجویان این دانشکده، به آنجا رفت و آخرین نطق خود را به عنوان شاه ایران در این محل ایراد کرد. [۲۰]
صديق، عیسى، یادگار عمر، ج۳، تهران، ۱۳۵۳ ش، ص ۱۵-۱۶.
[۲۱]
معتمدی، محسن، جغرافیای تاریخی تهران، تهران، ۱۳۸۱ ش، ص۳۳۸.
عمارت کلاهفرنگی واقع در مرکز باغ اقدسیه نیز محل زندگی فرمانده دانشکدهی افسری بود. [ویرایش] ۷ - جمعیت روستادر سرشماری سال (۱۳۳۵ هـ.ش) روستای اقدسیه دارای ۶۱ تن جمعیت بود. [۲۲]
گزارش مشروح حوزه سرشماری تهران، وزارت کشور، تهران، ۱۳۳۷ ش، ص۱.
[ویرایش] ۸ - تغییرات از روستا به محلهاین روستا در اوایل دههی (۱۳۴۰ هـ.ش) با رشد کالبدی شهر تهران، به آن متصل شد و امروزه جزو محلههای شمالی این کلانشهر به شمار میآید. [۲۳]
محمودیان، علیاکبر، نگاهی به تهران از آغاز تا کنون، تهران، ۱۳۸۴ ش، ص۱۶۰.
[ویرایش] ۹ - قناتهای اقدسیهدر محلهی اقدسیه دو رشته قنات وجود دارد: قنات اقدسیه که مظهر آن در محله نیاوران واقع است. مالک این قنات ادارهی مهندسی ارتش، عمق مادرچاه آن ۴۰ متر، و طول آن ۸۰۰ متر است. قنات دیگر، قنات اقدسیهی باقلازار که مظهر آن در خاور اقدسیه، محل مادرچاه آن در باختر بیدستان، و طول آن ۰۰۰‘ ۳ متر است. این قنات در مسیر محلههای کوهپـایه ـ احتسابیه و خاور اقدسیه جریان دارد. [۲۴]
مالکی، احمد و احمد خورسندی آقایی، قنات در ایران: مطالعه موردی قنوات در تهران، تهران، ۱۳۸۴ ش، ص۱۵۶.
[۲۵]
مالکی، احمد و احمد خورسندی آقایی، قنات در ایران: مطالعه موردی قنوات در تهران، تهران، ۱۳۸۴ ش، ص۱۷۴.
[ویرایش] ۱۰ - ویژگیهای اقدسیهمحلهی اقدسیه که امروزه جزو محلههای اعیاننشین شهر تهران است. از شمال به دارآباد، از جنوب به اراج، از باختر به کاشانک و از خاور به حدیقه محدود است. [۲۶]
نقشه راهنمای منطقه ۱ تهران، گیتاشناسی، تهران، ۱۳۷۷ ش، ص۳۰۱.
دانشکدهی علوم پزشکی بقیةالله، دانشکدهی نیروی زمینی ارتش و مجتمع صنعتی شهید شاهآبادی وابسته به صنایع دفاع در اقدسیه واقعاند. [۲۷]
طباطبایی، محمدهادی و دیگران، تهران ۱۰۰، ویژهنامه صدسالگی شهرداری تهران، تهران، ۱۳۸۷ ش، ص۱۸.
[ویرایش] ۱۱ - پانویس
[ویرایش] ۱۲ - منبع• موسویزاده، حسن، مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی، دانشنامه تهران بزرگ، برگرفته از مقاله «اقدسیه»، ص۱۶۹. ردههای این صفحه : خیابانهای تهران | دانشنامه تهران بزرگ | محله های مناطق تهران | محله های منطقه یک تهران
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
